Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Nöroplastisite Nedir? Beynimiz, Değişen Çevre Koşullarda Kendisini Nasıl Değiştirir?

Nöroplastisite Nedir? Beynimiz, Değişen Çevre Koşullarda Kendisini Nasıl Değiştirir?
19 dakika
29,184
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)

Beyinlerimiz, inanılmazdır. Sizce de öyle değil mi? Hiç inme, travmatik bir beyin hasarı veya başka bir hastalık (damage) sonrasında aniden iyileşen birinin hikayesini anlatan bir belgesel seyrettiniz mi? Bu hikayelerden bazıları, sadece "büyü" ile açıklanabilirmiş gibi görünüyor.

Bu vakalar, açıklanamaz görünse de, bilim insanları son 20 yıldır bu vakalar üzerine çalışmalar yürütüyor ve bu büyünün arkasındaki açıklamaya ulaştılar: Nöroplastisite.

Tüm Reklamları Kapat

Nöroplastisitenin anlamı nedir?

Nöroplastisite, beynin adapte olma yeteneğidir. Dr. Campbell'in tanımına göre ise:

Çevremizle etkileşimimiz sonucunda beyinde olan fizyolojik değişimlerdir. Beynimizin ana rahminde gelişmeye başlamasından, öldüğümüz güne kadar beyin hücrelerimiz arasındaki bağlantılar değişen ihtiyaçlarımıza göre yeniden şekillenir. Bu dinamik işlem deneyimlerimizden bir şeyler öğrenmemize ve farklı durumlara adapte olmamıza izin verir.

Belirli özelleştirilmeler göz önüne alınarak inşa edilen ve periyodik olarak yazılım güncellemeleri alabilen bilgisayarlardan farklı olarak beyinlerimiz, yazılım güncellemelerine ek olarak, donanım güncellemeleri de alabilirler. Deneyimlerimize göre bazı bağlantılar güçlenirken bazıları zayıflar, yenileri oluşturulurken yok edilenler de olur.

Tüm Reklamları Kapat

Yeni bir şey öğrendiğimizde nöronlarımız arasında yeni bağlantılar oluşturulur. Yeni durumlara adapte olmak için beynimizdeki bağlantıları yeniden organize ederiz. Bu her gün gerçekleşir ve teşvik edilebilir.

Nöroplastisitenin Kısa Tarihi

1960'lara kadar çok kullanılmasa da "nöroplastisite" kelimesi ilk defa nöron yapılarında gözlemlenen değişiklikleri tanımlamak için 1948'de Polonyalı sinirbilimci Jerzy Konorski tarafından kullanılmıştır.

Bu fikir, 1948'den önce de mevcuttu. "Sinirbilimin babası" olarak anılan Santiago Ramón y Cajal 1900'leri başında nöral plastisiteden bahsetmişti.[1] Kendi dönemindeki yaygın görüşe ters düşse de, beynin yetişkinlikte de değişebileceğine inanıyordu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

1960'larda nöronların travmatik bir olaydan sonra tekrardan organize olabildiği keşfedildi. Daha sonra yapılan araştırmalar stresin sadece beyin fonksiyonlarını değil beynin yapısını da değiştirebildiğini gösterdi.[1]

1990'larda sonuçları kesin olmasa da araştırmalar stresin beyin hücrelerini öldürebildiğini gösterdi.

Yıllarca beyin, yenilenemez bir organ olarak görülmüştü. Sanki bize bahşedilen bir miktar beyin hücremiz vardı ve bu hücreler, onları canlı tutma çabamızdan bağımsız olarak, biz yaşlandıkça yavaşça ölüyorlardı. Ramón y Cajal'ın tarifine göre: [1]

Yetişkinlerde sinir yolakları sabit gibiydi. Her şey ölebilirdi ve hiçbir şey rejenere olamazdı.

Bu araştırmaya göre beyin hücrelerinin ölebileceği, adapte olup yeni bağlantılar kurabileceği ve belki de büyüyüp yenilenebileceği başka yollar var. Bu nörojenez (veya nörogenez) olarak bilinir.

Nöroplastisite vs Nörojenez

Bağlantılı olsalar da nöroplastisite ve nörojenez farklı iki kavramdır: Nöroplastisite, beynin yeni bağlantılar ve yolaklar oluşturabilmesi ve devrelerini değiştirebilmesi iken, daha inanılmaz olan nörojenez, beynin yeni nöronlar oluşturabilmesidir.

Tüm Reklamları Kapat

Nörojenezin daha heyecan verici bir konsept olduğunu görebilirsiniz. Nöroplastisite, sahip olduğumuz üzerinde yapılan değişiklikler olarak kalırken, nörojenez, ölmüş nöronların yerine yenilerini getirerek bunamayı (demans) önleyebilecek, travmatik beyin hasarını tedavi edebilecek ve henüz bilmediğimiz başka alanlarda çığır açabilecek bir potansiyel taşıyor.

Nöroplastisite Teorisi ve Prensipleri

Konunun derinliklerine inmeden önce, nöroplastisiteyi destekleyen teori ve prensipleri inceleyelim.

Nöroplastisiteyi kısa ve öz bir biçimde tanımlamış olsak da, gerçekte bu tanımın biraz belirsiz olduğunu unutmamalıyız. Nöroplastisite uzmanları Christopher A. Shaw ve Jill C. McEachern bunu şöyle betimliyor:

Pek çok sinirbilimci nöroplastisiteyi bir şemsiye terim olarak kullanıyor; ancak bu farklı alanlarda çalışan araştırmacılara farklı anlamlar ifade edebilir. Kısacası, bu terimin kapsamı konusunda fikir birliğine varılmış değil.

Shawn ve McEachern nöroplastisitede iki ana görüş olduğunu söylüyor:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Nöroplastisite, davranışsal bir cevapta ya da son nöron aktivitesinde oluşan herhangi bir değişikliği tarif etmede kullanılır.
  2. Nöroplastisite, beyindeki farklı adaptasyon ve değişiklik olgularını kapsayan bir şemsiye terimdir.

İlk görüş, bazı basit prensiplere sahip tek bir nöroplastisite teorisine uygun görünüyor ve konu üzerinde yapılan bir araştırma nöroplastisiteyi tek bir kapsamlı çerçeveye yerleştirebilir. İkinci görüş ise birden fazla çerçeveye ve her olguyu anlamak için sistemlere ihtiyaç duyar.

Maalesef, basitçe anlatabileceğimiz birleştirici bir nöroplastisite teorisi bulunmuyor. Kesin olarak söyleyebileceklerimiz bu alanın çok yeni olduğu ve her gün yeni bulguların ortaya çıktığıdır. Güncel bilgilerimize göre iki tip nöroplastisite var:

  1. Nöronlar ya da sinapslar arasındaki bağlantıların güçlendiği ya da zayıfladığı yapısal nöroplastisite.
  2. Öğrenmeye ve gelişime bağlı olarak sinapslarda oluşan kalıcı değişimlere sebep olan fonksiyonel nöroplastisite.

Her iki tip de heyecan verici bir potansiyele sahip ama şu an en çok ilgi çeken yapısal nöroplastisite. Bazı fonksiyonların yeniden yönlendirilebildiğini, kurulabildiğini ve öğrenilebildiğini hali hazırda biliyoruz ama beynin asıl yapısında gerçekleşen değişiklikler çok daha heyecan verici.

Nöroplastisite ve Psikoloji

Yeni araştırma alanları sinirbilimciler, kimyacılar, biyologlar kadar psikologlar için de heyecan verici. Beynin işleyişindeki değişikliklere ve fonksiyonel adaptasyonlara ek olarak nöroplastisite psikolojik değişikliklere de yol açabilir. Christopher Bergland'a göre:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Guatemala Natural El Morito Yöresel Kahve 500 gr.

The Coffee Belt – Guatemala Natural El Morito 500 grUYARI: Bu ürün, müşterilerimizin tercihine göre özel olarak öğütülerek (veya hiç öğütülmeden) temin edilmektedir; yani müşteri talebine özel olarak hazırlanmaktadır. Bu nedenle lütfen sipariş notlarına talep ettiğiniz öğütme türünü ekleyiniz:

  1. Çekirdek (Öğütme İstemiyorum)
  2. Filtre Kahve Makinesi,
  3. Espresso (Öğütülmüş),
  4. French Press,
  5. Moka Pot,
  6. Hario V60,
  7. Aeropress,
  8. Metal Filtre,
  9. Chemex – Pour Over.

Tercih belirtilmemesi halinde öğütülmemiş çekirdekler gönderilecektir ve tarafınızdan öğütülmesi veya değirmen olan bir yerde öğüttürülmesi gerekecektir.

Devamını Göster
₺249.00
Guatemala Natural El Morito Yöresel Kahve 500 gr.

Bu sürecin stres ve endişe uyandıran travmatik olayların üstesinden gelmeyi ya da kendini yeniden keşfetmeyi ve mevcut durumdan uzaklaşmayı kolaylaştırdığı iddia edilebilir. Bütünleşik korku bazlı anılar, insanı hayatını doya doya yaşamaktan alıkoyan kaçınma davranışına yol açarlar.

Zaten beynimizin işleyişini değiştirmek için ilaçlar ve kimyasallar kullanıyoruz ve psikoloji düşünce kalıplarımızı modifiye ederek beynimizin işleyişini değiştirmek için çok efor sarf etti. Ya günlük hayatımızda sıkça yaptığımız basit aktiviteler aracılığıyla beynimizin yapısı ve fonksiyonunda kalıcı ve fark edilir değişikler yapabiliyor olsaydık?

Öğrenmenin önemi tam da burada ortaya çıkıyor.

Nöroplastisite ve Öğrenme

Nöroplastisite ve öğrenme arasındaki ilişkiyi kolayca özetleyebiliriz: Yeni bir şeyler öğrendiğimizde, beyinde yeni yolaklar oluşturulur. Her ders, beynimizde nöronlar arası yeni bağlantılar kurabilme ve beynimizin mevcut işleyişini değiştirebilme potansiyeline sahiptir.

Her öğrenme, beynin nörolastisite özelliğinden yararlanmaz; ama yeni bir dil öğrenmek ya da yeni bir müzik aleti çalmaya başlamak, bu özellikten yararlanır. Beynimizin nasıl bir amaca yönelik olarak şekillendiğini çözebilmemiz için bu çeşit bir öğrenmeyi incelemeliyiz.

Beynimizin büyüleyici kabiliyetlerini günlük hayata uygulayabilmemiz nöroplastisiteyi teşvik etmeye istekli olmamıza ve hayata bakış açımıza bağlıdır.

Gelişim Zihniyeti ve Nöroplastisite

Zihniyet, insanın hayat felsefesi ya da bakış açısıdır. Carol Dweck’in sınıflandırmasına göre, iki tip zihniyet vardır: Sabit zihniyet ve gelişim zihniyeti. Sabit zihniyete sahip olan bir kişi, zekası ve yeteneklerinin sınırlı olduğunu ve kendi kontrolü altında olmadığını düşünür. Onlara göre akıllı ya da becerikli olmayı sürdürmek için olası her hatadan kaçınmak ve her zaman başarılı olmaya çalışmak gerekir. Gelişim zihniyetine sahip olan biri ise hataları aptallığın kanıtı olarak görmez, onlardan çok şey öğrenebileceğini düşünür ve bu fırsatı değerlendirir. İnsanlar bu iki zihniyetten birini küçük yaşta benimser ve başarı ve başarısızlık kavramlarını, mutluluk ve tatmin duygularını bu zihniyet ile şekillendirir.[2]

Bu iki konsept birbirinin ayna yansıması gibidir. Gelişim zihniyeti, bireyin halihazırda sahip olduğu kararlılıkla geliştirilebilecek yetenekleri ve becerileridir. Nöroplastisite ise beynin olağan gelişme dönemi olan çocukluk dışında adapte olma ve gelişme yeteneğidir.

Gelişim zihniyetine sahip olan bir birey, nöroplastisitenin de önerdiği gibi süregelen bir efor sarf ederek daha akıllı, becerikli veya iyi olabileceğini düşünür. Gelişim zihniyetinin basitçe nöroplastisiteyi kabul etmek olduğunu söyleyebiliriz.

Yaşınız İlerledikçe Nöroplastisite Değişir mi?

Nöroplastisite, yaşınız ilerledikçe değişse de keskin sınırlara sahip değil.

Çocuklarda Nöroplastisite

Çocukların beyinleri sürekli değişir, büyür, gelişir. Her yeni deneyim beyin yapısında ya da fonksiyonunda değişikliğe sebep olur.

Tüm Reklamları Kapat

Doğumda bir bebeğin beynindeki her nöron başka nöronlarla 7500 bağlantı kurmuş haldedir. Bebek 2 yaşına geldiğinde nöronların bağlantı sayısı yetişkin bir bireyinkini ikiye katlar.[3] Bu bağlantılar, çocuk büyüdükçe budanır ve yeni eşsiz bağlantılar ve motifler oluşur.

Çocuklarda görülen 4 ana tip nöroplastisite vardır:

  1. Adaptif: çocuk yeni bir beceri kazanınca ve beynin fonksiyonel veya yapısal değişimlere adapte olmasına imkan verdiğinde (örneğin: yaralanma) değişiklikler ortaya çıkar.
  2. Bozulmuş (İng: "Impaired"): Genetik ya da sonradan edinilen hastalıklar nedeniyle değişiklikler ortaya çıkar.
  3. Abartılı (İng: "Excessive") : Engellilik ya da bozukluğa neden olabilecek yeni ve uyumsuz yolakların organizasyonudur.
  4. Beyni yaralanmalara korumasız hale getiren plastisite: Yaralanmayı daha olası ya da etkili kılabilecek zararlı nöral yolakların oluşmasıdır.[3]

Bu süreçler çocuklarda daha sık görülür ve çocuklardaki bir beyin hasarının çoğu yetişkinden daha güç iyileşmesine neden olur. Çocuklarda nöroplastik büyüme, iyileşme ve adaptasyon daha şiddetli bir biçimde görülebilir.

Yetişkinlerde Nöroplastisite

Bu kabiliyet yetişkinlerde yok değil ama genelde çocuklardan daha az ve daha düşük şiddette gözlenir. Yine de yetişkin beyni olağanüstü değişiklikler yapma yeteneğine sahiptir.

Tüm Reklamları Kapat

Yetişkin beyni uzun zamandır kullanılmayan eski, yitirilmiş bağlantıları ve fonksiyonları onarabilir, hafızayı ve bilişsel becerileri güçlendirebilir.

Yaşlılar gençler ve çocuklar gibi büyük bir potansiyele sahip değil ama sürekli çaba ve sağlıklı bir yaşam tarzı ile yetişkinler de beyinlerinde olumlu değişim ve büyümeyi teşvik edebilirler.

Nöroplastisite Üzerine Yapılan Araştırmalar ve Çalışmalar

Alandaki yeni ve heyecan verici gelişmelerden bazıları şöyle:

  1. Yenilik, odaklanma ve mücadele ile doyurulan zenginleştirilmiş ortamlar nöroplastisiteyi teşvik etmek için çok önemlidir ve çocukluk ve gençlik dönemindeki "kritik öğrenme periyodu" ndan sonra da pozitif adaptasyonu ve büyümeyi teşvik edebilir.[4], [5] Beynin glikoz kullanımı doğumdan 4 yaşına gelene kadar artış gösterir. 4 ve 10 yaş arası beynimiz yüksek oranda glikoz kullanmaya devam eder ve 10 yaşından sonra gittikçe azalarak 16-18 yaşlarında yetişkin seviyesine gelir. Glikoz kullanımı oranındaki bu artışlar ve sinaptojenez arasında bir bağlantı olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle bu yaş aralığı “kritik öğrenme periyodu” olarak ele alınabilir.[6]
  2. Genelde 8 haftalık "yeni doğmuş" nöronlar ve daha yaşlıları aynı olgunluk seviyesinde.[7]
  3. 5 ya da 6 hafta içerisinde 10 kere yapılan 1 saate yakın bilişsel egzersiz aynı dönemde gözlenen yaşa bağlı zayıflamayı tersine çevirebilecek potansiyele sahip.[8]
  4. Fiziksel aktivite ve fit olmak yaşa bağlı nöron kaybını ve hipokampüsün zarar görmesini önleyebilir ya da yavaşlatabilir. Hatta hipokampüsün hacmini bile arttırabilir.[9]
  5. Aralıklı oruç, sinapslarda adaptif değişimlere (İng: "response") yol açabilir.[10]
  6. Yeterli uyku nörojenezi arttırabildiğinden kronik uykusuzluğun hipokampüste atrofi (nöron ölümü ve hasarı) ile bağlantılı olduğu düşünülüyor.[11]

Bunlar nöroplastisite hakkında keşfedilenlerin küçük bir bölümü olmasına rağmen insanların sağlığı için nöroplastisitenin gücünü kullanmanın nasıl büyük bir etki bırakabileceğini bize gösteriyor.

Tüm Reklamları Kapat

Nöroplastisitenin Beyindeki 7 Etkisi

Bahsettiğimiz çalışmalara dayanarak nöroplastisitenin beyne birçok farklı yolla yarar sağladığını söyleyebiliriz. Yukarıda yüzeysel bir şekilde bahsettiğimiz gelişmeler ve avantajlara ek olarak beyin adaptasyonunun beyne sağaldığı diğer faydalar:

  1. İnme gibi vakalarda iyileşme
  2. Travmatik beyin hasarı sonrası iyileşme
  3. Beyindeki fonksiyonları yeniden şekillendirme (örneğin eğer bir duyuyu kontrol eden bir bölge hasar almışsa diğer bölgeler gevşemeyi (slack) toparlayabilirler.)
  4. Bir bölgede fonksiyon kaybı başka bölgelerdeki fonksiyonları arttırabilir. (örneğin bir duyu yitimi sonrasında diğer duyular keskinleşebilir.)
  5. Hafıza kabiliyetinin arttırılması
  6. Arttırılmış çeşitli bilişsel kabiliyetler
  7. Daha etkili öğrenme

Peki nöroplastisiteden bu faydaları alabilmek için neler yapmalıyız?

Beyinlerimizi Nöroplastisite ile Nasıl Yeniden Şekillendirebiliriz?

Gelin, nöroplastisitenin nasıl kullanabileceği ile ilgili birkaç fikir üzerinde duralım. Nöroplastisiteyi arttırmak ve kuvvetlendirmek için kullanılan metotlar aşağıdakilerini içerir:

  • Aralıklı Oruç: Sinaptik adaptasyonu arttırır, nöron büyümesini/gelişmesini teşvik eder, bilişsel fonksiyonları geliştirir, nörodejenaratif hastalık riskini azaltır.
  • Seyahat: Beyninizi yeni uyaranlar ve ortamlara maruz bırakır, beyinde yeni yolaklar ve aktivitelere yol açar.
  • Anımsatıcı araçlar kullanmak: Hafıza egzersizleri prefrontal pariyetal ağdaki bağlantıları arttırabilir ve yaşa bağlı hafıza kaybını önleyebilir.
  • Bir müzik aleti çalmayı öğrenmek: Beyin bölgeleri arasındaki bağlantıları arttırabilir ve yeni nöral ağlar yaratmaya yardımı olabilir.
  • Sık kullanılmayan (baskın olmayan) elle yapılan egzersizler: Yeni nöral yolaklar oluşturabilir ve nöronlar arası bağlantıları güçlendirebilir.
  • Kurgu okumak: Beyindeki bağlantıları arttırır.
  • Kelime haznesini genişletmek: Hafızanın işlenmesini etkinleştirdiği gibi görsel ve işitsel verilerin işlenmesini de etkinleştirir.
  • Sanatla uğraşmak: Odak, içgörü, hafıza ve empatiyi güçlendirebilen dinlenme esnasındaki beynin Varsayılan Mod Ağı (İng: "Default Mode Network" veya kısaca DMN) bağlantılarını arttırır. Varsayılan Mod Ağı (İng: "Default Mode Network") beyin aktif dinlenme halindeyken (örneğin hayal kurarken) ve dış dünyada herhangi bir şeye odaklanmamışken aktif olan bir ağdır. Kişi yeni, dikkat isteyen ve bireyin kendisini dışarıda bırakan aktiviteleri gerçekleştirirken bu ağ pek aktif değildir.[12]
  • Dans etmek: Alzheimer riskini azaltır ve nöral bağlantıları güçlendirir.
  • Uyuma: Nöronlar arası bağlantılar gibi davranan ve hücreler arası bilgi aktarımı yapan dendiritik köklerin büyümesiyle öğrenilenlerin hafızada tutulmasını sağlar.

Travma Sonrası Beyni Nöroplastisite ile İyileştirmek

Ciddi travmalar yaşamış insanların beyinlerindeki değişimleri gözlemleyen nöroplastisite araştırmaları hızla artıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Bilim insanları beyinleri çok hasar almış hastaların hasarın boyutu düşünüldüğünde inanılmaz derecede iyileşebildiğini fark ettiler ve bunun nasıl mümkün olabildiğini merak ettiler. Şu an nöroplastisitenin bu iyileşmenin sebebi olduğunu biliyoruz. Araştırmacılar Su, Veeravagu ve Grant'a göre travma sonrası nöroplastisitenin 3 fazı vardır:[13]

  1. Yaralanmadan hemen sonra nöronlar ölmeye başlar ve kortikal inhibitör yolaklar azalır. Bu faz bir ya da iki gün sürer ve daha önce kullanılmamış veya sık kullanılmayan ikincil kortikal yolakları ortaya çıkarabilir.
  2. Birkaç gün sonra bu kortikal inhibitör (engelleyici) yolaklar uyarıcı yolaklara dönüşür ve yeni sinapslar oluşur. Nöronlar ve diğer hücreler zarar görmüş ya da ölmüş hücrelerin yerini almak için toplanır ve iyileşmeyi kolaylaştırır.
  3. Birkaç hafta sonra yeni sinapslar oluşmaya devam eder ve bu faz rehabilitasyon ve terapinin beynin bazı yardımcı yeni yolaklar öğrenmesinin mümkün olduğu "yeniden modelleme" nin en yoğun zamanıdır.

Hasarı önlemek için kök hücre tedavileri, gen ifadesinin modifiyesi ve hücresel proliferasyon (proliferation), yangısal tepkileri düzenleme ve bağışıklık hücrelerini kuvvetlendirmeye ek olarak nöroplastisiteyi teşvik ederek iyileşmeye yardımcı olmayı hedefleyen ve şu an geliştirme ve test aşamasında olan pek çok farmakolojik tedavi var.[13]

Beyin hasarı zor iyileşse de çelişkili bir biçimde beynin nöroplastik kabiliyetinden yararlanabileceğimiz en iyi zamanlardan biri. Çünkü yaralanma sonrası ya da travma beynin belirgin değişiklikler yapabileceği , iyileşebileceği ve bağlantılarını yeniden organize edebileceği bir zaman.[13]

İnme Tedavisinde Nöroplastisite Rehabilitasyonu

Nöroplastisite inme hastalarının iyileşme süreçlerinde sıkça gözlemlenmiştir. İnme hastalarda hafif (yüz kaslarında bozukluklar) ve ciddi (bilişsel bozukluklar, hafıza kayıpları) beyin hasarı görmemize rağmen inanılmaz bir şekilde iyileşen inme hastaları da oldu.

Tüm Reklamları Kapat

Uzmanlara göre inmenin iyileşme sürecinde nöroplastisiteyi teşvik etmenin en iyi yolu, aşağıda verilen iki metodu kullanmak:

  1. İşin tekrarı,
  2. İşe özgü alıştırma.

Bir başka deyişle, yeni bir beceri edinme ya da bir iş öğrenme (ya da bilinen bir işi tekrar öğrenme) sırasında o işe özgü düzenli yapılan alıştırmalar beyinde belirgin değişikliklere yol açabilir. Tekrarlama ve işe özgü alıştırmalarla hiçbir şey öğrenmeyebilirsiniz ama bir alandaki gelişmeler başka alanlara da yayılacağından mutlaka bir şeyler öğrenmiş olacaksınız.

Nöroplastisite Depresyon Tedavisinde Nasıl Kullanılabilir?

Nöroplastisite ve depresyon arasındaki ilişkiyi hem iyi hem kötü yanları var.

  • Kötü yan: Psikiyatrik bozukluklarda negatif türde bir nöroplastisite mevcuttur. Depresyon beynin zarar görmesine sebep olabilir, sağlıksız ve uyumsuz yolakların oluşmasını teşvik edebilirken sağlıklı ve adaptif olanları etmez.
  • İyi yan: Bazı depresyon tedavileri beyni hasar görmesini durdurabiliyor hatta tersine çevirebiliyor. Ayrıca nöroplastisite üzerine yapılan çalışmalar günlük davranışların beyin yapısı ve fonksiyonunda ölçülebilir etkileri olduğunu gösterdi. Bu bulgu psikiyatrik bozuklukların tedavisi için önemli olabilir.

Kolay olmayabilir ve sürekli efor sarf etmeyi gerektirebilir ama her yaşta yaşam kalitemizi yükseltecek biçimde beynimizi yeniden modelleme yetisine sahibiz.

Tüm Reklamları Kapat

Anksiyete ve Depresyon İçin 8 Nöroplastisite Egzersizi

Depresyona özel olarak tasarlanan fazla nöroplastisite egzersizi yok ama bu hiçbir şey yapamayacağınız anlamına gelmez.

Bazılarını depresyonla başa çıkmak için verilen daha geleneksel tavsiyelerden hatırlayabileceğiniz tüm bu egzersiz ve etkinliklerin nöroplastisiteyi arttırdığı ve depresyonun üstesinden gelmeye yardımcı olduğu biliniyor:

  1. Hafıza oyunları ve görevleri (task)
  2. Hokkabazlık yapmayı öğrenmek
  3. Yeni bir müzik aleti çalmayı öğrenmek
  4. Yeni bir dil öğrenmek
  5. Yoga yapmak
  6. Kolay ya da orta zorlukta düzenli fiziksel egzersiz yapmak
  7. Çapraz bulmaca ya da sudoku çözmek
  8. Kapsamlı ve karmaşık bir konuyu kısa bir zamanda öğrenmek

Kronik Ağrı ve Nöroplastisite

Nöroplastisite kronik ağrıyla başa çıkma ve onu tedavi etmede önemli bir rol oynuyor. Ağrı birtakım ya da dizi halinde nöral ateşleme olarak deneyimleniyor. Beyinlerimizin yapılanışını değiştirebildiğimizde ağrı deneyimimiz de değişecektir.

Konu üzerine yapılan son araştırmalara göre beynimizin kronik ağrıyla baş etmesi ve ona adapte olmasında yardımcı olabilecek 4 metot var:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Transkraniyal direkt akım ile uyarım (İng: "Transcranial direct current stimulation"): Beynin belli bölgelerine belli tepkileri (response) almak için elektrotlar yerleştirilir.)
  2. Transkraniyal manyetik uyarım (İng: "Transcranial magnetic stimulation"): Beynin invazif olamayan bir şekilde (İng: "non-invasive") bir çubuk ile belli bölgeleri arasında bağlantı kurmak için manyetik olarak uyarrmak.
  3. Aralıklı oruç: Bir açlık periyodu ve sonrasında normal beslenme periyodu içeren bir döngü.
  4. Glikoz idaresi: Yaşlanma süresince kaybettiklerimizi dengelemek için glikoz takviyesi almak.[14]

Bu yoğun tedavilere ek olarak ağrı deneyimine nöroplastisite prensiplerini uygulamak için yapılabilecek birçok şey var ve yapılabilecek çoğu şey daha sağlıklı olmak için zaten yapmamız gereken şeyler.

Kronik Ağrıyı Tedavi Etmek İçin 6 Nöroplastisite Egzersizi

Bu 6 egzersizin kronik ağrıyla başa çıkmada faydalı olduğu kanıtlanmıştır ve hepsi beynimizin yapılanmasının ağrı mesajını alması ve yorumlaması üzerinde değişiklik yapma kabiliyetine sahiptir:

  1. Düzenli fiziksel egzersiz,
  2. Sağlıklı beslenme,
  3. Sigarayı bırakma,
  4. Zihni aktif tutmak,
  5. Stresten uzak durmak için rahatlama teknikleri uygulamak,
  6. Farkındalık (mindfulness) meditasyonu.

Tüm bu aktiviteler beyninizin yeniden yapılanmasını ve ağrıya farklı tepkiler vermesi için eğitebilir.

Nöroplastisitede Farkındalığın Rolü

Gün içinde aklımızdan 50.000’den fazla düşünce geçer. Bu düşüncelerden bazıları geçmişte yaptıklarımız nedeniyle duyduğumuz pişmanlıklar, bazıları ise geleceğe dair kaygılarımızdır. Bu pişmanlık ve kaygılar strese neden olur. Yaşadığımız stres, hata yapmamıza neden olur, başka bir deyişle pişman olacağımız şeyler yapmamızın önünü açar. Düşünme, kaygılanma ve stres olma süreçleri kırılması zor bir döngü haline gelir. Bu döngü ile sürekli açığa çıkan stres, kaygı bozuklukları ve depresyon riskini arttırır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu döngüyü kırmak için başvurulan alternatiflerden biri de meditasyondur. Âna odaklanmayı hedefleyen farkındalık meditasyonu ise, Budist geleneklerinden gelen bir meditasyon türüdür. Farkındalık meditasyonunun destekçileri, meditasyonun beyinde fiziksel değişikliklere sebep olabileceğini uzun zamandır düşünüyordu ve haklı oldukları ortaya çıktı!

Farkındalık meditasyonu gerçekten de beyni nöroplastisite ile değiştirebilir. Birçok çalışma, meditasyonun kortizol seviyesini düşürdüğünü, beynin korku merkezi olan amigdalada değişikliklere neden olduğunu gösterdi.[15] Jessica Cassity, farkındalık meditasyonu ve nöroplastisite hakkındaki yazısında şöyle diyor:

Meditasyon ile beyniniz etkili bir biçimde yeniden yapılanıyor: Duygularınız ve düşünceleriniz daha hoş bir görünüme büründükçe, beyniniz de dönüşüm geçiriyor, bu düşünme haline alışıyor... Beyin, meditasyonla değiştikçe, günlük hayatta daha sakin, merhametli ve bilinçli oluyorsunuz.

Bilinçlendikçe daha fazla meditasyon yapıyoruz; bu sayede beynimiz de bu duruma daha çok alışıyor. Meditasyon yapanlar, beyinlerine sadece meditasyon yaptıklarında değil; gün boyunca bilinçli, sakin, huzurlu ve dengeli olmayı öğretiyorlar. Farkındalık meditasyonu bu yüzden düzenli yapanlar için meditasyona ayrılmayan zamanlarda da etkili olabiliyor.

Müzik Beyni Nasıl Değiştiriyor?

Müzik dinlemek sadece keyifli zaman geçirmemizi sağlamıyor, aynı zamanda modumuz ve enerjimiz üzerinde olumlu etkileri var. Beynin fonksiyonlarında ve yapısındaki değişiklikler yapılmasını da etkiliyor olabilir.

Tüm Reklamları Kapat

2010 yılında yayınlanmış ilgili birkaç çalışmayı derleyen bir makaleye göre müzisyenlerin beyin yapısı ve nöral bağlantılarında müzisyen olmayanlara göre birkaç farklılık var:[16]

  • Beynin iki yarımküresini bağlayan kalın bir bölge olan korpus kallosumun ön (anterior) bölümü özellikle de müzik aleti çalmaya genç yaşta başlayan müzisyenlerde daha büyük.
  • Özellikle müzik aleti çalmaya genç yaşta başlayan sağ elini kullanan müzisyenlerin sağ motor korteksi sağ elini kullanan müzisyen olmayanlardan daha büyük.
  • Erkek müzisyenlerin beyincikleri (cerebellum) müzisyen olmayan erkeklerden daha büyük.
  • Müzisyenlerde motor, işitsel ve (visiopatial cerebral) bölgelerdeki gri madde müzisyen olmayanlardan daha fazla yer kaplıyor.
  • Özellikle müzik aleti çalmaya genç yaşta başlayan müzisyenler müzisyen olmayanlara göre daha yapılandırılmış sağ arka iç kapsüllere (right posterior internal capsules) sahip.
  • Müzisyenler sol primer duyu-motor korteks ve sağ beyincikte daha yüksek gri ve beyaz madde, sağ arka iç kapsülde (right posterior internal capsule) daha yüksek beyaz madde yoğunluğuna sahip.
  • Piyanistlerde piyano tonlarının kortikal ifadesi artmıştır.
  • Sol ön hipokampüsteki geçici yeniliklere (İng: "temporal novelty") tepkileri daha şiddetlidir.
  • Müzisyenler konuşma ve müzik ile uyarıldıklarında daha hızlı ve şiddetli işitsel ve işitsel-görsel cevaplar verirler.

Eğer bunlar sizin için hiçbir anlam ifade etmiyorsa endişelenmeyin, yalnız değilsiniz! Gelin makale yazarının konu hakkındaki açıklamasına bakalım:[16]

Farklı şekillerde yapılan yoğun egzersizlerin beyin biliş üzerinde bir etkisi vardır; ancak müzikle uğraşmak, diğer egzersiz çeşitlerinden farklı etkiler yaratabilir, hatta bu etkiler çok çeşitli olabilir... Müzikle uğraşmanın bilişi geliştirmesi, nöroplastisite süreçlerinin bir sonucu olabilir. Bu süreçler müzik yapmak için gerekli birtakım becerileri edinmeyi içerir. O becerilerden bazıları: görsel bilgiyi deşifre ederek bunu motor aktiviteye çevirmek, uzun müzik notalarını ezberlemek, müzik yapılarını ve kurallarını öğrenmek, ince zamansal ve tayfsal işitsel ayrımları yapmak ve iki elin parmaklarını aynı anda kullanmayı öğrenmek.

Basitçe, müziğin beyne etkisini gösteren bulgular, müzik üzerine eğitim almanın, hatta zevk alarak müzik dinleme alışkanlığına sahip olmanın, beynin doğal nöroplastisitesine katkı sağlayacağını ve birçok kabiliyet ve bilişsel beceriyi kazandırabileceğini gösteriyor.

Çevrimiçi Oyunlar ve Uygulamalar Gerçekten İşe Yarıyor mu?

Mutlaka nöroplastisitenin gücünü denetim altına alıp onu hafızayı güçlendirmek ve problem çözme becerilerini geliştirmek için kullanan uygulamalar ve oyunlar görmüşsünüzdür. Bazılarının bunamaya karşı koruma sağladığı bile söyleniyor!

Tüm Reklamları Kapat

Maalesef bu oyun ve uygulamalar bilimsel gerçekleri temel almıyor. Birçok bilim insanı bu beyin oyunları trendi hakkında şunları söylüyor:

Özetle biz, beyin oyunlarının tüketiciye bilişsel gerilemeyi tersine çevirmek için bilimsel olarak temellendirilmiş bir ortam sunduklarını söylemelerine karşı çıkıyoruz; çünkü elimizde öyle yaptıklarını gösteren bilimsel bir kanıt yok. Yaşlılıkta bilişsel sağlık, sağlıklı bir yaşam tarzının uzun süren etkilerinden biridir ve bu beyin oyunlarının sihirli vaadini çürütmektedir.

Başka bir deyişle bu oyunları oynamak kimseye zarar vermemekte; ama sağlıklı alışkanlar kazanmak, düzenli egzersiz yapmak, öğrenmek ve yeni şeyler öğrenmek, kanıtlarla desteklenmiş aktiviteler. Oyunlar ise henüz değil.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
53
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 20
  • Tebrikler! 12
  • Muhteşem! 11
  • Bilim Budur! 7
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • İnanılmaz 6
  • Umut Verici! 5
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Positive Psychology | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/02/2023 05:58:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9644

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Beslenme Davranışları
Yok Oluş
Kuş
Hormon
Makroevrim
Genetik Mühendisliği
Doğa Gözlemleri
Eşey
Antikor
Biyocoğrafya
Doğa Yasası
Böcek Bilimi
Hız
Vejetaryen
Bilim İnsanı
Besin
Köpekgil
Kozmoloji
Radyasyon
Komplo
Kromozom
Bakteri
Robot
Enerji
Epidemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. E. Ackerman, et al. Nöroplastisite Nedir? Beynimiz, Değişen Çevre Koşullarda Kendisini Nasıl Değiştirir?. (11 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 4 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9644
Ackerman, C. E., Fıçıcıoğlu, E., Bakırcı, Ç. M. (2020, December 11). Nöroplastisite Nedir? Beynimiz, Değişen Çevre Koşullarda Kendisini Nasıl Değiştirir?. Evrim Ağacı. Retrieved February 04, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9644
C. E. Ackerman, et al. “Nöroplastisite Nedir? Beynimiz, Değişen Çevre Koşullarda Kendisini Nasıl Değiştirir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 11 Dec. 2020, https://evrimagaci.org/s/9644.
Ackerman, Courtney E.. Fıçıcıoğlu, Eda. Bakırcı, Çağrı Mert. “Nöroplastisite Nedir? Beynimiz, Değişen Çevre Koşullarda Kendisini Nasıl Değiştirir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, December 11, 2020. https://evrimagaci.org/s/9644.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.