Otomatik Portakal ve Bir Seçim Meselesi: Zoraki Erdem, Erdem midir?

Otomatik Portakal ve Bir Seçim Meselesi: Zoraki Erdem, Erdem midir? NME
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
2,546 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Anthony Burgess'in kaleminden dökülen bu eseri, sanatın en güçlü mecrasına taşıyan Stanley Kubrick, yönetmenlik dehasını devreye sokar ve biz kitabı okurken zihnimizde kurduğumuz imgesel olana beyazperde de şahit olma imkanını yakalarız.

Sahi nedir bu "otomatik portakal"? İnsanın aklını önce bu kurcalıyor. Fakat Burgess, bunun merak edileceğini bildiği üzere açıklamasını yapıyor:[1]

Cockney aksanında bir deyiş vardır: "Uqueer as as clockwork orange". Bu deyiş, olabilecek en yüksek derecede gariplikleri barındıran kişi anlamına gelir. Bu çok sevdiğim lafı, yıllarca bir kitap başlığında kullanmayı düşünmüşümdür. Bir de tabii Malezya’da "canlı" anlamına gelen "orang" sözcüğü var. Kitabı yazmaya başladığımda, rengi ve hoş bir kokusu olan bir meyvenin kullanıldığı bu deyişin, tam da benim anlatmak istediğim duruma, Pavlov kanunlarının uygulanmasına dayalı bir hikayeye çok iyi oturduğunu düşündüm…”

Eserin dünyasına girdiğimizde ne kadar isabetli bir başlık olduğunu yakalıyoruz.

Reklamı Kapat

Ruhun Dizginleri

Alex ve arkadaşları (Pete, Georgio, Dim) sürekli olarak takıldıları korova sütbarında sütlerini yudumlarken –ki bu sütler hiç de masum değildirler ve arı (saf) olanın temsiliyetinden bir hayli uzaktırlar- gece ortalığı karıştırmak adına plan yaparlar. Sokakta bir ayyaşı hırpalarlar, evine girdikleri kadına tecavüz ederler. Canları ne isterse onu yaparlar.

Tüm bu davranışlar, içgüdüsel olarak bastırılmış olanların dışa vurumudur. Varlık bütünlüğümüzün içinde olan süper ego pasifize edilmiş, kültürün ve medeniyetin sınırları aşılmış, sadece id'in taleplerine cevap verilmiştir. İnsanın benliği (ego) ise bu ikisi arasında dengeyi kurmaya çalışır. İnsanın bu üç yanı sürekli gerilim halindedir. Bu sebepledir ki insanın psişik alanı, savaşlar alanıdır. Bilincimiz ile içgüdülerimiz arasında çatışmalar olur. Bu da insan ruhunda zaman zaman kasırgalar olacağının göstergesidir. Öyle ki, insanın bir yanı "karanlık" kalmıştır.

Tam bu noktada aklımıza Platon gelir: Platon, insan ruhunu iki at tarafından çekilen bir arabaya benzetir. Bu atların biri beyaz, biri siyahtır. Arabanın sürücüsü olarak bizler, her iki atın arabayı farklı yöne çekmeye çalışırken onu dengelemeye çalışırız.[2] Freud'un diliyle ifade edersek: Siyah at (id) ile beyaz atın (süper ego) dengesini kurmaya çalışan ben (ego)...

Anlaşılan Alex, arabayı, siyah atın çektiği yere sürüklemesine izin vermiş. Bunu, Alex ve arkadaşlarının giydiği beyaz giysilerden bile çıkarabiliriz: Temsil ettiği saflığın aksini sunan eylemler sergilerler. Fakat dikkat edilmesi gereken bir şey var: Beyaz giyinimlerinin karşıtı olarak siyah bir renkle kombinlerini tamamlıyorlar ve buradan anlıyoruz ki "saf" görünüşlerinin aksine, davranışları saldırganlık ve şiddet eylemleriyle sonuçlanacaktır.

Ludovico Tekniği

Alex ve çetesinin giyim tarzı; topluma uymayan, aykırı bir durumu teşkil eder. Toplumsal olanı reddeden, kendi arzu ve taleplerini yerine getirenlerin simgesidir. Ancak bu, çok uzun sürmez.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Alex çetesiyle birlikte soygun yaptıkları akşam, kedileri olan ve bale yapan yaşlı bir kadını öldürür. Fakat çetesi ona ihanet eder ve polislere yakalanmasına neden olur. Bu sebeple hapse düşen Alex, 14 yıl hapis cezasına çarptırılır. Burada papaz ile samimi olur. Peder ile olan samimiyetinden dolayı hapishaneden çıkmasını sağlayacak yeni bir tedavi yöntemi hakkında bilgi alır: Ludovico tekniği.

Bu teknik sayesinde kısa süre içerisinde hapishaneden çıkacağı için yöntemin içerisindeki tehlikeleri aldırmaz. Fakat tedavi başladıktan sonra işler hiç de beklediği gibi değildir. Tedavide Alex'e bazı filmler izletirler. Bu filmler, cinsel içerikli ve yoğun şiddet barındıran filmlerdir. Fakat tedavide verilen haplar nedeniyle Alex'in psişik dünyasının tepkileri bloklanmaya başlar ve bunlar ciddi somatik etkilere neden olur.

Bu yöntem ile iyileştiğini düşünen doktorlar, Alex'i test etmek için sahneye çıkarırlar ve bu test her türden uygulamayı barındırır: sözel şiddet, fiziksel şiddet, cinsel arzuların talepleri vs. her uygulamada Alex, tepki vereceği sırada kendisini hasta hisseder. Hatta sonrasında en sevdiği Beethoven'ın Dokuzuncu Senfonisi'ni dinlerken bile hasta hisseder.

Otomatik Alex

Hükümet, bu yöntemle suçluların tarihe karışacağı mükemmel bir insan modeli yaratmak istemiştir; ama insana dair hiçbir şey kalmamıştır. Böyle bir insan, istenci olmayan mekanizmalar yığınından ibarettir. İyi bir eylemin seçimini yapmayı öğrenmemiştir, onu sadece bedeni öğrenmiştir. Seçim olmazsa, özgürlük de olmaz.

Reklamı Kapat

İyi olanın yolunu seçmek ve dolayısıyla erdemli olmak zorunluluk olamaz. Çünkü insan olmanın gereği, iradenin varlığıdır. Kant'a danışırsak, ahlak yasası, bizim insiyatifimizle talep ettiğimiz bir yasadır. Zorunlulukla yapılmış eylem, ahlak yasasından yoksundur. Kant buna ilişkin ne kadar da radikal bir şey söylemiştir: Bizim, Tanrı’nın var olduğunu bilmediğimizi ama olmadığına dair bir argümanımızın da olmadığını belirtir. Fakat iyi ki de bilmeyiz. Çünkü Tanrı'nın mutlak olarak varlığının bilinebilirliği, ahlaklı olmanın hiçbir öneminin olmadığını gösterir. Eğer ki Tanrı'nın varlığını kesin olarak bilseydik, ahlaklı olmamızın arkasındaki seçim, devletin yasasına uyduğumuz gibi korkuyu içerecekti. O yüzden burada ahlak, saf değildir. Kant'ın diliyle; "ödev"e uygundur ama ödev uğruna değildir. Ödev uğruna olmayan şey, iyi olanı içermez.

Hemen şunu belirtmek gerekir ki ahlak yasası, ne yapmamız gerektiğini değil neyi gözetmemiz gerektiğini söyler. Eğer ki ahlak yasasını gözeterek maksimimizi belirlersek o zaman eylemimiz doğru olur.[3] Bu sebeple, seçim yaparak erdemli olabilmeyi elde ederiz. Öyleyse şunu, rahatlıkla söyleyebiliriz: Erdemli olmanın doğasında zorunluluk yoktur. Erdemli olmak, iyi ve kötü arasındaki çetin kavganın sonucunda elde edilir. Öyle ki, Alex gibi otomatik bir portakalın topluma kazandırılmış iyi bir insan olmasından söz edilemez.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 20
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ A. Burgess. (2016). Otomatik Portakal. Yayınevi: İş Bankası Kültür Yayınları. sf: 176.
  • ^ I. Kant. (2002). Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi. Yayınevi: Türkiye Felsefe Kurumu. sf: 95.
  • ^ Platon. (2017). Phaidros. Yayınevi: Say Yayınları. sf: 104.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/11/2021 08:40:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11148

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Klinik Mikrobiyoloji
Şempanze
Komplo
Davranış
Evren
Deniz
Santigrat Derece
Tüyler
Periyodik Cetvel
Yıldız
Epistemik
Ses
Dna
Ornitoloji
Biyoloji
Ecza
Taklit
Zihin
Toplumsal Cinsiyet
Canlılık Cansızlık
Psikoloji
Cinsellik Araştırmaları
Sinirbilim
Tahmin
Mikrop
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et