Oksijen

Oksijen Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Oksijen
Oksijen Gazı Örneği
Wikipedia Commons
Dilan Emektar Editör Dilan Emektar
3 dakika
829 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Oksijen
  • İngilizce İsim Oxygen
  • Sembol O
  • Atom Numarası 8
  • Grup 16
  • Periyot 2
  • Oda Sıcaklığında Faz Gaz
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p4
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [He] 2s2 2p4
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 15.999 Da ( Da)
  • Blok p
  • Kategori Reaktif ametal
  • Görünüm
  • Atomik Yarıçap 60 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 90.188 K
  • Erime Sıcaklığı 54.36 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 1.429 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 4.61×10−1 kg/kg
  • Şehir Toprağında 490.0000 kg/kg
  • Meteoritlerde 40 %
  • Deniz Suyunda 8.57×10−1 kg/L
  • İnsan Vücudunda 65 %
  • Güneş'te 2.4×101 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 24 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü GPa
  • Poisson Oranı
  • Young Modülü GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke İngiltere/İsveç
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı W. Scheele, 1771
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı M. Sendivogius (Michał Sędziwój), 1604
  • İsimlendiren Antoine Lavoisier
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Oksijen, sembolü "O" olan ve periyodik tablonun 16. grubunda bulunan kimyasal bir elementidir. Oksijen; renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Hayvanlar tarafından solunarak vücuda alınır ve karbondioksite dönüştürülür; bitkiler ise karbon kaynağı olarak karbondioksiti kullanır ve oksijeni atmosfere geri verir.

Oksijen oldukça reaktif bir ametaldir. Çoğu element ve bileşikle kolayca oksit oluşturan bir gazdır.[1] Çoğu durumda, bu süreçleri ısı ve ışık hızlandırır ve "paslanma" gerçekleşir. Elementin oluşturduğu en önemli bileşen sudur (H2O). Oksijen; -183 °C'nin altında soluk mavi bir sıvı haline dönüşür ve yaklaşık -218 °C'de katı hale gelir. Saf oksijen havadan 1,1 kat daha ağırdır.[2]

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Oksijen, Dünya'nın biyosferinde kütlece en fazla gözlemlenen, hidrojen ve helyumdan sonra evrende en çok bulunan üçüncü kimyasal elementtir.[3] Dünya'nın yer kabuğu kütlesinin %46'sını oluşturan oksijen, dünyadaki en bol elementtir. Atmosferdeki oksijen oranı %20.8 iken deniz suyundaki oranı %89'dur.[3] Kayalarda, asidik (sülfür, karbon, alüminyum ve fosfor gibi) veya bazik (kalsiyum, magnezyum ve demir gibi) oksitler şeklinde metaller ve ametaller ile birleşmiştir.

Sülfatlar, karbonatlar, silikatlar, alüminatlar ve fosfatlar gibi asidik ve bazik oksitlerden oluştuğu düşünülmektedir. Her yıl endüstriyel kullanımlar için havadan yüz milyon ton O2 ayrıştırılmaktadır. En yaygın yöntem ise sıvılaştırılmış havanın damıtılmasıdır. Bu işlemde, nitrojen buhar olarak damıtılırken oksijen sıvı olarak bırakılır.[3]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Oksijen gazının en geniş ticari kullanımı çelik endüstrisindedir. Nitrik asit ve hidrojen peroksit dahil olmak üzere çeşitli kimyasalların üretiminde büyük miktarlarda kullanılmaktadır. Ayrıca antifriz olarak kullanılan epoksietan (etilen oksit) yapmak ve PVC'nin öncüsü olan polyester ve kloroeteni yapmak için de kullanılır. Oksijen gazı aynı zamanda, oksi-asetilen kaynağı ile metallerin kesilmesi için kullanılır. Fabrikalardan çıkan atık suların arıtılmasında sık sık kullanılmaktadır.[4]

Oksijenin, solunumun en temel kaynağı olması sebebiyle, bu element tıpta oksijen takviyesi için sıklıkla kullanılır. Tedavi sadece hastanın kanındaki oksijen seviyelerini arttırmakla kalmaz, aynı zamanda birçok hastalıklı akciğer tipinde kanın akış direncini azaltarak kalp üzerindeki "iş yükünü" hafifleten ikincil etkiye sahiptir. Oksijen; amfizem, zatürre, konjestif kalp yetmezliği, pulmoner arter basıncının artmasına neden olan bazı rahatsızlıklar ve vücudun oksijeni alma ve kullanma yeteneğini bozan vb. hastalıkları tedavi etmek için kullanılır.[5]

Tarihi

1772 yılında İsveçli kimyager Carl Wilhelm Scheele, potasyum nitrat, cıva oksit ve diğer birçok maddeyi ısıtarak oksijeni keşfetmiştir. İngiliz kimyager Joseph Priestley, 1774 yılında cıva oksidin termal ayrışmasıyla oksijeni element olarak keşfetmiş ve bulgularını, Scheele'nin yayınlanmasından iki yıl sonra yayınlamıştır. 1775-1780'de, Fransız kimyager Antoine Laurent Lavoisier, o zamana kadar kabul edilen flojiston teorisini bir kenara bırakarak, oksijenin solunumdaki ve yanmadaki rolünü yorumlamıştır. Lavoisier ayrıca oksijenin birçok farklı maddeyle birleşerek asit oluşturma eğilimine de dikkat çekmiştir.[2]

Etimolojisi

"Oxys" ve "genes" kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşan ve "asit oluşumu" anlamına gelen Yunanca kökenli "Oxygène" ismi, 1777'de Fransız kimyager Antoine Laurent Lavoisier tarafından türetilmiştir.[6], [7]

Önlem ve Güven

Oksijen, DNA'nın ve hemen hemen tüm diğer biyolojik olarak önemli bileşiklerin bir bileşeni olduğu için tüm yaşam biçimleri için gereklidir. Canlıların büyük bir kısmının hayatta kalabilmeleri için her dakika solunum yapmaları gerektiğinden, oksijen gereklidir. Akciğerlerdeki oksijen, kandaki hemoglobinin merkezinde bulunan demir atomu tarafından alınır ve ihtiyaç duyulan yerlere taşınır.[8] Oksijen gazı, sağlığa zararsız, yanıcı ve reaktif olmayan bir gaz olarak nitelendirilir. Ancak oksitleyici etkisi göz önünde bulundurulmalıdır. Oksijen gazı (O2), yüksek kısmi basınçlarda zehirli olabilir, bu da havale vb. sağlık sorunlarına yol açabilir.[5], [9] Oksijenin zehir etkisi genellikle 50 kPa üzerindeki kısmi basınçlarda meydana gelmeye başlar.

İlginç Bilgiler ve Diğer

  • Gaz oksijen berraktır ama sıvı hali soluk mavi renktedir.
  • Oksijenin fazlası zararlıdır. Florida Üniversitesi ve Air Products şirketine göre, 12 saatten fazla süreyle %80 yoğunlukta oksijen gazı solumak, solunum sistemini tahriş eder ve ödem oluşarak ölüme neden olabilir.
  • Yaklaşık 300 milyon yıl önce, atmosferdeki oksijen seviyeleri %35 iken (günümüzde %21 kadar), böcekler olduğundan daha fazla büyüyebiliyorlardı.[10]
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ P. Atkins, et al. (2016). Chemical Principles. ISBN: 9781464183959. Yayınevi: W. H. Freeman.
  • ^ a b Encyclopedia Britannica. Oxygen. (13 Mayıs 1998). Alındığı Tarih: 05 Ocak 2021. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c J. Emsley. (2003). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide To The Elements. ISBN: 9780198503408. Yayınevi: Oxford University Press, USA. sf: 297-304.
  • ^ Royal Society of Chemistry. Oxygen. Alındığı Tarih: 05 Ocak 2021. Alındığı Yer: Royal Society of Chemistry | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b C. Hampel. (1968). The Encyclopedia Of The Chemical Elements. Yayınevi: New York, Reinhold Book Corp. sf: 499-512.
  • ^ Royal Society of Chemistry. Oxygen. Alındığı Tarih: 10 Ocak 2021. Alındığı Yer: Royal Society of Chemistry | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. N. Greenwood. (1997). Chemistry Of The Elements. ISBN: 9780080379418. Yayınevi: Butterworth-Heinemann. sf: 793.
  • ^ Lenn Tech. Oxygen - O Chemical Properties Of Oxygen - Health Effects Of Oxygen - Environmental Effects Of Oxygen. Alındığı Tarih: 16 Ocak 2021. Alındığı Yer: Lenn Tech | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. J. Accott. Oxygen Toxicity: A Brief History Of Oxygen In Diving.. (13 Mayıs 1999). Alındığı Tarih: 05 Ocak 2021. Alındığı Yer: Rubicon | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Pappas. Facts About Oxygen. (29 Eylül 2014). Alındığı Tarih: 05 Ocak 2021. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/05/2021 23:04:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9872

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Kromozom
Eşcinsellik
Dinozor
Kanıt
Ağız Sağlığı
Böcek Bilimi
Çalışma
Acı
Popülasyon
Stephen Hawking
Uyku
Mantık
Büyük
Seçilim
Doğa Gözlemleri
Biyolojik Antropoloji
Önlem
Pandemi
Bağışıklık Sistemi
Biliş
Öğrenme
Tıp
Yüz
Renk
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın