Nitrojen (Azot)

Nitrojen (Azot) Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Nitrojen (Azot)
Nitrojen Gazı örneği
Wikipedia Commons
Dilan Emektar Editör Dilan Emektar
3 dakika
425 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Nitrojen (Azot)
  • İngilizce İsim Nitrogen
  • Sembol N
  • Atom Numarası 7
  • Grup 15
  • Periyot 2
  • Oda Sıcaklığında Faz Gaz
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p3
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [He] 2s2 2p3
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 14.007 Da ( Da)
  • Blok p
  • Kategori Reaktif ametal
  • Görünüm Renksiz gaz, sıvı veya katı
  • Atomik Yarıçap 65 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 77.355 K
  • Erime Sıcaklığı 63.15 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 1.251 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 1.9×10−5 kg/kg
  • Şehir Toprağında 10.0000 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.14 %
  • Deniz Suyunda 5×10−7 kg/L
  • İnsan Vücudunda 3 %
  • Güneş'te 3.1 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 3.1 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü GPa
  • Poisson Oranı
  • Young Modülü GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke İskoçya
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı D. Rutherford, 1772
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı D. Rutherford, 1772
  • İsimlendiren Jean-Antoinehaptal
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Nitrojen, sembolü "N" olan ve atom numarası 7 olan kimyasal bir elementtir. Dünya'nın atmosferinde en bol element olan nitrojen; renksiz, kokusuz, tatsız ve ametal bir gazdır. Dış kabuğunda beş elektron vardır, bu nedenle çoğu bileşikte üç değerliklidir. Nitrojen, -195,79 °C sıcaklıkta gaz halden sıvı hale dönüşür. Donma noktası -210.01 °C'dir. Donduğunda kar gibi görünen beyaz bir katıya dönüşen nitrojen, suda çok zor çözünür.[1]

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Nitrojen, evrende en sık bulunan beşinci elementtir. Tüm atmosfer hacminin %78,1'ini oluşturmasına rağmen, Dünya'nın yer kabuğunda bu elemente çok sık rastlanmaz. Önemli nitrojen mineralleri, nitre (potasyum nitrat) ve sodanitredir (sodyum nitrat). Ancak bu mineraller, amonyak ve nitrik asidin endüstriyel sentezinin yaygınlaştığı 1920'lerden beri önemli bir nitrat kaynağı olmamıştır.[2] [3]

Nitrojen bileşikleri, atmosfer ve canlı organizmalar arasında sürekli olarak dönüşüm halindedir. Nitrojen gazı, sıvı havanın damıtılmasıyla veya mekanik yollarla üretilen endüstriyel bir gazdır. Ticari nitrojen, genellikle çelik üretimi için kullanılan oksijenin bir yan ürünüdür.[4]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Gaz Nitrojen

Sanayide üretilen nitrojenin üçte ikisi gaz, kalan üçte biri sıvı olarak satılmaktadır. Gaz formundaki nitrojen;

  • havadaki oksijenin yangın, patlama veya oksitlenme tehlikesi oluşturduğu durumlarda inert bir atmosfer olarak,
  • paketlenmiş gıdaların tazeliğini korumak için saf veya karbondioksit ile karıştırılmış yapay bir atmosfer yaratmak için,[5]
  • argona göre ucuz bir alternatif olarak akkor ampul üretiminde,[6]
  • yangın söndürme sistemlerinde,[3]
  • paslanmaz çelik üretiminde,[7]
  • çeliğin nitrasyonla sertleştirilmesi işleminde,[8]
  • bazı uçak yakıt sistemlerindeki yangın tehlikesini azaltmak için,
  • Yarış arabası ve uçak lastiklerini şişirmek için[9]
  • havadaki nem ve oksijenin neden olduğu dengesiz büzülme ve genleşme sorunlarını azaltmak için kullanılır.[3]

Sıvı Nitrojen

Sıvı nitrojen kriyojenik bir sıvıdır. Dewar şişeleri gibi uygun kaplarda izole edildiğinde, çok fazla buharlaşma kaybı olmadan taşınabilir.[10] Kuru buz gibi, sıvı nitrojenin de ana kullanım alanı soğutma işlemleridir. Sıvı nitrojen;

  • kanın, üreme hücrelerinin (sperm ve yumurta) ve diğer biyolojik numunelerin ve materyallerin dondurularak korunmasında,
  • kriyoterapide, ciltteki kistleri ve siğilleri yok etmede,[11]
  • kızılötesi dedektörleri veya X-ışını dedektörlerini soğutmakta,
  • hız aşırtmalı bilgisayarlardaki fazla ısı üreten donanımları soğutmakta,[12]
  • yiyeceklerin soğutulması, hayvan ürünlerinin dondurulmasında,
  • vanalar olmadığında akışı durdurmak için boruların dondurulmasında kullanılır.[3]

Tarihi

Nitrojen bileşikleri uzun bir geçmişe sahiptir. Herodot zamanından (MÖ 450) beri bilinen Amonyum klorür'ün (NH4Cl) kullanımı, Orta Çağ dönemlerinde yaygınlaşmıştır. Simyacılar nitrik asidi "Aqua Fortis (güçlü su)" olarak adlandırmıştır. Nitrik ve hidroklorik asitlerin karışımı, altını çözme kabiliyetiyle tanınan "Aqua Regia (kraliyet suyu)" olarak biliniyordu.[3]

Nitrojenin keşfi, 1772'de bu elementi "zehirli hava" olarak adlandıran İskoç doktor Daniel Rutherford'a atfedilir.[13], [14] Rutherford, ilk deneylerinde nitrojeni tamamen farklı bir kimyasal madde olarak tanımlamasa da, diğer gazlarlardan farklı olduğunu tespit etmiştir.[15] Rutherford, havanın içerisinde yanmayan bir madde olduğunun farkına varmış fakat bunun farklı bir element oluğunu düşünmemiştir. Nitrojen, yaklaşık aynı zamanda Carl Wilhelm Scheele, Henry Cavendish ve Joseph Priestly tarafından incelenmiştir. Joseph Priestley nitrojeni "yanmış hava" olarak isimlendirmiştir.[16]

Etimolojisi

Nitrojen; Fransız kimyager Jean-Antoine Chaptal tarafından keşfedilen potasyum nitratın Fransızcadaki karşılığı "nitre" kelimesinin sonuna Yunanca "-γενής(-gen)" ekinin getirilmesiyle 1794' de İngilizceye kazandırılmıştır.[17]

Önlem ve Güven

Nitrojen, kapalı bir alana salındığında hızlıca yayılarak oksijenin yerini alabilir ve bu durum boğulma tehlikesi oluşturur.[16], [18] Nitrojen, yüksek kısmi basınçlarda solunduğunda nitrojen narkozuna neden olur, bu da nitröz oksit zehirlenmesine benzer geçici bir zihinsel bozukluk oluşturur.[19]

İlginç Bilgiler ve Diğer

Aurora'nın turuncu-kırmızı, mavi-yeşil, mavi-mor ve koyu mor renklerinin kaynağı nitrojendir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/05/2021 03:13:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9869

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Genetik Mühendisliği
Evrimsel Tarih
Deniz
Çağ
Nükleer
Hız
Mucize
Neandertal
Çevre
Gezegen
Deney
Kas
Alkol
Ekonomi
Mitler
Yeni Koronavirüs
Tür
Yüz
Ay Ve Dünya
Örümcek
Sağlık Personeli
Makroevrim
Ahlak
Şempanze
Hominidae
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın