Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Tarih boyunca bilim insanları filozofların düşüncelerinden, filozoflar ise bilim insanlarının düşüncelerinden ve keşiflerinden etkilenmiştir. Bu filozoflardan biri de Friedrich Wilhelm Nietzsche’dir (15 Ekim 1844 – 25 Ağustos 1900). Friedrich Wilhelm Nietzsche Alman filozof, şair ve aynı zamanda bestecidir. Yazılarında genellikle din, ahlak, felsefe ve bilim üzerine eleştirel yazılar yazmış ve sıklıkla metafor, ironi ve aforizma dolu bir üslup kullanmıştır. Nietzsche, Batı felsefesi ve entelektüel tarihi üzerinde muazzam bir etki yaratmıştır.

Nietzsche’nin etkilendiği düşünürlerin başında Schopenhauer, Plato ve Descartes gelir, aynı zamanda biyolog Charles Darwin’den (12 Şubat 1809 - 19 Nisan 1882)direkt olmasa bile Darwin’in evrim konusu üzerine fikirlerinden bir hayli etkilenmiş ve evrim gerçeğini, felsefesini oluşturan yapı taşları haline getirmiştir. Bazı kaynaklar Nietzsche’nin Darwinci olduğunu bazıları ise öyle olmadığını savunsa da Nietzsche’nin canlılığın oluşumuna dair fikirleri Darwin’in Evrim Teorisi sayesinde oluşmuştur. 19. yüzyılda evrim tartışmaları, diğer filozofların olduğu gibi Nietzsche’nin de kafasını yorduğu konulardan biriydi; Nietzsche tanrı, din ve yaratışçılık üzerine sorgulamalarında bu tartışmalardan yararlanmıştır.

Nietzsche’nin Tanrı ve Din Üzerine Görüşleri

Nietzsche’nin en çarpıcı fikirlerinden biri Tanrı üzerinedir. Nietzsche birçok eserinde ‘’Tanrı öldü’’ diye yazar. Nietzsche geleneksel din ve metafiziğin yok olması gerektiğini öngörüyordu. Nietzsche'nin yorumcularından bazıları onun yaşamı yeniden canlandırmak için pozitif olduğunu ve bu nedenle insanın varlığının, bilgisinin ve doğasının doğal bir şekilde yeniden düşünülmesini istediğini düşünüyorlardı. Nietzsche, örnek insanın kendini gerçekleştirme yoluyla kendi kimliğini yaratması gerektiğini ve bunu, Tanrı veya bir ruh gibi hayatı aşan hiçbir şeye güvenmeden yapması gerektiğini iddia ediyordu.

Nietzsche’nin Evrim Hakkındaki Görüşleri

Nietzsche’ye göre insan, tamamen doğal bir şekilde maymunumsu atalarından evrimleşmişti. Hatta insanın zihinsel yeteneği de atalarımızdan evrimsel bir süreç sonucunda elde edilmişti. Ona göre evrim, organik tarihin en doğru açıklamasıydı. Tanrı’nın evrenin varlığı ile veya tarih öncesi hayvanlardan türümüzün ortaya çıkması ile ilgisi yoktu. Darwinci evrimin geleneksel değerlerin çöküşüne yol açtığını, manevi amaçların gerçekliğinin ortadan kalktığını savunuyordu.

Nietzsche, Evrim Teorisi’nden haberi olmayan Platon, Aristoteles, Kant ve Hegel gibi düşünürlerin felsefi sistemlerinin evrim konusu ile uğraşmak için yetersiz olduğunu biliyordu. Doğal olarak, dünyaya tamamen yeni bir felsefe gerekiyordu. Böylece Nietzsche; doğa, türler, fikirler, inançlar ve değerler değişkenliğini kabul eden bir gerçeklik yorumu sundu. Evrim sürecinde hiçbir şeyin sabit ya da sonsuz olmamasından kaynaklı, evrim gerçeğinin bir din gibi öğretilemeyeceğini düşünüyordu.

Nietzsche doğal seleksiyonun açıklayıcı mekanizmasını anlamıştı, biyolojik evrim boyunca yaşam formlarını geliştiren bir güçtü. Nietzsche’ye göre, doğa aslında güç istenciydi. Nietzsche’nin yaratıcı güç fikri, Darwin’in adapte olma uygunluğu ile yer değiştirmişti. Nietzsche’ye göre evrim, geçmişteki maymundan gelecekteki üstinsana yönelmiş bir ok gibiydi. Evrim sürecinde entelektüel anlamda üstinsan oluşmuştu ama bu, tamamen şansa bağlı ve rastlantısal bir süreçti yani insanı diğer hayvanlardan üstün kılan bir durum değildi.

Darwin’e göre canlılığın oluşumu için doğal seçilim ve adaptasyon gibi bazı ilkeler geçerliydi. Nietzsche için ise canlılar için kuvvetlerin mücadelesi ön plana çıkıyordu. İkisinin fikirleri bu konuda örtüşmese de insanın diğer canlılardan üstün olmadığı konusunda yani diğer canlılar gibi evrim sürecinden geçtiği konusunda aynı fikirdelerdi.

Nietzsche’nin Darwin Hakkındaki Görüşleri

Kaynaklara göre Nietzsche, Darwin’in kitaplarını okumamıştı ama Basel'deki çeşitli profesörlerle Darwinci fikirleri sıklıkla tartışmıştı. Dolayısıyla Nietzsche, Darwin’in evrim hakkındaki görüşlerini genel olarak biliyordu. Nietzsche aynı zamanda, Darwin’i okuyarak değil de İngiliz filozof ve sosyoloğu Herbert Spencer'ı (27 Nisan 1820 - 8 Aralık 1903) okuyarak evrimi anlamaya çalışmıştı. Spencer, Sosyal Darwinizm kuramını geliştiren sosyologlardan biriydi. Nietzsche, Spencer'ın fikirlerinin Darwin'e ait olduğunu sanıyordu dolayısıyla Nietzsche'nin Darwin için yaptığı eleştiriler aslında Spencer'a yönelmelidir.

Sosyal Darwinizm, Darwin'in kuramının genişletilmesi ile sosyal alanda uygulanmasıydı. Yani bireyler, gruplar veya uluslar arasındaki rekabetin, insan topluluklarında sosyal evrime neden olduğu kuramıydı. Yalnız bu kuram Darwin’in adını içerse de bu kuramın oluşması ile Darwin’in hiçbir ilgisi olmamıştır. Darwin’in kitaplarını okumayan birçok insanın yaptığı hata, Spencer’ın ortaya attığı "Survival of the fittest" yani güçlü olanın hayatta kalması fikrinin Darwin'e ait olduğu fikridir. Spencer bu terimi Darwin’in Türlerin Kökeni'ni okuduktan sonra ortaya atmıştır. Halbuki Darwin'in fit derken bahsettiği kas gücü veya bedensel üstünlük gibi özellikler değil; evrimsel adaptasyon becerisi idi. Leon C. Megginson, Darwin'in bu sözcüğü kullanırken kastettiğini şöyle düzeltir:

Ne en güçlü olan tür hayatta kalır, ne de en zeki olan... Değişime en çok adapte olabilendir, hayatta kalan.

Nietzsche’nin biyografilerinden biri olan, Nietzsche: İnsan ve Felsefesi'nde (Nietzsche: The Man and His Philosophy) R.J. Hollingdale şöyle yazar:

Darwin, daha gelişmiş hayvanların ve insanın, bireylerdeki tesadüfi değişimlerle evrimleşmiş olabileceğini gösterdi. Doğal seçilim Nietzsche için, temel olarak evrimin bütün metafizik imalardan kurtulmasıydı. Darwin’in basit ama temel keşfinden önce, dünyanın bir yönlendirme ajanı tarafından belirlenen bir yörüngeyi takip ettiği gibi göründüğünü inkar etmek zordu. Darwin’in keşfinden sonra, böyle bir yönlendirici ajanın gerekliliği ortadan kalktı ve düzen gibi görünen şey rastgele bir değişim olarak açıklanabildi. Nietzsche, Die frohliche Wissenschaft'ta şöyle yazar ‘Dünyanın doğası, tüm sonsuzluk kaosunun içindedir’ ve bu düşünce doğrudan Darwin'in yorumundan doğmuştur.

Halbuki bu "yönlendiren yoksa sistem rastgeledir" düşüncesi de oldukça hatalıdır. Çünkü sistemler sabit yasaların etkisi altında hiç de rastgele olmayan, yani öngörülebilir şekillerde karmaşık yapılar inşa edebilirler (dalgaların etkisi altında oluşan kum tepelerini, rüzgarların etkisi altında oluşan peri bacalarını, nehirlerin etkisi altında oluşan Büyük Kanyon gibi kanyonları düşünün). Ancak birçok filozof, Darwin'in ortaya koyduğu gerçeğin hoşlarına giden taraflarını felsefelerine dahil etmekten geri durmamıştır. Bu konudaki bir yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Sonuç

Nietzsche’nin canlılığın oluşumuna dair fikirleri ve yapılandırdığı felsefe Darwin'in Evrim Teorisi ile temellenmiştir. Darwin'in fikirlerini ve keşiflerini çok iyi bilmeden fakat dolaylı yollardan onun fikirlerinden etkilenerek evrime ve canlılığın oluşumuna dair düşünceleri şekillenmiştir. Bu düşünceler, onun Tanrı ve din felsefesi konusundaki fikirlerinin sağlam temeller üzerine oturmasını sağlamıştır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 4
  • 12
  • 1
  • 2
  • 0
  • 0
  • 1
  • 2
  • 1
  • 1
  • 1
  • 2
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • H. J. Birx. Nietzsche & Evolution. (2000, Eylül 16). Alındığı Tarih: 07 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Philosophy Now
  • D. Wilkerson. Friedrich Nietzsche . (2019, Temmuz 07). Alındığı Tarih: 07 Temmuz 2019. Alındığı Yer: IEP
  • Santi Tafarella. What Did Friedrich Nietzsche Take From Charles Darwin?. (2009, Aralık 26). Alındığı Tarih: 07 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Santi Tafarella's blog
  • Wikipedia. Survival Of The Fittest. (2019, Temmuz 07). Alındığı Tarih: 07 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Wikipedia
  • Wikipedia. Sosyal Darwinizm. (2019, Temmuz 07). Alındığı Tarih: 07 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Wikipedia
  • C. H. Pence. Nietzsche’s Aesthetic Critique Of Darwin. (2011, Eylül 16). Alındığı Tarih: 07 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Louisiana State University LSU Digital Commons

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/09/2019 20:32:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7856

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Deniz, deniz olduğu için dalgalanır; ama çöpe sor, hep onun içindir dalgalar.”
Ömer Hayyam
Geri Bildirim Gönder