Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Oksijen

Oksijen Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Oksijen
3 dakika
14,641
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Özellikler

Oksijen, sembolü "O" olan ve periyodik tablonun 16. grubunda bulunan kimyasal bir elementidir. Oksijen; renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Hayvanlar tarafından solunarak vücuda alınır ve karbondioksite dönüştürülür; bitkiler ise karbon kaynağı olarak karbondioksiti kullanır ve oksijeni atmosfere geri verir.

Oksijen oldukça reaktif bir ametaldir. Çoğu element ve bileşikle kolayca oksit oluşturan bir gazdır.[1] Çoğu durumda, bu süreçleri ısı ve ışık hızlandırır ve "paslanma" gerçekleşir. Elementin oluşturduğu en önemli bileşen sudur (H2O). Oksijen; -183 °C'nin altında soluk mavi bir sıvı haline dönüşür ve yaklaşık -218 °C'de katı hale gelir. Saf oksijen havadan 1,1 kat daha ağırdır.[2]

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Oksijen, Dünya'nın biyosferinde kütlece en fazla gözlemlenen, hidrojen ve helyumdan sonra evrende en çok bulunan üçüncü kimyasal elementtir.[3] Dünya'nın yer kabuğu kütlesinin %46'sını oluşturan oksijen, dünyadaki en bol elementtir. Atmosferdeki oksijen oranı %20.8 iken deniz suyundaki oranı %89'dur.[3] Kayalarda, asidik (sülfür, karbon, alüminyum ve fosfor gibi) veya bazik (kalsiyum, magnezyum ve demir gibi) oksitler şeklinde metaller ve ametaller ile birleşmiştir.

Sülfatlar, karbonatlar, silikatlar, alüminatlar ve fosfatlar gibi asidik ve bazik oksitlerden oluştuğu düşünülmektedir. Her yıl endüstriyel kullanımlar için havadan yüz milyon ton O2 ayrıştırılmaktadır. En yaygın yöntem ise sıvılaştırılmış havanın damıtılmasıdır. Bu işlemde, nitrojen buhar olarak damıtılırken oksijen sıvı olarak bırakılır.[3]

Tüm Reklamları Kapat

Uygulama ve Kullanım Alanları

Oksijen gazının en geniş ticari kullanımı çelik endüstrisindedir. Nitrik asit ve hidrojen peroksit dahil olmak üzere çeşitli kimyasalların üretiminde büyük miktarlarda kullanılmaktadır. Ayrıca antifriz olarak kullanılan epoksietan (etilen oksit) yapmak ve PVC'nin öncüsü olan polyester ve kloroeteni yapmak için de kullanılır. Oksijen gazı aynı zamanda, oksi-asetilen kaynağı ile metallerin kesilmesi için kullanılır. Fabrikalardan çıkan atık suların arıtılmasında sık sık kullanılmaktadır.[4]

Oksijenin, solunumun en temel kaynağı olması sebebiyle, bu element tıpta oksijen takviyesi için sıklıkla kullanılır. Tedavi sadece hastanın kanındaki oksijen seviyelerini arttırmakla kalmaz, aynı zamanda birçok hastalıklı akciğer tipinde kanın akış direncini azaltarak kalp üzerindeki "iş yükünü" hafifleten ikincil etkiye sahiptir. Oksijen; amfizem, zatürre, konjestif kalp yetmezliği, pulmoner arter basıncının artmasına neden olan bazı rahatsızlıklar ve vücudun oksijeni alma ve kullanma yeteneğini bozan vb. hastalıkları tedavi etmek için kullanılır.[5]

Tarihi

1772 yılında İsveçli kimyager Carl Wilhelm Scheele, potasyum nitrat, cıva oksit ve diğer birçok maddeyi ısıtarak oksijeni keşfetmiştir. İngiliz kimyager Joseph Priestley, 1774 yılında cıva oksidin termal ayrışmasıyla oksijeni element olarak keşfetmiş ve bulgularını, Scheele'nin yayınlanmasından iki yıl sonra yayınlamıştır. 1775-1780'de, Fransız kimyager Antoine Laurent Lavoisier, o zamana kadar kabul edilen flojiston teorisini bir kenara bırakarak, oksijenin solunumdaki ve yanmadaki rolünü yorumlamıştır. Lavoisier ayrıca oksijenin birçok farklı maddeyle birleşerek asit oluşturma eğilimine de dikkat çekmiştir.[2]

Etimolojisi

"Oxys" ve "genes" kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşan ve "asit oluşumu" anlamına gelen Yunanca kökenli "Oxygène" ismi, 1777'de Fransız kimyager Antoine Laurent Lavoisier tarafından türetilmiştir.[6], [7]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Önlem ve Güven

Oksijen, DNA'nın ve hemen hemen tüm diğer biyolojik olarak önemli bileşiklerin bir bileşeni olduğu için tüm yaşam biçimleri için gereklidir. Canlıların büyük bir kısmının hayatta kalabilmeleri için her dakika solunum yapmaları gerektiğinden, oksijen gereklidir. Akciğerlerdeki oksijen, kandaki hemoglobinin merkezinde bulunan demir atomu tarafından alınır ve ihtiyaç duyulan yerlere taşınır.[8]

Oksijen gazı, sağlığa zararsız, yakıcı ve fazlasıyla reaktif bir gaz olarak nitelendirilir; özellikle de oksitleyici etkisi göz önünde bulundurulmalıdır. Diğer hemen her elementle tepkimeye girebilir; fakat bu tepkimeler genelde çok hızlı olmadığı için çoğu zaman tehlikeli bir gaz olarak görülmez.

Oksijen gazı (O2), yüksek kısmi basınçlarda zehirli olabilir, bu da havale vb. sağlık sorunlarına yol açabilir.[5], [9] Oksijenin zehir etkisi genellikle 50 kPa üzerindeki kısmi basınçlarda meydana gelmeye başlar.

İlginç Bilgiler ve Diğer

  • Gaz oksijen berraktır ama sıvı hali soluk mavi renktedir.
  • Oksijenin fazlası zararlıdır. Florida Üniversitesi ve Air Products şirketine göre, 12 saatten fazla süreyle %80 yoğunlukta oksijen gazı solumak, solunum sistemini tahriş eder ve ödem oluşarak ölüme neden olabilir.
  • Yaklaşık 300 milyon yıl önce, atmosferdeki oksijen seviyeleri %35 iken (günümüzde %21 kadar), böcekler olduğundan daha fazla büyüyebiliyorlardı.[10]
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
37
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Bilim Budur! 8
  • Muhteşem! 6
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ P. Atkins, et al. (2016). Chemical Principles. ISBN: 9781464183959. Yayınevi: W. H. Freeman.
  • ^ a b Encyclopedia Britannica. Oxygen. (1 Ocak 1998). Alındığı Tarih: 5 Ocak 2021. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c J. Emsley. (2003). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide To The Elements. ISBN: 9780198503408. Yayınevi: Oxford University Press, USA. sf: 297-304.
  • ^ Royal Society of Chemistry. Oxygen. Alındığı Tarih: 5 Ocak 2021. Alındığı Yer: Royal Society of Chemistry | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b C. Hampel. (1968). The Encyclopedia Of The Chemical Elements. Yayınevi: New York, Reinhold Book Corp. sf: 499-512.
  • ^ Royal Society of Chemistry. Oxygen. Alındığı Tarih: 10 Ocak 2021. Alındığı Yer: Royal Society of Chemistry | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. N. Greenwood. (1997). Chemistry Of The Elements. ISBN: 9780080379418. Yayınevi: Butterworth-Heinemann. sf: 793.
  • ^ Lenn Tech. Oxygen - O Chemical Properties Of Oxygen - Health Effects Of Oxygen - Environmental Effects Of Oxygen. Alındığı Tarih: 16 Ocak 2021. Alındığı Yer: Lenn Tech | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. J. Accott. Oxygen Toxicity: A Brief History Of Oxygen In Diving.. (1 Ocak 1999). Alındığı Tarih: 5 Ocak 2021. Alındığı Yer: Rubicon | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Pappas. Facts About Oxygen. (29 Eylül 2014). Alındığı Tarih: 5 Ocak 2021. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/03/2024 11:30:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9872

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Sayı
Hayvan Davranışları
Tarih
Genetik Müdahale
Önlem
Semptom
Besin Değeri
Aşı
Gen İfadesi
Makale
Çiftleşme
Evrim Teorisi
Argüman
Yılan
Antropoloji
Allah
Doğa Yasası
Jeoloji
İspat Yükü
Kuantum
İspat
Mantık Hatası
Mistik
Uzay Aracı
Evrimsel
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Evrendeki Gizli Üst Boyutlar Nerede?
Evrendeki Gizli Üst Boyutlar Nerede?
Kediniz Sizi Nasıl Seks Makinasına Çeviriyor?
Kediniz Sizi Nasıl Seks Makinasına Çeviriyor?
Interstellar'daki Karadelik, Neden Gerçeğine Benzemiyor?
Interstellar'daki Karadelik, Neden Gerçeğine Benzemiyor?
İlk Defa Ne Zaman Giysi Giydik?
İlk Defa Ne Zaman Giysi Giydik?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Anlayan, et al. Oksijen. (11 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 5 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9872
Anlayan, A., Emektar, D. (2021, February 11). Oksijen. Evrim Ağacı. Retrieved March 05, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9872
A. Anlayan, et al. “Oksijen.” Edited by Dilan Emektar. Evrim Ağacı, 11 Feb. 2021, https://evrimagaci.org/s/9872.
Anlayan, Alican. Emektar, Dilan. “Oksijen.” Edited by Dilan Emektar. Evrim Ağacı, February 11, 2021. https://evrimagaci.org/s/9872.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close