Neden Solucanlar? Bilim İnsanlarının Bu Solucan Merakı Nereden Geliyor?

Neden Solucanlar? Bilim İnsanlarının Bu Solucan Merakı Nereden Geliyor?
Platynereis dumerilii
Wikipedia
Yazar Eylül ER Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
2,780 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

4 senelik doktora programımda, son derece görülmeye değer olan bir İsveç fiyortundaki deniz araştırma istasyonunu birçok kez ziyaret ettim. Neden birçok kez diye sorarsanız, burada küçük, çamura gömülmüş turuncu-kahverengi bir solucan türü yaşıyordu.

Bu sıkıcı gibi gözüken solucan araştırmam, arkadaşlarım tarafından alay konusu olmuştu; çünkü "solucan" deyince akıllarına ilk gelen şey, normal, şişman, pembemsi renkli solucanlardı. Bundan dolayı neden bahçedeki toprağı eşeleyerek elde edebileceğim bir hayvan için İsveç fiyortlarının donmuş çamurlarında gezdiğim merak konusuydu.

Xenoturbella
Xenoturbella
Fraser Simpson

Solucanlar, genelde küçük ve yumuşak vücut yapılarıyla bilinseler de aslında grupları içinde çok büyük çeşitliliğe sahiplerdir. Dünya'nın her yerinde, en az 1 solucan türü yaşamaktadır ve bazıları, inanılmaz dayanıklılık gerektiren, ekstrem koşullarda yaşarlar. Ortalama deniz suyundan 3 kat daha tuzlu göllerde, derin denizlerdeki hidrotermal bacalara kadar, her yerde! Bu aşamada "solucan" terimi, evrim ağacının bu geniş grubunun hepsini kapsayan bir şemsiye terim olarak kalmaktadır.

Reklamı Kapat

Bu çeşitlilik, farklı disiplinlerde araştırmalar yapan bilim insanlarını, farklı solucan türlerini incelemeye yönlendirmektedir. Örneğin benim fiyortta yaşayan Xenoturbella bocki türü solucanım, hayvan evrimini anlamak için çok önemli bir konuma sahip.

İlk bakışta solucanlar ve insanlar arasında çok az ortak noktası olduğunu düşünebilirsiniz; fakat birçok solucan türü, bilim insanlarına, biyolojik kökenlerimiz hakkında çokça bilgi vermektedir. Buna ek olarak solucanlar, insan sağlığı ve gelişimi için gerçekleştirilecek hücresel ve sistemsel araştırmalarda da büyük rol oynar.

Rejenerasyon (Yenilenme)

Eğer bizim kafamız koparsa, ne yazık ki yerine yeni bir kafa çıkmaz. Fakat eğer planarya olarak bilinen yassı solucanların kafasını kopartırsanız, sadece kafası kopan gövde yeni bir kafa üretmekle kalmaz, aynı zamanda gövdeden ayrılmış olan kafa da yeni bir gövde üretebilir. Bu bahtsız solucanları yüzlerce parçaya bölerseniz, yüzlerce yeni solucan elde edersiniz! Planaryalar, rejenerasyonun taçsız krallarıdır.

Sağlıklı bir yenilenmeyi başarmak için, yeni vücudu üretmek için gereken yönergeler ve malzemeler, yarattığınız yeni parçaların hepsinde bulunmalıdır. Bu yapı taşlarına neoblast adı verilir ve bu hücreler, yetişkin hücrelere dönüşebilme potansiyeli bulunan, solucanın vücudu boyunca yayılmış kök hücrelerdir.[1]

Planarya rejenerasyonu, sürpriz uygulamaları da beraberinde getirdi. Bilim insanları, hangi genlerin neoblastları esnek durumda tuttuğunu tespit edebilir ya da rejeneratif süreçte onları spesifik hücre tiplerine dönüşmeleri için yönlendirebilirler. Tabii ki bu araştırmayla insan kafası oluşturmak (rejenerasyonu) amaçlanmıyor; fakat bu, yara iyileşimi veya kanser araştırmalarında yeni bir tedavi yaklaşımını mümkün kılabilir.[2], [3]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Fosil Kaydı

Eğer talihsiz görünümlerine göre ödül verecek olsaydık, şüphesiz "Penis Solucanları" olarak adlandırılan Priapulida, açık ara farkla bu ödüle layık görülürdü. Bu görünümleri, onların yaşadıkları yumuşak tortuların içine girebilmelerini sağlayan, çok faydalı bir evrimsel adaptasyondur.

Bu davranış, ardında çok değerli bir miras da bıraktı: Bu hayvanların atalarına ait olan gömülü solucan fosilleri, Kambriyen Dönemi'ne ait en önemli fosil örneklerinden bazılarını içeriyor.[3] Büyük hayvanların gruplarının ilk izleri 540 milyon yıl öncesine ait bu jeolojik döneme aittir. Eldeki kanıtlar, bu fosillerin, Priapulid tarzı solucanların yaşadıkları yumuşak tabakalara kendilerini gömerken bıraktıkları izler olduğunu gösteriyor.

An adult priapulid.
An adult priapulid.
Wikimedia Commons

Bu eski ataları nedeniyle, Priapulidleri "yaşayan fosiller" olarak tanımlayabiliriz. Onların gelişimlerini belirleyen genetik unsurları inceleyerek, günümüzde var olan solucanların antik atalarınınfarklı hücre tiplerini ve organlarını inceleme fırsatı veriyor. Buna örnek olarak, bilim insanları, modern Priapulidlerin bağırsaklarının nasıl geliştiğini inceleyerek, yüzlerce milyon yıl önce hayvanların bağırsaklarının gelişimsel sürecinin nasıl olduğunu ve nasıl şekillendiğini anlayabilirler. Sonrasında da farklı hayvanların bağırsaklarının, çevrelerine ve beslenme şekillerine bağlı olarak zaman içinde nasıl geliştiğini ve evrimleştiğini anlayabilirler.

Gözler Nereden Geliyor?

Charles Darwin'e göre bile gözlerin evrimi kavramsal bir problem idi: Bu kadar karmaşık bir yapı, doğal seçilim ile nasıl ortaya çıktı?

Reklamı Kapat

Solucan ve sülüklerle ortak atası bulunan Platynereis dumerilii denilen bir halkalı solucan (annelid), bunun nasıl olduğunu anlamamız yardımcı oluyor. Platynereis, Priapulidlere benzer şekilde yavaş evrim geçiriyor ve çok eski atalarımızdaki özellikleri bulmamız için bize bir pencere açmış oluyor.[4]

Two-day-old Platynereis dumerilii larvae with their DNA stained blue.
Two-day-old Platynereis dumerilii larvae with their DNA stained blue.
Wikimedia Commons

Hayvanlar alemindeki en basit göze sahip canlılar, Platynereis larvalarıdır. Bu larvaların gözleri, ışığı algılayabilen bir fotoreseptörden ve bir pigment hücresinden oluşan iki hücreli bir yapıdan ibarettir. Ancak larva beyninde, omurgalıların gözünde de bulunan ek bir fotoreseptör türü de vardır. Bu, fotoreseptör türlerinin her ikisinin de atasal bir türde bir arada bulunduğunu göstermektedir.[5] Bilim insanları, Platynereis'in bu hücreleri nasıl kullandığını araştırarak, hangi hücre türlerinin ve hücre devrelerinin omurgalı gözünü oluşturma sürecine dahil olduğunu tahmin etmeye çalışabilirler.

Solucanların dünyası, bahçenizdeki topraklardan çok daha ötesine uzanır. Muhtemelen dünyada yaşayan milyonlarca farklı tür solucan var. Bu yazıda ana hatları verilen örnekler, bu çeşitliliğin sadece küçük bir temsilidir ve bu bile, bu canlılarla ilgili araştırmaların ne kadar geniş bir yelpazeye yayılabileceğini göstermektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Umut Verici! 7
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Muhteşem! 4
  • İnanılmaz 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2021 02:55:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10252

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Uçak
Viral
Özellikler
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Sağlık Bakanlığı
Genel Görelilik
Maskeler
Kuyruksuz Maymun
Hızlı
Yıl
Pandemik
Coğrafya
İnsanlık
Erkek
Ölçüm
İnsanlar
Cinsiyet
Eşey
Ağız Sağlığı
Dil
Kan
Sars
Ağaç
Müzik
Cinsel Yönelim
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et