Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Ngogo Şempanze Kabilesi: 200'den Fazla Üyeye Sahip Dünya'nın En Büyük Maymun Kabilesi Nasıl Yönetiliyor?

Ngogo Şempanze Kabilesi: 200'den Fazla Üyeye Sahip Dünya'nın En Büyük Maymun Kabilesi Nasıl Yönetiliyor? Wikimedia Commons
Kibale Ulusal Parkı'ndaki alfa bir erkek
4 dakika
6,531
Tüm Reklamları Kapat

Maymunlar, özellikle de şempanzeleri incelemek günümüzde gerek davranışsal gerekse fizyolojik olarak insanları daha detaylı anlamamıza ve belirli davranışsal örüntüleri keşfetmemize hep sağlam bir ön ayak olmuştur. Tabii evrim ağacında primatlar olarak bize en yakın canlı türünün kendimiz hakkında pek çok keşif yapmamızı sağlaması pek şaşırtıcı gelmemeli. Örneğin şempanzelerin oldukça sosyal hayvanlar olduklarını ve oldukça kompleks hiyerarşilere dayalı pek çok üyeyi içeren koloniler oluşturduklarını biliyoruz. Peki bu “kabilelerin” eski insan topluluklarıyla kıyaslandığında genel benzerlikleri, farklılıkları ve kısıtlayıcı faktörleri nelerdir?

İlk olarak herhangi bir şempanze topluluğunun ana etmenlerini anlamakta fayda var. Her ne kadar şempanzeler oldukça sosyal ve zeki canlılar olsalar da oluşturdukları kabileleri tek bir şempanze topluluğundan ziyade çeşitli sebeplerle sürekli ayrılıp birleşen minik şempanze gruplarının birleşimi olarak düşünmekte fayda var. Örneğin 50 üyeye sahip bir kabilenin tamamen erkeklerden oluşan 5-6 üyelik bir "göçebe" keşif-avlanma grubuna sahip olması oldukça sıradan bir olaydır. Bu tarz geçici ve parçalanabilir minik gruplar (ileride değineceğimiz yetişkin bir anne ve çocuğu dışında) genellikle bir bölgeye bağlı ve "dominant" erkek tarafından yönetilen bir kabilenin üyesidirler. Ancak gruptan tamamen ayrılmış, kabileler arasında taraf değiştiren ve başka kabilelere göç eden bireysel hareketlilikler de çok sık görülmese bile oldukça olağandır.

Tüm Reklamları Kapat

Şempanzelerin grup yapılarını etkileyen bir diğer önemli etmen de erkeklerin güçlü bir baskınlık hiyerarşisi içinde bulunmasıdır ve aynı şekilde özellikle farklı kabileler arasında bulunan çıkar çatışmaları ve bunun gibi etmenler nedeniyle birbirlerine her ne kadar inanması zor gelse de savaş açabilirler (örneğin,4 yıl boyunca süren Gombe Şempanze Savaşı)!

Peki bu kabileler arasında Ngogo’da bulunan kabileyi bu kadar özel kılan ne?

Tüm Reklamları Kapat

Öncelikle şempanzelerin dominans hiyerarşilerine bir kere daha vurgu yapmakta fayda var; ne de olsa bu sosyal kompleks komünitelerin gerek bağının gerek de çatışmalarının en temel sebebi dominantlıkta yatıyor. Bunun insanlardaki hiyerarşilere benzer bir diğer yanı ise bu “dominantlık” kavramının kaba kuvvetle sınırlı kalmayıp, sosyal ilişkilerden koalisyon oluşturmaya kadar pek çok farklı düzlemde birden ilerlemesidir. Yani kısaca bir maymunun ne kadar arkadaşı varsa, kabile yönetiminde o kadar üst sıralarda olacaktır. Aynı şekilde bu hiyerarşide bir birey (özellikle de erkek) ne kadar altlardaysa, olası bir çatışma durumunda desteklediği kişinin değişme olasılığı o kadar artacak, kolaylıkla taraf değiştirecektir.

200'den Fazla Üyeye Sahip Bir Şempanze Kabilesi!

Şimdiye kadar bahsettiğimiz özellikler ortalama bir (aşağı yukarı 20-50 üye) kabileyi anlatmak için oldukça uygundu ancak Ngogo gibi bir mega kabile için (200+ birey) işler biraz daha farklı olabiliyor.

Şempanzeleri insana benzer kılan bir diğer sosyal davranış da komüniteler arası çatışmaların çoğunlukla eş veya yeni üyeler değil, yeni besin bölgeleri için yapılıyor oluşudur. Bu durumu asıl ilginç kılan faktör ise iki maymun kabilesi "savaşınca", gerekirse birinin diğerinin tüm üyelerini kolaylıkla katledebilmesidir. Aynı şekilde ana gruptan ayrılan küçük gruplaşmalar da oldukça vahşi bir sonla karşılaşabilmektedirler. Yani bu bir anlamda bir komünitenin büyümesi için aynı zamanda komüniteden ayrılanlara ya da bölgeye giren yabancı şempanzelere karşı giderek daha saldırgan bir tutum sergilemesi anlamına gelmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu kabilenin dişilerini diğer kabilelerden ayıran özellik ise bulundukları diğer kabilelerden daha sokulgan ve yardımlaşmaya yatkın tutumdur. Bu duruma her ne kadar bölgedeki doğal kaynakların bolluğu katkı sağlasa da kabilenin boyutu göz önüne alındığında erkeklerin baskın tutumunun dişilerin birleşmesi üzerine olan etkisi yadsınamazdır. Kısaca, bu denli büyük bir topluluğu oluşturmak ve sürdürebilmek için tür içi ilişkilerle birlikte ortamdaki besin bolluğu gibi birtakım çevresel koşullar da oluşmalıdır.

Bu Kadar Büyük Bir Kabile Nasıl Oluştu?

Peki ilk bakışta bu kadar vahşi gözüken bir grup şempanze nasıl oluyor da bu denli büyük bir topluluk oluşturabiliyor?

Aslında bu sorunun cevabı kendi içinde yatıyor. Bahsettiğimiz baskınlık çatışmalarının şiddeti topluluktaki "alfa" olmaya aday diğer erkekleri baskılarken, aynı şekilde gruptaki diğer dişileri de grupta tutuyor. Aynı şekilde farklı bir tabirle "taht"a aday olan özellikle genç ve güçlü şempanzeler, yeri geldiğinde oldukça vahşi bir "saldırıya" (bir grup erkek tarafından tekmelenmek) maruz kalabiliyor. Tabii ki bu agresiflikten en kötü etkilenenler, boy ölçüşemeyecek kadar küçük komşu kabileler oluyor. Yani aslında bakıldığında bu tarz bir yönetim şekli, tarihte de pek çok kez gördüğümüz sıkı bir otoriter yönetimi andırıyor.

Daha geniş bir açıdan bakıldığında, gerek belirli bölgeler ve doğal kaynaklar için mücadelede, gerek küçük çaplı arkadaş grupları arasındaki çekişmelerde şempanzelerle inanların benzerliğini kuşku bırakmayacak biçimde gözler önüne seriyor. Eğer daha derine inecek olursak insan dışı canlıların kaynaklar uğruna planlı ve oldukça organize bir şekilde birbirlerine karşı savaş açacağı günümüzde bile oldukça şaşırtıcı gelmektedir.

Sonuç olarak optimal koşullar sağlandıkça günlük hayatta bize oldukça sıradan gelen şempanze gibi canlıların kat edebileceği yollar ve tıpkı Ngogo’daki gibi kurdukları toplulukların ulaşabileceği boyutlar bizi her daim şaşırtmaya devam edecektir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
20
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 19
  • Tebrikler! 13
  • Güldürdü 10
  • İnanılmaz 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Umut Verici! 6
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 3
  • İğrenç! 2
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Yale University. The Ngogo Chimpanzee Project. Alındığı Tarih: 11 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Yale University | Arşiv Bağlantısı
  • J. Goodall. (2021). The Chimpanzees Of Gombe: Patterns Of Behavior. ISBN: 978-0-674-11649-8. Yayınevi: Harvard University Press. sf: 450-451.
  • J. C. Mitani, et al. (2010). Lethal Intergroup Aggression Leads To Territorial Expansion In Wild Chimpanzees. Current Biology, sf: R507-R508. doi: 10.1016/j.cub.2010.04.021. | Arşiv Bağlantısı
  • D. P. Watts. (1998). Coalitionary Mate Guarding By Male Chimpanzees At Ngogo, Kibale National Park, Uganda. Behavioral Ecology and Sociobiology, sf: 43-55. doi: 10.1007/s002650050513. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/03/2024 13:35:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10720

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Yıl
Matematik
İspat Yükü
Demir
Beslenme Davranışı
Sars Virüsü
Halk Sağlığı
Safsata
Ara Tür
Büyük
Yapay Zeka
Öğrenme Alanı
Kitap
Yatay Gen Transferi
Eczacılık
Nanoteknoloji
Parçacık
Kuş
Sahte
Malzeme
Yaşlanma
Depresyon
Vejetaryen
Entropi
Damar
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Stres Yayı Yerçekimine Nasıl Karşı Koyuyor?
Stres Yayı Yerçekimine Nasıl Karşı Koyuyor?
Lazarus Etkisi: Ölen Hayvanlar Nasıl Yaşamaya Devam Ediyorlar?
Lazarus Etkisi: Ölen Hayvanlar Nasıl Yaşamaya Devam Ediyorlar?
Denizdeki GERÇEK Tehlikelere Hazır mısın?
Denizdeki GERÇEK Tehlikelere Hazır mısın?
Renkleri Aynı Şekilde mi Görüyoruz? | Zihnimizin Hapishaneleri: Kualia
Renkleri Aynı Şekilde mi Görüyoruz? | Zihnimizin Hapishaneleri: Kualia
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Göksün, et al. Ngogo Şempanze Kabilesi: 200'den Fazla Üyeye Sahip Dünya'nın En Büyük Maymun Kabilesi Nasıl Yönetiliyor?. (14 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 5 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10720
Göksün, E., Bakırcı, Ç. M. (2021, July 14). Ngogo Şempanze Kabilesi: 200'den Fazla Üyeye Sahip Dünya'nın En Büyük Maymun Kabilesi Nasıl Yönetiliyor?. Evrim Ağacı. Retrieved March 05, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10720
E. Göksün, et al. “Ngogo Şempanze Kabilesi: 200'den Fazla Üyeye Sahip Dünya'nın En Büyük Maymun Kabilesi Nasıl Yönetiliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Jul. 2021, https://evrimagaci.org/s/10720.
Göksün, Ege. Bakırcı, Çağrı Mert. “Ngogo Şempanze Kabilesi: 200'den Fazla Üyeye Sahip Dünya'nın En Büyük Maymun Kabilesi Nasıl Yönetiliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 14, 2021. https://evrimagaci.org/s/10720.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close