Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kafası Kesilen Solucanlar: Hafızamız Beynimizde mi, Yoksa Vücudumuzda mı Depolanıyor?

Kafası Kesilen Solucanlar: Hafızamız Beynimizde mi, Yoksa Vücudumuzda mı Depolanıyor?
8 dakika
14,760
  • Gelişimsel Biyoloji
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)

En eski anınız hangisi? Bir düşünün, bu hayata geldiğinizden beri yaşadığınız onca olaydan, ilk hatırladığınız anı neydi? Ama öyle belli belirsiz olan anılardan söz etmiyorum; gerçek anlamıyla, tüm detaylarıyla hatırladığınız ilk anınız hangisi? Mesela kaç yaşındaydınız? Ne yapıyordunuz? Bu anıyı doğrulayabilecek birileri var mı, mesela anneniz, babanız, kardeşiniz, arkadaşınız, bir akrabanız? Ve o anıyı hatırladığınızda neler hissediyorsunuz? Korku, acı, özlem, merak? İçinde bir koku, bir ses, bir dokunuş var mı?

İlginç değil mi, kimi zaman onlarca yıl önce, sadece birkaç yaşındayken yaşanmış olan olaylar, beynimize çiviyle çakılmış gibi kazınır. Ama yeri gelir, 2 saat önce nerede olduğumuzu, ne yaptığımızı hatırlamakta zorlanırız. Mesela ilk hatırladığınız, yıllarca önce yaşanmış anınızı hatırladınız diyelim. Peki geçen yıl bugün neredeydiniz, ne yapıyordunuz? Ya da 3 gün önce öğle yemeğinde ne yediniz?

Tüm Reklamları Kapat

Peki, bir soru daha: Diyelim ki kafanız koptu ve vücudunuz ikiye bölündü. Kafanızdan yeni bir vücut çıktı. Vücut kısmınız da yeni bir kafa üretti... Sizce bu iki beden de aynı hafızayı paylaşır mıydı? Yoksa sadece beynin kaldığı, kafadan oluşan tarafta mı asıl anılar oluşurdu? Eğer öyleyse bile, yeni bir kafa çıkaran vücudunuzda eski anılarınızı ve deneyimlerinizi öğrenmek, sıfırdan öğrenmeye nazaran daha hızlı olurdu muydu?

Elbette biz, kafamız koptuğunda yeni bir kafa üretemiyoruz. Kafamız da yeni bir beden üretemiyor. Ancak tam olarak bunu yapabilen canlılar var ve bu korkutucu olay yaşandıktan sonra anılarına, sinir sistemlerine, öğrendiklerine neler olduğunu incelemek, kendi sinir sistemimizin nasıl çalıştığına, anılarımızın nasıl ve nerede depolandığına, beynimize etki eden hastalıkları nasıl çözebileceğimize dair ip uçları verebilir. Bir diğer deyişle beynimizin sırrı, bu ufak solucanda yatıyor olabilir!

Tüm Reklamları Kapat

Anılar Nerede Depolanıyor?

Anılarımızın nerede depolandığı, anının tipine göre değişmektedir. Örneğin başınızdan geçen olaylar, yani episodik hafızanız ve gerçekler ve bilgilerle ilgili genel bilgileriniz, yani semantik hafızanız beyninizin hipokampüs, neokorteks ve amigdala bölgelerinde depolanır. Episodik ve semantik hafızanın tümüne açık bellek adını veriyoruz.

Hipokampüs yeni bir anıyı oluşturur ve sonradan erişmenizi sağlar. Neokorteks, yüksek memelileri diğer hayvanlardan ayıran, insanı "insan" yapan en önemli beyin bölgelerinden birisidir ve geçici olarak hipokampüste tutulan anılar, sonradan neokortekse aktarılabilir. Amigdala ise yeni anıların oluşmasına ve onlara duygusal anlam yüklenmesine yardımcı olur. Bu yüzden başta en eski anınızın hangi duyguları tetiklediğini sorduk. Amigdala, özellikle de korkuyla ilişkili anıların oluşmasını sağlar; böylece korkutucu deneyimlerimizden dersler alarak hayatta kalma şansımız artar.

Ama tek hafıza türü açık bellek değildir; bir de örtülü bellek var. Yani belli bir motor fonksiyonu, mesela tenis oynama veya bisiklete binme becerisi deponuz. Burada da bazal gangliya ve serebellum bölgeleri görev alıyor. Bazal gangliya, ismi üzerine düşünecek olursanız anlayabileceğiniz gibi, beynimizin derinlerine gömülmüş bir bölge ve yine duygular, ödül-ceza mekanizması, alışkanlıkların oluşması, hareket ve öğrenme gibi bilişsel fonksiyonlarda rol alıyor. Akdeniz Akşamları'nı gitarda doğru düzgün öğrenememe nedeniniz, bazal gangliyanıza bunu doğru düzgün kaydetmekte zorlanıyor olmanız. Serebellum ise beyin arka bölgesinde bulunan, el-kol hareketleriniz gibi motor fonksiyonlarınızı kontrol eden, piyanonun tuşlarına daha yumuşak bir şekilde basmanızı sağlayan, çok önemli bir beyin bölgesi...

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sözünü ettiğimiz bu açık bellek ve örtülü belleğin tamamına uzun dönem hafıza diyoruz. Çünkü verdiğimiz örneklerden de görebileceğiniz gibi, bunlar hep uzun bir zaman dilimine yayılan anılar. Ama bir de kısa dönem hafıza var, ki bunun depolanmasında da prefrontal korteks, yani beyninizin bu ön bölgesi görev alıyor. Bu öylesine önemli bir bölge ki, memelilerin bu kadar zeki ve karmaşık davranışlara sahip olabilmesinin, dolayısıyla da insanın bu memeliler arasında zeka bakımından sivrilebilmesinin en temel nedenlerinden birisi... Sayısız görevinin yanı sıra, aynı zamanda kısa dönem hafızamızı depolayan da bu bölge.

Bu sayede biri, elinizi suratınızın önünde bir yana doğru şıklattığında, yüzünüzün hangi tarafında şıklatıldığını birkaç saniye sonra hatırlayabiliyorsunuz; ancak muhtemelen 5 gün sonra düşünecek olsanız hatırlamayazdınız. Tabii bu "hatırlamayazdınız" lafı böyle söylediğimde, bir nevi "meydan okuma" olduğu gibi, ödül-ceza mekanizması devreye girecek ve belki de uzun dönem hafızanıza aktarılacak. Gördünüz mü, bir uyaranın nasıl sunulduğu ve beyninizde nasıl işlendiği, bilincinizin ve davranışlarınızın da temelini oluşturuyor. Bunu özgür irade kavramına bağlamayı şimdilik size bırakıyoruz.

Peki, beynin bu bölgelerinden söz ettik de... Buralarda hafıza nasıl depolanıyor? Yani belli bir olayı yaşadığımızda nöronlar spesifik bağlantılar mı kuruyor?

Evet, olan özünde bu. Başınızdan geçen olaylar, beyninizdeki milyarlarca nöronun, diğer nöronlarla bağlantılarının değişmesine neden oluyor. Beyindeki bu bağlantılara sinaps adını veriyoruz ve her bir bağlantı, yeni ağların oluşmasına neden oluyor. Beyninizde her an bu sinapslardan 1 ila 10 trilyon arasında bulunuyor ve bunlar durmaksızın değişiyor. Bir davranışı veya bilgiyi tekrarladıkça, aynı nöral ağlar tekrar tekrar ateşleniyor ve aralarındaki bağlantılar güçleniyor. En azından yaygın kabul gören teori bu. Zaten bu temel mantık, günümüzdeki yapay zeka algoritmalarının kalbinde de yatıyor. Yani o akıl almaz yapay zeka uygulamalarını, akıllı arabaları ve daha nicesini mümkün kılan, beynimizle ilgili bu temel teorinin geliştirilebilmiş olması ve insan-harici alanlara uygulanması. Bu bağlantılar statik değil, dinamikler. Yani durmaksızın değişiyor ve gelişiyorlar. Bu sayede beyniniz hasar görse de, diğer nöronların bağlantıları değişerek eksiği kapatabiliyorlar. Buna bağlı olarak anılarınız da değişebiliyor. İşte kritik nokta bu. Buraya az sonra geleceğiz.

Ama şunu sorabilirsiniz: İyi ama, bir evin rengini beynin neresinde bulacağız? Yani beynin neresinde "Bu ev kırmızı." diye bir kod mu var? Varsa, bunlar 1'ler ve 0'lar gibi "sinaps var" veya "sinaps yok" şeklinde mi çalışıyor? Yoksa çeşitli kimyasal maddelerin, mesela nörotransmitter adını verdiğimiz kimyasalların salgılanma miktarına, çeşidine, vs. bağlı olarak mı değişiyor? İşte burası pek net değil. Beynin hiçbir yerinde "Bu ev kırmızı." bilgisini bulamıyoruz; ancak gördüğünüz kırmızı bir evi hatırlamaya çalıştığınızda, oldukça net bir şekilde gözünüzün önüne geliyor. Ya da geliyor mu?

Tüm Reklamları Kapat

Mesela kıpkırmızı bir ev hayal edin. Hadi hadi, şimdi. Gözlerinizi kapatın ve kıpkırmızı bir çatı veya duvar hayal edin. Gerçekten gözünüzün önünde kırmızı rengi görüyor musunuz? Yoksa sadece kırmızı rengin veya kırmızı bir evin sizde uyandıracağı hisleri mi deneyimliyorsunuz? Bunun ayırdına varmak, zihninize bakış açınızı değiştirebilir.

Ama konumuz kafası kesilen solucanlardı, şimdi bu temel bilgilerimiz ışığında gelelim bu konuya... Böylece az önce kritik dediğimiz noktayı da çözebileceğiz. Eğer anılarımız, kurulan nöral bağlantılara göre değişiyorsa, beynin bir kısmını yitirdiğimizde anılarımızı geri kazanmamız mümkün olabilir mi? Mesela geriye kalan beyin parçaları, eksik anıları çıkarsamak ve yeniden inşa etmek için kullanılabilir mi? Henüz bilmiyoruz; ancak yassı solucanlar bize bazı bilgiler verebilir:

Kafası Koptuktan Sonra Anılarını Geri Kazanan Solucanlar!

Bazı anıları unutmak imkansızdır, öyle değil mi? Fakat bazı anılar, yepyeni bir beyne transfer edilebiliyor. Tufts Üniversitesi'nden araştırmacılar yassı solucanlardan (Planaria) küçük, sarı bir tür üzerinde çalışıyorlar. Bu türün en belirgin özelliği ise, yitirdiği organların büyük çoğunluğunu yeniden üretebiliyor olması. Öyle ki, solucanın küçük, yılan benzeri kafası ve boynu kesildiğinde, vücudu hızla yeni bir beyin üretiyor ve solucan, önceden bildiklerini hızla "geri öğreniyor". Ancak bu öğrenme deneyim yoluyla değil, doğrudan doğruya anıların kafa kesiminden sonra oluşan her iki bireye de geri getirilmesi yoluyla oluyor!

Araştırmacılar yassı solucanların hafızasını kontrollü bir çevrede yiyeceğe ne kadar sürede ulaştıklarını gözlemleyerek test ettiler. Küçük solucanlar açık alanlardan ve parlak ışıklardan korkmaktadır; fakat deney solucanları, bu faktörlere alışacak şekilde eğitildiler ve bu olumsuz şartlarda da besinlerini bulabilmekteler. Dolayısıyla aydınlık ve açık alanlardan korkmamayı bu solucanlar, içgüdülerine ters bir şekilde, sonradan öğrendiler.

Tüm Reklamları Kapat

İlginç olan ise şu: Kafası kesilen ve dolayısıyla sonradan öğrendiği her şeyi yitiren solucanlar, beyinlerini yeniden oluşturduklarında korkularını hiç eğitilmemiş solucanlara göre çok daha hızlı yenerek, aydınlık ve açık alanlarda yiyeceklerine ulaşabilmektedir. Fakat anılar bir anda geri gelmemektedir. Her bir solucana, daha önceki bilgileri hatırlatılmak zorundadır. Buna rağmen, normalde saatlerce sürecek olan eğitim, kafası yenilenmiş bu solucanlar için sadece 1 derste tamamlanabilmekte ve solucanlar zorlu koşullara çok daha hızlı bir şekilde adapte olabilmektedirler. Dolayısıyla eski anılarını hatırlayabilmektedirler.

Bunun neden ve nasıl olduğu tam olarak bilinmiyor. Yassı solucanların davranışlarını beyinleri kontrol ediyor; ancak bazı araştırmacılar, bazı bilgilerin solucanın başka bölgelerinde depolanıyor olabileceğini ileri sürüyorlar.

Alternatif olaraksa şu açıklamayı getiriyorlar: Solucanın orjinal olan, ilk başta eğitilen beyni, sinir sistemini modifiye etmektedir. Kafa kesilip beyin gittikten sonra oluşan ikinci beyinse, orjinal beyin tarafından değiştirilmiş sinir sisteminin etkisi altında oluşmaktadır. Dolayısıyla ikinci beyin, birinciye ait verilere sahip oluyor olabilir. 

Araştırma sonuçları The Journal of Experimental Biology dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, yassısolucanların hafızalarını nasıl geri kazandıklarıyla ilgili daha fazla araştırma yapılması gerektiğini söylüyorlar. Bu hayvanlar basit yapıda olsalar da, üzerlerinde yapılan bu baş döndürücü araştırmalar, gelecekte sayısız keşfin ve icadın habercisi olabilir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 18
  • Tebrikler! 11
  • İnanılmaz 7
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2022 16:05:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1310

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Kültür
Uzay
Küresel Salgın
Şüphecilik
Zeka
Dünya Dışı Yaşam
Memeli
Asit
Şehir
Güneş
İhtiyoloji
İlaç
Evrimsel Süreç
Biyokimya
Aşırı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Sinek
Sars
Malzeme
Sayı
İklim
Deri
Aile
Elektromanyetizma
Kilo
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Kafası Kesilen Solucanlar: Hafızamız Beynimizde mi, Yoksa Vücudumuzda mı Depolanıyor?. (14 Eylül 2019). Alındığı Tarih: 27 Kasım 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/1310
Bakırcı, Ç. M. (2019, September 14). Kafası Kesilen Solucanlar: Hafızamız Beynimizde mi, Yoksa Vücudumuzda mı Depolanıyor?. Evrim Ağacı. Retrieved November 27, 2022. from https://evrimagaci.org/s/1310
Ç. M. Bakırcı. “Kafası Kesilen Solucanlar: Hafızamız Beynimizde mi, Yoksa Vücudumuzda mı Depolanıyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Sep. 2019, https://evrimagaci.org/s/1310.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Kafası Kesilen Solucanlar: Hafızamız Beynimizde mi, Yoksa Vücudumuzda mı Depolanıyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 14, 2019. https://evrimagaci.org/s/1310.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.