Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Zaman Genişlemesi Nedir? Astronotlar, Zamanı Bize Göre Ne Kadar Yavaş Deneyimliyorlar?

Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki Astronotlar, Dünya'daki Akrabalarına Göre Ne Kadar Az Yaşlanıyor?

Zaman Genişlemesi Nedir? Astronotlar, Zamanı Bize Göre Ne Kadar Yavaş Deneyimliyorlar?
7 dakika
1,594
  • Görelilik
Evrim Ağacı Akademi: Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı Yazı Dizisi

Bu yazı, Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Özel Görelilik Teorisi Nedir? Einstein, Işık Hızının Doğasını Açıklamayı Çalışırken Evreni Nasıl Çözdü?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Zaman genişlemesi, iki özdeş saat tarafından zamanın farklı miktarlarda ölçülmesidir. Ölçüm yapan saatlerin hareket hızı ve/veya civarlarındaki cisimlerin kütlesine bağlı olarak zaman genişlemesi yaşanabilir (ancak genellikle "zaman genişlemesi" derken kastedilen, hıza bağlı olarak meydana gelen zaman genişlemesidir). Bunu anlamak için, Görelilik Teorisi'nin temellerini anlamak önemlidir.

Evreni Anlamak İçin Görelilik Şart!

"Zaman görelidir." lafını duymuş olabilirsiniz. Ancak bunun gerçekte ne anlama geldiğini anlamak zor olabilir; çünkü zaman, insana hayattaki yegane sabitlerden biriymiş gibi geliyor: Her gün aynı hızda akıyor. En azından öyle sanıyor olabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Halbuki Einstein, 1 asırdan uzun bir süre önce bu gerçeği yerle bir etti: Einstein, uzay ve zamanı birleştirerek ve "uzay-zaman" adı verilen bu dokunun tüm Evren'e nüfuz eden bir kumaş gibi olduğu fikrini ileri sürerek, Görelilik Teorisi sayesinde Evren'e ve zamana bakış açımızı değiştirdi.

Uzay-zamandaki her bir gözlemcinin deneyimleri (örneğin aynı olaya yönelik gözlemleri) birbirinden farklıdır. Bunun nedeni, uzay-zamanın düz olmamasıdır: Uzay-zaman dokusu kavislidir ve madde/enerji tarafından bükülebilir. Dolayısıyla, konumunuza ve hızınıza bağlı olarak, zaman, uzay-zamanın farklı bir bölümündeki diğerlerine göre bize göre daha hızlı veya daha yavaş hareket ediyormuş gibi görünebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bunu gündelik yaşantımızda da deneyimleriz:

  • Eğer kırmızı ışıkta bekliyorsak, yanımızdaki araç da duruyorsa, iki araç birbirini hareketsiz olarak görür.
  • Ancak kırmızı ışığa doğru yürüyen bir yaya, bu iki aracın kendisine göre geriye doğru hareket ettiğini görecektir.
  • Arabalardan biri hareket etmeye başladığında, diğeri halen duruyorsa, o araba ileri gidiyormuş gibi değil de kendisi geri gidiyormuş gibi hissedecektir.
  • Arabaların her ikisi de 20 km/h hıza ulaşıp, yan yana gittiklerinde, sanki birbirlerini hareket etmiyormuş gibi göreceklerdir.
  • Ama bu sırada, az önce arabaları geri gidiyormuş gibi gören yayanın kendisinin geriye gittiğini göreceklerdir (yaya, aynı yönde yürümeye devam ediyor olsa da).

Tüm bunlar, farklı gözlemcilerin aynı olayı bambaşka perspektiflerden deneyimlemesinin bir sonucudur.

Uzaydaki Astronotlar Ne Hızda Yaşlanıyor?

Ancak bu farklı deneyimler, sadece yorum farklarına neden olmaz. Aynı zamanda farklı hızlarda hareket eden veya civarlarında farklı büyüklükte kütleler olan gözlemciler, zamanın akışını da farklı deneyimlerler. Buna "zaman genişlemesi" denmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Örneğin Uluslararası Uzay İstasyonundaki astronotlar, Dünya'daki insanlardan biraz daha yavaş yaşlanmaktadırlar. Bunun iki farklı sebebi vardır:

  • Kütleçekimsel Zaman Genişlemesi
  • Hızsal Zaman Genişlemesi

İkisini de ayrı ayrı inceleyelim.

Kütleçekimsel Zaman Genişlemesi

Dünya gibi büyük kütleli cisimler, etraflarındaki uzay-zamanı büktükleri için zaman, büyük nesnelerin yakınında daha yavaş hareket ediyor gibi görünür. Kütleçekimsel zaman genişlemesi adı verilen bu olaya göre, Dünya'nın merkezine daha yakın olan cisimler (ve kişiler) zamanı daha yavaş akıyormuş gibi deneyimlerler.

Tabii ki bu, hayatınızı üst katlarda oturmak yerine bodrum katında geçirerek diğer insanlardan daha uzun yaşayabileceğiniz anlamına gelmez. Kütleçekimsel zaman genişlemesi, bir binanın en üst ve en alt katı kadar küçük mesafe farklarında fark edilemeyecek kadar azdır. Kendinizi yerin altındaki bir bodruma kapatacak olsaydınız bile, tüm ömrünüz boyunca yer üstündeki herhangi birinden saniyenin milyonlarca kat azı kadar ufak bir miktar daha az yaşlanırdınız.

Bu sayıyı tam olarak hesaplamak için, aşağıdaki formülü kullanabiliriz:

Tüm Reklamları Kapat

t=t01−2GMrc2\Large t=\frac{t_0}{\sqrt{1-\frac{2GM}{rc^2}}}

Burada tt, herhangi bir kütleden çok ama çok uzak olan bir cismin deneyimleyeceği süre, t0t_0 bir cismin civarında deneyimlenecek zaman, G\text{G} kütleçekim sabiti (G=6.6743×10−11m3kg−1s−1G=6.6743\times 10^{-11}\text{m}^3\text{kg}^{-1}\text{s}^{-1}), MM cismin kütlesi (Dünya için M=5.972×1024kgM=5.972\times{10^{24}}\text{kg}), rr cismin merkezinden ne kadar uzak olduğunuz, cc ise ışık hızıdır. Örneğin:

  • Dünya yüzeyindeki biri, merkezden yaklaşık 6371 kilometre yüksekte olacaktır. Dolayısıyla herhangi bir kütleden çok ama çok uzakta geçen 1 saniyelik zaman, Dünya yüzeyinde 0.9999999993 saniye olarak deneyimlenecektir.
  • Öte yandan Uluslararası Uzay İstasyonu'nda, yani yerden 400 kilometre yüksekteki (merkezden 6771 kilometre yüksekteki) bir noktada aynı zaman dilimi yine 0.9999999993 olurdu.

Yani pratik olarak hiçbir fark olmazdı. Şöyle düşünün: Aynı 1 saniyeyi 0.9999999993 yerine 0.9999999994 olarak deneyimlemek için Dünya yüzeyinden 400 kilometre değil, 1020 kilometre (yani merkezden 7391 kilometre uzakta) olmak gerekirdi.

Yine de bu kavram, özellikle de yüzlerce veya binlerce yıl ölçeğinde düşündüğünüzde oldukça çılgın bir hal alır:

Tüm Reklamları Kapat

  • Ayak bileğinize takacağınız bir saat, bir süre sonra el bileğinize takacağınız bir saatin gerisine düşecektir; çünkü Dünya merkezine daha yakın olduğu için zaman bileğinizde daha yavaş akar.
  • Kafanız, teknik olarak ayaklarınızdan daha hızlı yaşlanır.
  • Dağda yaşayan insanlar için zaman, deniz seviyesinde yaşayanlara göre daha hızlı geçer.

Hızsal Zaman Genişlemesi

Ama işler, bundan daha da tuhaftır: Aynı zamanda daha hızlı hareket eden cisimler de zamanın kendileri için daha yavaş aktığını deneyimlerler. Buna "hızsal (hıza bağlı) zaman genişlemesi" adı verilmektedir.

Bunun klasik örneği ikizler senaryosudur: İkizlerden biri, ışık hızına yakın bir hızda hareket eden bir uzay gemisinde gidiyor olsun; diğer ikiz ise Dünya'da kalsın. Uzay yolculuğu yapan ikiz Dünya'ya döndüğünde, sadece birkaç yaş almıştır, ancak Dünya'daki ikizinin on yıldan fazla yaşlandığını öğrenince şok olur.

Elbette kimse bu deneyi gerçek hayatta yapmadı, ancak bunun gerçek olduğuna dair bol miktarda kanıt vardır: Örneğin bilim insanları, inanılmaz hassas ölçüm yapan atomik saatlerden birini yörüngeye fırlatıp geri getirdiğinde, Dünya'da kalan saate nazaran bir miktar geri kaldığını gözlemişlerdir. Yani hızla giden atomik saat için zaman gerçekten de yavaşlamıştır!

Bunu hesaplamak içinse, şu formülü kullanırız:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Zamanın Unuttuğu Ağaç: Ginkgo

Tanınmış botanikçi Peter Crane, New Scientist dergisinin “2013 Yılının En İyi Bilim Kitapları” listesine giren bu kitabında, Dünya’daki en eski ağaç olan ginkgo biloba’nın gizemli bir şekilde ortaya çıkışından çoğalmasına, neredeyse yok olacak hale gelişinden tekrar canlanmasına kadar uzanan 250 milyon yıllık tarihini keşfe çıkıyor.

  • Çevirmen: Şule Ölez
  • Yayın Tarihi: 24.09.2020
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 346
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 17 x 22.5 cm
  • ISBN: 9786058023161
Devamını Göster
₺82.00
Zamanın Unuttuğu Ağaç: Ginkgo

Δt′=Δt1−v2c2\Large \Delta{t'}=\frac{\Delta{t}}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}}

Burada Δt′\Delta{t'} sabit bir gözlemci için geçen zaman, Δt\Delta{t} hareket halindeki bir gözlemci için geçen zaman, vv hareket hızı, cc ise ışık hızıdır. Dolayısıyla, Dünya yüzeyinde sabit alınan bir referans çerçevesi için 1 saniye geçtiğinde, İstasyon'da saniyede 7.5 kilometre hızla giden astronotlar 0.9999999997 saniye deneyimlerler.

Astronotlar Ne Kadar Az Yaşlanıyorlar?

Eğer kütleçekimsel genişleme ile hızsal genişleme arasındaki farkı hesaplayacak olursanız, Dünya'da geçen her 1 saniye için astronotların 0.0000000004 saniye daha az deneyimlediğini görürsünüz. Dolayısıyla her bir saniye, astronotlar bu kadar daha az yaşlanmaktadır. 80 yıllık bir ömrü İstasyon'da geçirecek biri bile o koca ömründe, tüm ömrünü Dünya'da geçiren birine göre sadece 1 saniye daha az yaşlanırdı.

Karadelikler Etrafında veya Işık Hızında Zaman Daralması

Tabii ki yukarıdaki sayılar, daha büyük kütleli cisimler veya daha yüksek hızlarda bambaşka değerlere kavuşmaktadır.

Örneğin Samanyolu Galaksimizin merkezindeki Sagittarius A* adlı 4.1 milyon Güneş kütlesindeki ve 12.1 milyon kilometre yarıçapındaki kara deliğin merkezinden:[1]

  • 1 ışık yılı uzakta zaman 1.00000064 kat yavaş akardı.
  • 1 astronomik birim uzakta (yani Dünya-Güneş arası mesafe kadar uzakta) zaman %4 daha yavaş akardı.
  • 1 milyon kilometre uzakta zaman 3.6 kat daha yavaş akardı.
  • 1000 kilometre uzakta zaman 110 kat daha yavaş akardı.
  • 1 kilometre uzakta zaman 3500 kat daha yavaş akardı.
  • 1 metre uzakta zaman 100.000 kat daha yavaş akardı.
  • 0 metre uzakta zaman dururdu.

Bir diğer deyişle, karadeliğe 1 ışık yılı uzakta duran ve sihirli güçteki bir teleskopla karadeliğe bakan biri, karadeliğin olay ufkundan 1 kilometre uzakta elini her saniye 1 kez sallayan bir kişinin elini sanki her saat 1 kez sallıyormuş gibi görürdü.

Benzer şekilde, hızsal zaman daralmasını deneyimlemek için de ışık hızına dikkate değer miktarda yaklaşmak gerekmektedir. Örneğin hareketsiz duran birine göre:

  • Işık hızının %10'unda giderken zaman 1.005 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %20'sinde giderken zaman 1.021 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %30'unda giderken zaman 1.048 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %40'ında giderken zaman 1.091 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %50'sinde giderken zaman 1.155 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %60'ında giderken zaman 1.25 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %70'inde giderken zaman 1.4 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %80'inde giderken zaman 1.667 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %90'ında giderken zaman 2.294 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %99'unda giderken zaman 7.088 kat daha yavaş akardı.
  • Işık hızının %99.999'unda giderken zaman 223.607 kat daha yavaş akardı.

Dolayısıyla ışık hızının %99'unda, yani saniyede 296.794.533 metre hızla giden biri, Dünya'ya 1 yıl sonra döndüğünde, Dünya'da 7 yılın geçtiğini deneyimlerdi.

Sonuç

Zaman genişlemesi, Evren'e dair algılarımızın bizi ne kadar kolay yanılttığını gösteren harika bir örnektir. Evren, bizim onun çalıştığını sandığımız şekilde çalışmamaktadır. Dolayısıyla onun nasıl çalıştığını anlamak istiyorsak, ona doğru soruları sormayı öğrenmemiz gerekiyor. Bunun da tek yolu bilimi anlamaktan geçiyor.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
44
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 20
  • Muhteşem! 13
  • Bilim Budur! 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 11
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • İnanılmaz 6
  • Umut Verici! 4
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı Yazı Dizisi

Bu yazı, Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Özel Görelilik Teorisi Nedir? Einstein, Işık Hızının Doğasını Açıklamayı Çalışırken Evreni Nasıl Çözdü?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/12/2022 16:27:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13418

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
İfade
Fotosentez
Besin Değeri
Yüzey
Nobel Ödülü
Modern
Sahte
Egzersiz
İngiltere
Pandemi
Yıl
Dağılım
Biyolojik Antropoloji
Kamuflaj
Kadın
Yeşil
Hastalık Kataloğu
Nötron
Doğa
Maskeler
Kadın Doğum
Bilim
Öne Çıkan
Şempanze
Hayatta Kalma
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Zaman Genişlemesi Nedir? Astronotlar, Zamanı Bize Göre Ne Kadar Yavaş Deneyimliyorlar?. (25 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 9 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13418
Bakırcı, Ç. M. (2022, November 25). Zaman Genişlemesi Nedir? Astronotlar, Zamanı Bize Göre Ne Kadar Yavaş Deneyimliyorlar?. Evrim Ağacı. Retrieved December 09, 2022. from https://evrimagaci.org/s/13418
Ç. M. Bakırcı. “Zaman Genişlemesi Nedir? Astronotlar, Zamanı Bize Göre Ne Kadar Yavaş Deneyimliyorlar?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 25 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13418.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Zaman Genişlemesi Nedir? Astronotlar, Zamanı Bize Göre Ne Kadar Yavaş Deneyimliyorlar?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 25, 2022. https://evrimagaci.org/s/13418.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.