Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Özel Görelilik Kuramı: Işık Hızında Giden Bir Aracın Farını Yakarsak Ne Olur?

Özel Görelilik Kuramı: Işık Hızında Giden Bir Aracın Farını Yakarsak Ne Olur? Bilgeyik
10 dakika
74,815
  • Özel Görelilik
Evrim Ağacı Akademi: Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı Yazı Dizisi

Bu yazı, Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Özel Görelilik Teorisi Nedir? Einstein, Işık Hızının Doğasını Açıklamayı Çalışırken Evreni Nasıl Çözdü?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bildiğimiz üzere ışık hızı, evrendeki en yüksek hızdır ve modern fizik dahilinde bu hız sınırı hiçbir cisim tarafından, asla aşılamaz. Ancak Teorik olarak mümkün olmasa da, hayal gücümüzü sınırlandırmayalım ve bir otomobilin içinde 300.000 km/sn'lik bir hızla seyrettiğimizi düşünelim. Bu hız ile giderken aracımızın farlarını açarsak ne olur? Normalde duran bir arabanın farlarından çıkan ışık, ışık hızında araçtan uzaklaşır. Ancak araç ışık hızında hareket ediyorsa, bu defa ışık nasıl gözükecektir? Yine ışık hızında mı araçtan uzaklaşacaktır? Bu durumda arabamızın farlarından çıkan ışık, ışık hızını aşmış mı olur? Bu soru bize başta bir paradoks gibi gözükse de, Özel Görelilik Teorisi'nin temel ilkelerini anladığımız ve öğrendiğimiz zaman, sorunun basit bir cevabı olduğunu görürüz. Gelin hep birlikte inceleyelim.

Görelilik Kuramı:

Bu Reklamı Kapat

  1. Özel Görelilik Kuramı [1905]: Özel Görelilik Kuramı'nda ''Sabit hızla hareket eden sistemler" incelenir.
  2. Genel Görelilik Kuramı [1916]: Genel Görelilik Kuramı'nda ''İvmeli (hızı değişerek) hareket eden sistemleri'' inceleriz. 

olarak ikiye ayrılmaktadır. 

Sorumuza baktığımız zaman, ''Işık hızında giden bir araç'' ifadesini görmekteyiz. Yani bu durumda aracımız ivmelenmiyor, sabit bir hızla (300.000 km/sn) yoluna devam ediyor. Bu nedenle bu sorunun çözümü için yukarıda ifade ettiğimiz gibi ''Sabit hızla hareket eden sistemleri'' inceleyen Özel Görelilik Kuramı'nı kullanmalıyız. 

Bu Reklamı Kapat

Özel Görelilik Kuramı'na göre; herhangi bir aracın içindeki gözlemci, hangi hızla hareket ediyor olursa olsun, aracı ivmelenmediği sürece (sabit hızla hareket ettiği sürece) kendini hep ''duruyor'' yani ''hareket etmiyor'' olarak algılayacaktır. Örneğin, Dünya'nın kendi etrafındaki dönüşü Türkiye enlemlerinde 350 m/sn'dir. Yani 1, 2, 3 diye saydığınız her saniyede aslında 350 metre yer değiştirirsiniz! Ancak hiç de öyle gibi hissetmeyiz, değil mi? Çünkü Dünya bu hızla daima ''sabit'' bir şekilde döner. Evrimsel süreçte tüm canlılar bu (veya buna yakın bir) hızla dönen bir gezegen üzerinde evrimleştikleri için, beyinlerindeki denge merkezleri de bu çevreye göre adapte olmuştur. Eğer ki beynimizdeki hızlanmayı algılayan reseptörler bozulacak olursa, kendi hızımızı ve etrafımızdaki cisimlerin hızını tamamen farklı algılarız. Ancak normal bir beyin, zaten ona adaptif olarak şekillendiği gezegenin dönüşünü algılayamaz. Öte yandan beynimizin alışık olmadığı bir hız kaynağının (örneğin bir arabanın) ivmelenmesini hissederiz, çünkü sürekli böyle bir cisim içerisinde bulunacak şekilde evrim geçirmedik. Aslında Dünya'nın negatif ivmeye sahip olduğunu biliyoruz. Yani dönüş hızı giderek yavaşlamakta; tıpkı bir arabanın frene basılması nedeniyle yavaşlaması gibi. Ancak Dünya'nın yavaşlama miktarı (negatif ivmesi) o kadar küçüktür ki, hiçbir beyin bu kadar ufak bir ivmeyi algılayamaz; o kadar hassas değildir. Tüm bu konularla ilgili olarak buradaki ve buradaki yazılarımızı okumanızı tavsiye ederiz.

Tren Paradoksu

Işık hızında giden aracımıza tekrar geçmeden önce, daha anlaşılır olması için sorduğumuz soruya benzer, bir paradoks gibi gözüken bir başka örnek ve cevabını vermek istiyoruz. Yani ''Tren Paradoksu''nu.

Tren Paradoksunu yaratabilmek için basit bir deney düzeneğine ihtiyacımız var. Deney düzeneği şöyle; 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

3 vagondan oluşan trenimizin en arka ve en ön vagonlarının iki ucunda iki flaş var. Trenin tam ortasında ise, her iki yüzü hassas bir ışık algılayıcı bulunuyor. Algılayıcı trenin içinde bulunan bombalara bağlı ve algılayıcının görevi her iki yüzüne birden ışık düşüp düşmediğini tespit etmek.  

Tren Paradoksu deney düzeneği
Tren Paradoksu deney düzeneği

Eğer trenin en arka ve en ön vagonlarındaki flaşlar patlatıldığında, algılayıcının her iki yüzüne de aynı anda ışık düşmüşse, bombalar ateşlenmiyor. Ama eğer sadece bir yüze ışık düşer, diğer yüz karanlıkta kalırsa bomba patlıyor. Kısaca iki taraftaki ışık kaynaklarından ışık tamamen aynı anda çıkar ve aynı anda merkeze (algılayıcıya) ulaşırsa, tren güvendedir. Ancak iki taraftan birisi birazcık daha geç veya erken gelecek olursa, tren havaya uçacaktır.

Burada normalde beklenen, iki taraftan gelen ışığın da her zaman aynı anda merkeze ulaşmasıdır. Çünkü ışık ne olursa olsun saniyede 300.000 kilometre hızla hareket etmelidir. Dolayısıyla temel mantığımız, ne olursa olsun bombaların patlamaması gerektiğini söyler. Çünkü bombalar, ancak iki taraftan gelen ışıklar arasında fark varsa patlayacak şekilde programlanmıştır. Şimdi sorumuza geçelim:

Tren sabit hızla hareket ederken, iki uçtaki flaşlar ''aynı anda'' patlatılırsa tren havaya uçar mı, uçmaz mı?

Normalde, temel mantığımızın söylediğinin aksine, Görelilik Kuramı gereği soruya iki farklı cevap buluruz. 

Bu Reklamı Kapat

Cevap 1: Trendeki Gözlemciye Göre

Trendeki gözlemci Özel Görelilik ilkesi gereği, trenin sabit durduğunu düşünür. Bu nedenle iki flaş aynı anda patlatıldığında, algılayıcı tam ortada olduğu için, her iki ışık algılayıcıya ''aynı anda'' ulaşır.

Yani trendeki gözlemciye göre tren sağ salim yoluna devam eder. 

Normalde tren içerisindeki gözlemciye göre (dolayısıyla algılayıcıya göre), iki taraftan gelen ışık aynı anda merkeze ulaşır. Bu durumda bomba patlamaz.
Normalde tren içerisindeki gözlemciye göre (dolayısıyla algılayıcıya göre), iki taraftan gelen ışık aynı anda merkeze ulaşır. Bu durumda bomba patlamaz.

Cevap 2: Yerdeki Gözlemciye Göre;

Tren yolunun karşısında trenin geçişini bekleyen bir gözlemci olduğunu düşünelim ve tren tam yerdeki gözlemcinin önünden hızla geçerken flaşların patlatıldığını hayal edelim. Yerdeki gözlemciye göre tren hareket ettiği için, öndeki flaştan kaynaklanan ışık, algılayıcıya erken ulaşır. 

Bu nedenle bombalar ateşlenir ve tren havaya uçar. 

Bu Reklamı Kapat

Elde ettiğimiz iki farklı sonuç:

  1. Trendeki gözlemciye göre flaşlar algılayıcıya aynı anda ulaşır. (Tren patlamaz)
  2. Yerdeki gözlemciye göre flaşlar algılayıcıya farklı zamanlarda ulaşır. (Tren patlar)

Peki kim haklı? Bu analizlerden hangisi yanlış?

Aslına bakılırsa her iki analiz de doğrudur. Yanlış olan şey ''aynı anda'' ifadesini dikkatsizce kullanmamızdadır. Özel Görelilik Kuramı; bir gözlemciye göre ''aynı anda'' olan iki olayın, başka birine göre "aynı anda" olmayabileceğini söyler. 

Bu nedenle, flaşların aynı anda patladığını söylerken, bunların hangi gözlemciye göre aynı anda olduğunu belirtmek zorundayız. İşte buna, ''Eşzamanlılığın Göreliliği'' adı verilir. Yani Eşzamanlılığın Göreliliği bize, ''aynı anda'' ifadesinin göreli olduğunu söyler. Bu ifadenin kime ve neye göre aynı anda olduğu belirtilmelidir. 

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
İngilizce Dinleme Becerisini Geliştirme Rehberi

ISBN: 9786054414642
Sayfa Sayısı: 268
Ebatlar: 13.5×20 cm

Devamını Göster
₺130.00
İngilizce Dinleme Becerisini Geliştirme Rehberi

Tren Paradoksumuza dönersek, sorduğumuz soru şöyleydi; 

Tren sabit hızla hareket ederken, iki uçtaki flaşlar ''aynı anda'' patlatılırsa tren havaya uçar mı, uçmaz mı?

Şimdi sorduğumuz soruyu eşzamanlılığın göreliliğine göre değiştirelim;

Tren sabit hızla hareket ederken, iki uçtaki flaşlar ''aynı anda'' patlatılırsa tren ''algılayıcıya göre'' havaya uçar mı, uçmaz mı? 

Eşzamanlılığın göreliliğine göre düzeltmiş olduğumuz soru doğru bir soru olmuştur çünkü trenin patlayıp patlamaması yerdeki gözlemciye bağlı değildir. Trenin patlayıp patlamaması yalnızca algılayıcıya bağlı olduğundan soruyu ''algılayıcıya göre'' veya ''trendeki gözlemciye göre'' olarak değiştirmemiz paradoksu ortadan kaldıracaktır. Bu durumda, algılayıcıya göre Özel Görelilik İlkesi gereği tren sabit olduğu için, flaşlar algılayıcıya ''aynı anda'' ulaşacağından, tren sağ salim yoluna devam edecektir. Yerdeki gözlemci flaşların algılayıcıya aynı anda ulaşmadığı konusunda gerçekten haklıdır; ancak yerdeki gözlemcinin algılayıcıyla ve bombalarla bir bağlantısı olmadığından tren yoluna devam edecektir. İşte çözülemez ve çelişkili gibi gözüken bu paradoks belirli ilkeler çerçevesinde çözülmüştür. 

Yerdeki gözlemciye göre iki uçtaki flaşların ışıklarının aydınlattıkları bölgeler
Yerdeki gözlemciye göre iki uçtaki flaşların ışıklarının aydınlattıkları bölgeler

Işık Hızında Giden Aracın Farları

Tren örneğini anladıysak artık ışık hızında giden aracın farlarını açtığında ne olacağını sorusunu da kolaylıkla çözümleyebiliriz. Sorumuzu tekrar hatırlayalım: 

Işık hızında giden bir araç farlarını açarsa ne olur? 

Tıpkı tren paradoksunda olduğu gibi, ışık hızında giden aracımız da ''sabit'' hızla hareket etmektedir ve yaptığımız hata, ışık hızında giden aracın farları açıldığında sonucun ''kime veya neye göre'' ne olacağını belirtmemiş olmamızdadır. Bu nedenle yine tren paradoksunda olduğu gibi iki farklı sonuç elde ederiz. 

Cevap 1: Aracın İçindeki Gözlemciye Göre; 

Eğer ışık hızında giden aracın içinde olduğumuzu düşünürsek, aracımız 300.000 km/sn'lik sabit bir hızla gittiğine göre, bize göre araç sabittir. Bu nedenle farları açtığımızda önümüzü aydınlattığımızı görürüz. 

Cevap 2: Aracın Dışındaki Gözlemciye Göre; 

Aracın dışında bir yerde, aracın geçişini izleyen bir gözlemci olduğumuzu düşünelim. Araç önümüzde ışık hızıyla geçtiği anda farlarını açtığında, farların aracın önünü aydınlatmadığını görürüz. Çünkü aracın farlarından çıkan ışık, araç ile aynı hızda gidebilmektedir. Dolayısıyla aracın dışındaki gözlemciye göre bu ışık asla aracın önüne düşmez.

Bu Reklamı Kapat

Zamanın Etkisi

Ancak işler aslında tam olarak bu kadar basit değil. Çünkü "ışık hızına ulaşmak", sanıldığı gibi saatte 120 kilometreye çıkmak gibi bir hız değişimi değil. Işık hızı, evrenin içerisindeki bildiğimiz en üst düzey hız. Ayrıca ışık hızı, uzay-zaman dediğimiz bütünleşik dokunun özünde yatan kavramlardan birisi. Evrenin temel "sabitlerinden" birisi (ancak bu konuyla ilgili tartışmalar için buradaki ve buradaki yazılarımızı okuyabilirsiniz).

Bu durum, yukarıdaki soruyla ilgili bir sıkıntı daha yaratıyor: normalde ışık hızında giden bir cisim için, az önce sözünü ettiğimiz diğer yazılarımızda da bahsettiğimiz gibi, zaman durmuştur. Dolayısıyla eğer ki arabamız ışık hızında gidiyorsa, içerisindeki gözlemci için zaman durmuştur. Bundan ötürü farları yaktığında, herhangi bir değişim gözleyemez; çünkü zaman akmamaktadır. Işık hızına çok yakın giden cisimlerde bu sorun büyük oranda çözülür: çünkü ışık halen dominant hız olacaktır. Evet, ışık hızına yakın hızlarda her şey çok daha yavaş süregeliyormuş gibi gözlenir. Ancak yine de ışık hızına çok yakın bir hızda giden bir araç için zaman akacağı için, akmayan bir zaman içerisinde yol alan ışık, aracı geçerek önünü aydınlatacaktır.

Burada, diğer yazımızda da sözünü ettiğimiz konuya gelmiş oluruz: ışık fotonları için, zaman tamamen durmuştur. Bu sebeple Andromeda Galaksisi'nden çıkan bir foton, kendisi için "aynı anda" Dünya'ya ulaşmıştır. Ancak Dünya'daki gözlemci için aynı fotonun Dünya'ya ulaşması 2.52 milyon yıl sürer. Çünkü farklı gözlemciler için cisimlerin hareketi olduğu gibi, zaman da farklı şekilde işlemektedir. 

Bu sebeple, sorumuzun tam doğru olabilmesi ve aracımız içerisindeki kişilerin ışığın aydınlattığını görebilmeleri için, aracın ışık hızında değil, ışık hızına yakın bir hızda (örneğin ışık hızının %99.999 hızında) gitmesi gerekir. Bu bile şu anda bu kadar devasa cisimler için pratik olarak imkansızdır. Protonlar gibi ufacık cisimleri bile ışık hızının %99.9999'una çıkarabilmek için yüzlerce kilometrelik düzenekler (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı) inşa etmemiz gerekmektedir. Cisimler büyüdükçe, onları hızlandırmak da olanaksızlaşmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Sonuç

Işık hızında giden araç sorusunda, tren paradoksunda olduğu gibi bombalara bağlı algılayıcılar gibi bağımlı nesneler bulunmadığından, gerçekten iki farklı sonuç elde ederiz ve elde ettiğimiz her iki sonuçta ''kendilerine göre'' tamamen doğrudur. 

Aslına bakılırsa, sonuç olarak bize sorulan soru hatalı ve eksiktir. Tüm bir yazı boyunca yaptığımız şey Özel Görelilik İlkeleri ve buna bağlı Eşzamanlılığın Göreliliği İlkesi gereği sorunun neden hatalı olduğunu açıklayabilmekti. 

Umarız bunu yapmakta başarılı olmuşuzdur.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 59
  • Muhteşem! 33
  • Bilim Budur! 23
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 19
  • İnanılmaz 19
  • Merak Uyandırıcı! 16
  • Umut Verici! 9
  • Üzücü! 3
  • Korkutucu! 3
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • B. Greene. (2010). Evrenin Dokusu Uzay Zaman Ve Gerçekliğin Dokusu. ISBN: 9789754035476. Yayınevi: TÜBİTAK Yayınları.
  • B. Greene. (2013). Evrenin Zarafeti. ISBN: 9789754034752. Yayınevi: TÜBİTAK Yayınları.
  • D. Bilim. Özel Görelilik Kuramı. (1 Şubat 2012). Alındığı Tarih: 2 Mart 2019. Alındığı Yer: YouTube | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı Yazı Dizisi

Bu yazı, Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Özel Görelilik Teorisi Nedir? Einstein, Işık Hızının Doğasını Açıklamayı Çalışırken Evreni Nasıl Çözdü?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/10/2022 11:24:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/153

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Hidrojen
Üreme
Maske Takmak
Tehdit
Çiçek
Ribozim
Çocuklar İçin Bilim
Kuş
Göğüs
Carl Sagan
Evrenin Genişlemesi
Örümcek
Alan
Meteor
Diş Gelişimi
Sars
Nörobiyoloji
Araştırma
Elektrik
Canlılık
Yıl
Balina
Uzaylı
Besin
Sahtebilim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.