Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Miletoslu Thales: Modern Bilimin Fikir Babası, Büyük Filozofu Yakından Tanıyın!

Miletoslu Thales: Modern Bilimin Fikir Babası, Büyük Filozofu Yakından Tanıyın!
Thales
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Thales, bilimsel düşüncenin temelini atmış, felsefe ve bilimin kurucusu olmuştur.

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Felsefe, M.Ö. 6. yüzyılda, günümüzde Türkiye sınırları içerisinde ve Ege kıyısında bulunan İyonya'da doğmuştur. Felsefenin burada doğmuş olmasının nedeni, Milet Okulu'nun üç düşünürüdür: Thales, Anaximandros ve Anaximenes. Milet Okulu düşünürlerinin, evreni sorgulayıcı düşünce ve fiziksel ilkelerle açıklama çabalarıyla birlikte felsefenin başladığı kabul edilir. Gelin bu yazıda Thales'i biraz daha yakından tanıyalım.

Felsefe ve Bilimin Kurucusu: Thales

Thales'in, M.Ö. 625 - 545 yılları arasında, Babil Kralı Nebuchadnezzar'ın hüküm sürdüğü dönemlerde yaşadığı düşünülmektedir. "Düşünülmektedir" diyoruz; çünkü Thales'in kendisinden kalan çok fazla yazılı kaynak bulunmamaktadır; bu nedenle yaşamının detayları pek iyi bilinmemektedir. Bazı yazarlara göre Thales, ardında hiçbir yazılı eser bırakmamıştır; fakat bazı akademisyenler, Tutulma Üzerine ve Ekinoks Üzerine isimli antik eserlerin Thales tarafından yazıldığına inanmaktadırlar.

Fakat Herodotus, Aristoteles ve Platon gibi yazarların yazılarından, Thales'in yaşamı ve felsefesi hakkında bazı bilgiler edinebilmekteyiz. Örneğin Heredotus'a göre Thales, M.Ö. 585 yılında gerçekleşecek olan bir güneş tutulmasını önceden tahmin etmiştir.[5]

Atinalı Apollodorus'a göre Thales, M.Ö. 620'lerin ortalarında (belki 625 civarında), ülkemiz topraklarında yer alan Milet'te doğmuştur.[7] Heredotus, onun uzaktan Fenikeli olduğunu yazmaktadır.[8] Diogenes Laërtius'a göre Thales, MÖ 548-545 yılları arasında düzenlenen 58. Olimpiyatları izlerken, aşırı sıcaklar nedeniyle ölmüştür.[6]

Theales'in Kişiliği ve Dehası

Platon, Theaitetos diyaloğunda Thales'ten bahsederken, onun sürekli yıldızları izleyen, dalgın, önündeki kuyuyu görmeyip kuyuya düşen birisi olarak anlatmıştır.

O dönemde, toplumda felsefenin işe yaramadığına dair bir algı vardır. Öyle ki filozoflar, yoksulluklarından dolayı halk tarafından ayıplanmışlardır. Aristoteles'in anlatısına göre Thales, henüz kış mevsimindeyken bir sonraki sezonda büyük ölçüde zeytin hasadı yapılacağını tahmin eder. O yıl yeterli ölçüde hasat alınamayınca kimse elinde yüksek miktarlarda para tutamaz ve Thales, sağdan soldan borç para alarak çevredeki bütün ezimevlerini kiralar. Ertesi sezon, zeytinden yüksek hasat elde edildiğinde insanlar Thales'ten ezimevlerini yüksek miktarlarda paraya yeniden kiralamak durumda kalır. Bunu inceleyen ekonomistler, Thales'in mesleğinin günümüzdeki opsiyon ticareti ile benzeştiğini söylemekteler.[9], [13]

Diğer yandan, Aristoteles'in öğrencisi ve Yunan dünyasında matematik ve astronomi tarihine sahip ilk eserin yazarı olan Eudemos, Thales'in geometri biliminin Mısır'dan Yunan'a getirdiğini söylemektedir.[10] Thales'in geometriye ilgisi, saf bir matematik merakının ötesine geçmektedir. Thales, iyi bir mühendistir de![12] Eudemos'un dediğine göre, bir kulenin tepesinden denizdeki gemilerin uzaklıklarını ve piramitlerin gölgelerinden yola çıkarak boylarını hesap edebilmektedir.

Thales Teoremi, görseldeki gibi kesilmiş bir üçgende, DE uzunluğunun BC uzunluğuna oranının, AE'nin AC'ye ve AD'nin AB'ye oranı ile eşit olacağını söyler.
Thales Teoremi, görseldeki gibi kesilmiş bir üçgende, DE uzunluğunun BC uzunluğuna oranının, AE'nin AC'ye ve AD'nin AB'ye oranı ile eşit olacağını söyler.
Wikipedia

Hatta bu mühendislik becerileri sayesinde askeri başarılara da ulaşabilmiştir. Örneğin Kral Kroesus ordularını Pers topraklarına gönderdiğinde, o zamanlar üzerinde köprü bulunmayan, güçlü bir akıntıya sahip Kızılırmak Nehri, orduların ilerleyişini engellemişti. Thales, nehir yatağına paralel bir üst akıntı yatağı açarak, Kızılırmak'ın o bölgedeki akışını yavaşlatmış ve orduların geçebilmesini sağlamıştır.[14]

Thales'in yaşadığı zaman dilimini daha iyi anlamak için, şunu söyleyebiliriz: Thales, Pisagor'un yaşadığı dönemden 30 yıl kadar önce, Öklid'in yaşadığı dönemden 300 yıl kadar önce ölmüştür. Bu bakımdan Thales, ilk Yunanlı matematikçi olarak görülür.

Heredot Tarihi'ndeki rivayete göre ise Lidya'nın Medler'e karşı yaptığı bir seferde Kızılırmak'tan kolayca ilerleyebilmeleri için nehrin kenarında bir kanal kazdırarak, seviyesini azaltmış, bu şekilde köprü kurulmasını sağlamıştır.

Thales, astronomiye de çok meraklıydı. Örneğin bir söylentiye göre, denizci bir şehir olan Milet'in denizcilerine yön belirlemede Küçük Ayı Takımyıldızı'nı öneren Thales'tir.

Thales'in Felsefesi

Thales, evrenin tek bir yapıtaşı olduğu düşünerek, "Arkhe nedir?" sorusunu sormuş; her şeyin özü, başlangıcı, temelinin ne tür bir madde olduğunu sorgulamıştır. Thales, sorduğu bu soruya "su" yanıtını vermiştir. Aristoteles'e göre (Metafizik) Thales'in evrenin temel yapı taşının su olduğunu düşünmesinin nedeni, canlıların yaşamak için suya muhtaç olmalarıdır veya bitkilerin, varlıkların tohumunun ve besinin nemli, sıvımsı bir yapıya sahip olmasıdır.[11] Ayrıca suyun, fiziksel değişimlere bozunmadan uğrayabilecek, katı, sıvı ve gaz halinde bulunabilecek niteliktedir. Bu anlamda suyun yapısına sahip başka hiçbir şey yoktur. Thales'in verdiği cevaptan ziyade sormuş olduğu soru önemlidir. Zira, bu soru bizi ileride atomculuk fikirlerine götürecektir.

Aristoteles, Ruh Üzerine isimli eserinde Thales'in her şeyin tanrılarla dolu olduğu görüşünü savunduğunu söylemektedir. İlk çağ yazarları ise Thales'e bir alem ruhu, her şeyi sudan meydana getiren tanrısal bir anlayış mal ederler. Yani Thales, ateistik bir inanca sahip değildir; daha ziyade bugün panteistik olarak yorumlanabilecek bir inanca sahip olduğu düşünülebilir. Tales, çağdaşları gibi çok tanrıcılıktan ziyade, tek bir tanrının her şeyin nedeni olduğunu düşünmeye meyilliydi (zaten arkhe arayışı da buradan gelmektedir). Tanrı'nın, her şeyden önce geldiğini, var olan şeylerin en eskisi olduğunu, kendisinden önce gelen bir sebebe ihtiyaç olmaksızın var olabileceğini, Dünya'nın var olan en güzel şey olduğunu ve her şeyin Tanrı tarafından yaratıldığını düşünüyordu.[15]

Thales, hilozoist (canlı maddecilik, hilozoizm) düşünürlerin başında geldiği söylenir. Bu anlayışı maddenin hareket ve düşünme özelliklerine sahip bir anlayış olarak görüyorsak bu tarz bir ayrımın Thales için söz konusu olmadığını söylemek gerekir.

Kısaca Thales, günümüzdeki bilim yönteminin temelini atan, bu yüzden bilim ve felsefenin kurucusu kabul ettiğimiz filozoftur.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 2
  • İnanılmaz 2
  • Üzücü! 2
  • İğrenç! 2
  • Korkutucu! 2
  • Grrr... *@$# 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • B. Russel. (Çeviri, 2000). Batı Felsefesi Tarihi, İlkçağ. Not: Çevirmen: Muammer Sencer, Yayınevi: Say Yayınları.
  • A. Arslan. (2006). İlkçağ Felsefe Tarihi 1, Sokrates Öncesi Yunan Felsefesi. ISBN: 9756176603. Yayınevi: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  • Ç. Dürüşken. (2014). Antikçağ Felsefesi. ISBN: 6051067858. Yayınevi: Alfa Yayınları.
  • F. M. Cornford. (Çeviri, 2003). Sokrates'ten Önce ve Sonra. Not: Çevirmen: Ufuk Can Akın, Yayınevi: Ayraç Yayınları.
  • ^ Pliny the Elder. An Account Of The Observations That Have Been Made On The Heavens By Different Individuals. (01 Ocak 1855). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Tufts University | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Laertius. Thales (Floruit Circa 585 B.c., The Date Of The Eclipse). (11 Ağustos 1925). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Tufts University | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. M. Cohen, et al. (2011). Readings In Ancient Greek Philosophy, (Fourth Edition): From Thales To Aristotle. ISBN: 9781603846073. Yayınevi: Hackett Publishing Company.
  • ^ J. Freely. (2012). Flame Of Miletus: The Birth Of Science In Ancient Greece (And How It Changed The World). ISBN: 9781780760513. Yayınevi: Bloomsbury Academic.
  • ^ B. D. Bruin, et al. Philosophy Of Money And Finance. (02 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2020. Alındığı Yer: plato.stanford.edu | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Russo, et al. (2013). The Forgotten Revolution: How Science Was Born In 300 Bc And Why It Had To Be Reborn. ISBN: 9783642189043. Yayınevi: Springer Science & Business Media.
  • ^ Aristotle. Aristotle In 23 Volumes, Vols.17, 18. (01 Ocak 1932). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Tufts University | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. J. O'Connor, et al. Thales Of Miletus. (01 Ocak 1998). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2020. Alındığı Yer: MacTutor | Arşiv Bağlantısı
  • ^ G. Crawford, et al. (1996). Derivatives For Decision Makers. ISBN: 9780471129943. Yayınevi: Wiley.
  • ^ B. Thayer. Herodotus. (01 Ocak 1920). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2020. Alındığı Yer: University of Chicago | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Bell. (1775). An Essay On Conversation. Yayınevi: John Bell.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2020 10:00:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9045

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Beslenme Bilimi
Biyografi
Galaksi
Okyanus
Fotosentez
Tarih
Tutarlılık
Darwin
Örümcek
Doğum
Küresel Isınma
Nobel Ödülü
Vegan
Hematoloji
Köpekbalığı
Kuantum Fiziği
Epigenetik
Viroloji
Kanıt
Ay Görevleri
Maske
Böcekler
Anne
Kuyruk
Biyolojik Antropoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eleştirel düşünce bir angaryadır. Doğuştan veya kolay kolay gelmez. Bu emeğin meyveleri genç zihinlere tattırılmazsa, onlar da hiçbir zaman bu meyveleri hasat etmeyeceklerdir. Her çocuk atomun şaşırtıcılığı ile donatılmalıdır, sihrin esareti ile değil.”
Perry DeAngelis
Geri Bildirim Gönder