Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

"Ölümsüz" Canlılara Bir Diğer Örnek: Platyhelminthes (Yassısolucanlar) ve Ölümsüzlük Hakkında Açıklamalar

"Ölümsüz" Canlılara Bir Diğer Örnek: Platyhelminthes (Yassısolucanlar) ve Ölümsüzlük Hakkında Açıklamalar
7 dakika
13,270
  • Biyoloji
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 38. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Belki bileceğiniz üzere Şubat 2012 ayı içerisinde, Nottingham Üniversitesinden bilim insanları, yassısolucanlar üzerine yaptıkları araştırmalar sonucunda, bu canlıların bireysel olarak sonsuza kadar yaşayabildiklerini, çünkü her seferinde kendilerinin yeni kopyalarını üretip, bu kopyaların doğal bir ölüm ile karşılaşmayacak şekilde telomer dediğimiz gen yapılarını yenilediğini gösterdiler.

Ölüm, insanların, özellikle de bilim insanlarının uzun yıllardan beri incelemekte oldukları bir alan. Şimdiye kadar ölümle ilgili birçok şey yazılıp çizildi. Ancak özellikle Evrimsel Biyoloji'nin güçlenmesiyle birlikte yükselen modern bilim sayesinde artık ölümün neden var olduğunu, mekanizmalarını, nasıl ortaya çıktığını ve bilimsel olarak ne demek olduğunu gayet iyi bir şekilde bilmekteyiz. Bu konuda, halihazırda yazılmış detaylı bir yazımız olan "Ölüm Nedir? Doğuma, Yaşama, Yaşlanmaya ve Ölüme Bilimsel ve Evrimsel Bir Bakış..." başlıklı makalemizi okuyabilirsiniz.

Bu Reklamı Kapat

Bu yazımızı okuduğunuzda göreceksiniz ki, insanların ölüme ve sonrasına yükledikleri anlamlar son derece makul bir insan davranışı (telkin ve teselli) olmakla birlikte, bilimden tamamen uzaktır. Çünkü ölüm, son derece sıradan bir doğa mekanizmasıdır ve doğadan alınan maddelerin, doğa içerisindeki dönüşümü içerisindeki basit bir süreçtir. Ölümden "sonra" diye bir şeyden bahsedilemez, çünkü beynin ölmesiyle birlikte o canlı için artık "canlılık" kalmaz ve "ölümü", "sonrasını", "zamanı" algılamasına ve yorumlamasına sebep olan her şey biter. Dolayısıyla zaten ölümden "sonrasını" hissetmenin, deneyimlemenin, yaşamanın herhangi bir yolu yoktur. Son derece basit bir şekilde anlaşılacağı üzere ölüm sonrası yaşam da, insanın salt korkularından doğan bir teselliden ibarettir, kulağa her ne kadar hoş gelse de...

İşte bilimsel bağlamda bakıldığında, ölümün gayet normal bir doğal süreç olduğu görülecektir. Üstelik sadece Evrimsel Biyoloji ve Popülasyon Genetiği gibi bilim dallarının incelenmesi ve anlaşılmasıyla kavranılabilecek bir süreçtir. Zira ölüm, evrimsel süreçte canlılar arasındaki mücadeleyi dengeleyici roldedir. İlkin atalarımızda, yani tek hücreli koaservatlar ve bakterilerde bile, mücadele sonucu "mekanik ölüm" dediğimiz durumla karşılaşmaktayız. Ancak yine Evrimsel Biyoloji'nin açıklamalarıya tamamen uyuşacak bir şekilde, prokaryotların neredeyse hiçbirinde "doğal ölüm" olayından bahsedemediğimizi görmekteyiz. Yani bunların hiçbiri bizler gibi "yaşlanma sonucu" ölmüyorlar.

Bu Reklamı Kapat

Bu da son derece anlaşılır bir durumdur, zira yaşlılık ve bunun sonucunda doğal olarak yaşamdan çekilme, evrimsel süreçte edinilmiş, dengeleyici bir adaptasyondur. Evrimsel Biyoloji'nin bize öğrettiği üzere yaşamın biyolojik olarak sadece 2 amacı vardır: hayatta kalmak ve üremek. Dolayısıyla bunu başarmış bir canlının varlığını sürdürerek, yeni doğan canlıların kaynaklarını tüketmesi, türün devamlılığı açısından tehdit edici bir durumdur. Bu sebeple, evrimsel süreçte, kulağa hiç hoş gelmese de "ölüm" dediğimiz hücrelerin dağılması (dekompozisyonu) sonucu canlılığı yitirme durumu gelişmiştir.

Bu sürecin elde edilmesi de çok basit bir mekanizmaya dayanır - ki yukarıdaki bağlantıda verdiğimiz yazımızda bunu detaylıca anlatmıştık: Kısaca "ölüm" dediğimiz olgu, hücrelerimizin her bir bölünmesi sırasında DNA'nın kısımlarında bulunan telomer yapılarının eşlenemeyerek, her bir bölünme sonucunda canlının hücrelerindeki DNA'nın kısalması ve bunun sonucunda bir süre sonra hücrelerin artık kendilerini eşleyememeleri sonucu canlılığın (enerjiyi kullanarak aktif olarak entropiye karşı koyma halinin) sonlanmasıdır.

Bu bağlamda incelediğimizde, "ölümsüzlük" kavramı çok daha anlaşılır olacaktır. Her ne kadar birçok inanış ve düşünce sistemi gelişimleri sırasında ölüm gibi doğal bir olayı dahi tekellerine almaya çalışmışlarsa da, ölüm inançların değil, doğanın bir gerçeğidir ve sadece doğal mekanizmalarla gerçekleşir. Benzer şekilde bazı canlıların ölümsüzlüğü de, tamamen doğal süreçlerden ibarettir. Zaten yukarıda da açıkladığımız üzere aslında ölüm, ölümsüzlükten evrimleşmiş bir durumdur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bilimsel haberlerde gördüğümüz bu ölümsüz canlılar da, zaten doğanın normalde olan özelliğini sürdüren canlılardır. Ölüm, dediğimiz gibi dengeleyici bir unsurdur ve evrimsel süreçte, doğada var olan kaynakların en verimli şekilde tüketimini sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Bu sebeple, eğer ki çevresel baskılar altında zaten bir türün kaynakları tüketimi dengeliyse, ölümsüz olmasında hiçbir doğaüstü durum gözükmemektedir.

Şimdi, bilimsel bir bakış açısı edindiğimize göre, ölümsüzlüğü bilimsel bir çerçevede tanımlayabiliriz:

Ölümsüzlük, canlının tekil bir bireyinin kendisini çoğaltarak, ölümüne sebep olacak olan telomerlerini yenilemesi sayesinde asla doğal ölüm ile karşılaşmamasıdır. Bu tıpkı şuna benzer: 60 yaşına gelip yaşlandığınızda, tek bir hücrenizi kendinizden bağımsız hale getirip, o hücreden tüm bireyi (kendinizi) yeniden üretip (tıpkı zigotta olduğu gibi), bu bireyin sizin kaldığınız yerden yaşamınızı sürdürmesi gibidir. Ancak buradaki durum, tek bir hücre ile sınırlı değildir. Yassısolucanlardaki duruma girmeden önce, bir diğer ölümsüz canlı örneği görmek isterseniz, "Turritopsis nutricula (Ölümsüz Denizanası)" başlıklı makalemize göz atmanızı tavsiye ederiz.

Şimdi, yassısolucanlara gelecek olursak, yukarıda verdiğimiz denizanasından pek de farklı bir durum olmadığını görürüz. Sadece metotları biraz farklılık taşımaktadır.

Yassısolucanlar, omurgasızların en ilkin örneklerini temsil ederler. Çok ilkin bir sinir sistemine sahiptirler. Dolaşım sistemleri karmaşık değildir. Adeta çok hücreliliğe yeni atılmış bir adım gibidirler. Ancak bilim dünyasında bu kadar büyük heyecan yaratmalarının sebebi, çok hücreli canlılarda ölümsüzlük örneklerinin görülmesidir. Yukarıda da değindiğimiz üzere, tek hücreli prokaryotlarda ölümsüzlük sıradan bir olaydır. Ancak çok hücrelilerde bunu görmek şaşırtıcıdır; çünkü çok hücrelilerin karmaşık yapılarının sürerliliğinin sağlanması güçtür ve ayrıca çok hücrelilerin kaynakları çok daha kısıtlı olmaya meyillidir.

Bu Reklamı Kapat

Tüm bunlara rağmen çok hücrelilerde de kendilerini yenileyip ölümsüzlüğe sahip olan canlılar görmek ilgi çekicidir. Peki bu canlılar bunu nasıl yapıyorlar?

Aslında yukarıda olayı bütün açılarıyla ele aldık ve aktardık. Yassısolucanlar da, ortadan ikiye kesildiklerinde, kendilerinin kesik taraflarını tamamlayabilmektedirler. Üstelik yeni üretilen bu kısım, sanki yeni doğmuş bir yassısolucanmış gibi genç hücrelerden oluşmaktadır. Dolayısıyla bir yassısolucan, sürekli ikiye bölünecek ve eksik kısmını tamamlamasına izin verilecek olursa, her seferinde genç ve diri hücreler üretilmiş olacak, birey asla ölmeyecektir. İşte biyolojik ölümsüzlük basitçe budur.

Burada önemli bir nokta olarak karşımıza "Kopyanın yaşaması, bireyin kendisinin yaşaması mıdır?" sorusu çıkabilir. Bu soru, beyin yapısı gelişmiş türlerde bir nebze sorulabilir (ki onlarda da aslında tartışılacak pek bir şey yoktur; ancak burada girmeyeceğiz). Fakat bu şekilde sinir sisteminden neredeyse tamamen yoksun, tamamen genlerin kontrolünde davranışlar sergileyen, ilkin canlılarda kopyaların davranışları, orjinal bireyinkiyle neredeyse tamamen aynı olacaktır. Bu da teorik olarak iki kopyanın birbirinin aynısı olması demektir.

Kaldı ki burada bahsedilen kopyalar değildir! Burada bahsedilen, kesilen (mitotik bir bölünmeden bahsetmiyoruz!) bir canlının kendisini tamamlayıp yaşamını sürdürmesidir. Eğer ki dilinizin 3'te 1'ine kadarı kesildiğinde yerine geri çıkan dil parçasının kendinize ait olmadığını, başka bir canlı olduğunu iddia ediyorsanız, evet, bu canlılar size göre birbirinin aynısı değillerdir. Ancak yeni çıkan dil parçası tamamen size aittir. Bu örnekte de, kesilen yassısolucanın kendini tamamlaması sonucu oluşan iki canlı, ana canlının tıpatıp aynısıdır. Bu durumda kopya, orjinal ile tamamen aynıdır diyebiliriz rahatlıkla. 

Bu Reklamı Kapat

Elbette, bilim dışı kaynaklar bu fikir kendi görüşleriyle çeliştiği için bunu da saptırma merakındadırlar. Dolayısıyla gülünç yöntemlere başvurarak "E kafasını ezin bakalım yaşıyor mu?" gibi düşük seviyeli yaklaşımlar göstermektedirler. İkiye bölündüğünde yaşamayı başaran bu canlıya bu şekilde yaklaşmak bile anlamsızken, henüz biyolojinin ne olduğunu anlamadıklarını da göstermektedirler. Elbette ki mekanik ölüm ile doğal ölüm arasında farklar vardır. Bir darbe sonucu bütün hücrelerin anında işlevini yitirmesi sonucunda bu canlı elbette ki ölecektir. Veya bir avcı, bu yassısolucanları yiyip sindirdiğinde, canlı elbette ki ölecektir. Burada bahsedilen, bu tip bir ölüm değildir. Hücrelerin yaşlanması sonucu, artık kendilerini kopyalama özelliklerini yitirerek ölmeleridir. Ve ancak bu açıdan bakıldığında bu canlılar ölümsüzdür.

Bu konuda bir diğer sıkıntı da, yine bilimden uzak kişilerin bu gerçekleri "safsata" olarak değerlendirmeleridir. Unutmamak gerekiyor ki bir konuyu aklımızın almıyor olması, o konunun gerçek olmadığı anlamına gelmez; olsa olsa kapasitemizin bunu anlayacak kadar geniş olmadığı anlamına gelecektir. Bu haberlerin hepsi bilimsel makaleleriyle birlikte, uluslararası komitelerden geçerek yayınlanan haberlerdir. Üstelik denemesi de bedavadır. Evinizde, alacağınız bir yassı solucan ile, gerekli mikrobiyoloji ve genetik bilgisini edinerek bu deneyleri tekrar edebilirsiniz. Aksi bir gerçeğe ulaşacak olursanız, siz de bilimsel bir başarı elde etmiş olursunuz. Ancak oturulan yerden atıp tutmak, "tartışma" örneği değil, "cehalet" örneğidir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 7
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 38. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/09/2022 13:14:43 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/307

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Protein
Avrupa
Sinir Sistemi
Eşeyli Üreme
Asit
Kütleçekimi
Renk
Matematik
Kedi
Elektrik
Diyabet
Kan
Gen
Karbon
Mantar
Gezegen
Örümcek
Cinsel Yönelim
Üreme
Galaksi
Kemik
Felsefe
Klinik Mikrobiyoloji
Etoloji
Meteor
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.