Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Max Planck Kimdir? Planck, Nasıl Bir Hayat Geçirdi ve Fiziğe Neler Kattı?

Max Planck Kimdir? Planck, Nasıl Bir Hayat Geçirdi ve Fiziğe Neler Kattı?
Max Planck
10 dakika
6,631
  • Fizik Tarihi

Max Planck, tam adı Max Karl Ernst Ludwig Planck olan, enerji kuantalarını keşfi nedeniyle 1918 Nobel Fizik Ödülü'ne layık görülmüş Alman teorik fizikçidir. Max Planck, modern fiziğe köklü katkılarda bulunmuştur; ancak Planck'ın bilimsel şöhretinin büyük çoğunluğu, kuantum fiziğinin babası olarak anılmasından gelmektedir. Kuantum fiziği, insanın Evren'e bakış açısını tamamen değiştirmiş ve atom altı parçacıkların doğasını başarıyla açıklayabilmiştir.

Eğer fiziğe ilgi duyuyorsanız, "Planck sabiti", "Planck zamanı", "Planck mesafesi" gibi terimleri duymuş olabilirsiniz. İşte bu temel terimlere ismini veren kişi, Max Planck'tır. Benzer şekilde, hayatınızın bir döneminde, örneğin lisede fizik dersi gördüyseniz, E=mc2E=mc^2 kadar popüler olan E=hvE= h v formülünü de biliyorsunuzdur. Nitekim bu iki formülün birbiriyle kesişmesi, Einstein'a Nobel Ödülü'nü getirmiştir. Ancak bu ikinci formül bize; bir fotonun enerjisinin, değeri 6.626 x 10-34 olan Planck sabiti (hh) ile frekansın (vv) çarpımına eşit olduğunu göstermektedir - ve bu, Max Planck tarafından keşfedilmiştir.

Bu Reklamı Kapat

İşte bu yazımızda, bu değerli formülün sahibini ve fiziği baştan yaratan adamı daha yakından tanıyacağız.

Max Planck'ın Çocukluk ve Gençlik Yılları

Tam adı ile Max Karl Ernst Ludwig Planck, Nisan 1858'de Almanya'nın Kiel şehrinde dünyaya geldi. Biz onu "Max" olarak tanısak da vaftiz edilirken "Marx" ismi birincil ismi (İng: "appellation name") olarak belirlendi. Ancak on yaşındayken Max ismi ile imza attı ve hayatının geri kalanında bu ismi kullandı.

Bu Reklamı Kapat

Max Planck, akademik bir aileden geliyordu. Babası Julius Wilhelm, Planck doğduğu sırada Kiel Üniversitesinde Anayasa Hukuku Profesörüydü. Planck'ın dedesi ve büyük dedesi de Göttingen'de İlahiyat Profesörüydü - ki böyle bir ailede doğmak Planck'ın hayatına doğrudan etki edecekti.

Kiliseye ve devlete bağlılık, ülkücülük, cömertlik, dürüstlük gibi uzun bir aile geleneği, Planck'ın kendi yaşamında da derinden yer etti. Max Planck, ilköğrenimine Kiel'de başladı. 1867 yılında babası profesör olarak Münih'e atandığından, ailesi ile beraber Münih'e taşındı. Münih'in farklı kültürü, Planck'ın hayatına da etki etti. Buranın özellikle müziğini sevdi ve ailesiyle birlikte yaptığı gezilerde bol bol dağlarda yürüdü, tırmanışlar yaptı. O zamanlardan kalma bir alışkanlık olsa gerek, yetişkinliğinde de sık sık yürüyüşler ve dağ tırmanışları yapmaya devam edecekti.

9 yaşındayken Almanya'nın dört okullu eğitim sisteminin en yüksek okulu ve girilebilecek en yüksek lise türü olan Gymnasium liselerinden Maximilian Gymnasium'una girdi. Lisede parlak bir öğrenciydi; ancak devamlı birinci olan öğrencilerden değildi. Sınıfta genelde üçüncü ilâ sekizinci olurdu. Müzik, belki de en iyi olduğu dersti. Piyano, org, çello çalardı; hatta opera bestelemişliği bile vardı! Okul kariyerinin sonlarına doğru öğretmeni Hermann Müller, fizik ve matematiğe olan ilgi düzeyini yükseltti ve Max Planck, enerjinin korunumu yasasının mutlak doğasından derinden etkilendi. Yani Planck, enerjinin korunumu yasasını ilk kez Müller'den öğrendi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Planck, tüm derslerden başarılı oldu ve 16 yaşında erkenden mezun olarak lise eğitimini tamamladı. Mezun olduğunda üniversitede ne okuyacağıyla ilgili net bir karar vermemişti. Seçenekleri arasında filoloji veya müzik gibi bölümler de vardı; ancak en büyük özgünlüğün fizikte yattığı sonucuna vardığından, fizik okumaya karar verdi.

Dış dünya insandan bağımsız, mutlak bir şeydir ve bu mutlak için geçerli yasaları araştırmak bana hayattaki en yüce bilimsel uğraş gibi göründü.

Üniversite Hayatı

Max Planck, 21 Ekim 1874'te Münih Üniversitesine girdi ve Philipp von Jolly ve Wilhelm Beetz'den fizik, Ludwig Seidel ve Gustav Bauer'den matematik dersleri aldı. Eğitiminin başlangıcında çoğunlukla matematik dersleri aldıktan sonra, fizik profesörü Philipp von Jolly'e fizikte keşfedilmemiş araştırma sahalarını sordu. von Jolly, Planck'a, 1874 yılında şöyle dedi:

Bu alanda (fizik) hemen hemen her şey zaten keşfedildi ve geriye kalan tek şey, birkaç önemsiz boşluğu doldurmak.

Neyse ki Planck, kendisine sunulan araştırma için kasvetli geleceğe rağmen, fizik okumaya karar verdi.

1875 yaz döneminde geçirdiği hastalık, bir süre eğitim hayatına ara vermesine sebep oldu. Bu sıralarda Alman öğrencilerin üniversiteler arasında geçiş yapmaları alışılmış bir durumdu ve Planck, Ekim 1877'de öğretmenleri arasında Weierstrass, Helmholtz ve Kirchhoff'un da bulunduğu Berlin Üniversitesi'nde okumak için taşındı; ancak araştırma bilimcisi olarak saygınlıklarına rağmen, Hermann von Helmholtz ve Gustav Robert Kirchhoff'un dersleri onu pek etkilemedi. Helmholtz'un hiçbir zaman tam olarak hazırlıklı olmadığını, yavaş konuştuğunu, durmadan yanlış hesap yaptığını ve dinleyicilerini sıktığını yazarken, Kirchhoff'a büyük hayranlık duyduğunu; ancak onu bir öğretmen olarak yavan ve monoton bulduğunu yazdı.

Berlin'deki eğitiminin önemli bir kısmı, bağımsız çalışmalar ile geçti; bu aşamada Rudolf Clausius'un termodinamik hakkındaki makalelerini okudu. Termodinamiğin İkinci Yasası'nın mutlak doğası onu bir kez daha etkiledi. Berlin Üniversitesi'nde bir yıl kaldıktan sonra Münih'e döndü ve Temmuz 1879'da 21 yaşındayken doktorasını, alışılmadık derecede genç yaşta, termodinamiğin ikinci yasası üzerine yazdığı "Isı Mekanik Teorisinin İkinci Yasası Üzerine" başlıklı teziyle aldı.

Bu Reklamı Kapat

Ertesi yıl Münih'te yeterlilik tezini tamamladı ve öğretim görevlisi oldu. Bunu takiben Planck, 1880 yılında "İzotropik Cisimlerin Farklı Sıcaklıklardaki Denge Durumları" adlı tezini sundu ve bu, ona bir "habilitasyon" kazandırdı. Habilitasyon tezi tamamlanınca Münih Üniversitesi'nde "Privatdozent" oldu. Bu öğretim görevi seviyesi ücretsizdi; bu yüzden Planck, geçimini sağlamak için hiçbir gelir elde edemedi. Bu görevi üstlendiği beş yıl boyunca ailesiyle birlikte yaşadı; ancak bu durum, onu içten içe huzursuz ediyordu.

Bu süre zarfında üniversiteden arkadaşı Carl Runge ile zaman geçirdi ve bu, uzun süreli ve akademik açıdan verimli bir arkadaşlığa dönüştü. Carl Runge, Berlin Üniversitesi'nde bir matematikçiydi. 1877 bahar tatili sırasında, üniversite arkadaşlarıyla beraber Kuzey İtalya'da bir yürüyüş turuna çıkmışlardı. Yürürken, öğrenciler; fen, matematik gibi alanlarda sohbet ederken dünya görüşlerini de tartışıyorlardı.

Runge, Hristiyanlığın ve dinin, yarardan çok zarara neden olup olmadığı konusunda bir soru yöneltti. Bu, geleneksel Lutheryan eğitimi almış Planck'ı şoke eden bir soruydu. Planck, kendi dünya görüşünü sorgulamaya başladı. Hayatı boyunca bir Lutheryan olarak kaldı ve ateizmi reddetti; ancak alternatif felsefelere ve dinlere karşı da hep hoşgörülü oldu.

Max Planck, 1885'te babasının profesyonel bağlantılarının yardımıyla Kiel Üniversitesi'ne Teorik Fizik Doçenti olarak atandı ve bu görevi dört yıl boyunca sürdürdü. Bu, artık onun mali açıdan güvende olması demekti.

Bu Reklamı Kapat

Ekim 1887'de Kirchhoff'un ölümünden sonra, Berlin Üniversitesi, onun yerini alacak ve Helmholtz'un bir meslektaşı olacak, dünyanın önde gelen bir fizikçisini aradı: Ludwig Boltzmann'a yanaştılar; ama o, bu pozisyonla ilgilenmedi. Aynısı, Heinrich Hertz için de geçerliydi. 1889'da bu pozisyona Planck atandı ve 1892'de tam profesör oldu. Her halükarda öğrencileri, onun derslerini Kirchhoff'tan çok daha ilgi çekici bulmuşlardı. Öğrencilerinden biri olan İngiliz kimyager James Partington, Planck'ın derslerini şöyle anlatmıştı:

Not kullanmıyor, asla hata yapmıyor, asla bocalamıyor. Gördüğüm en iyi hoca.

Toplamda sadece 20 tane yüksek lisans öğrencisi oldu; ancak Berlin'de verdiği, teorik fiziğin tüm dalların kapsayan derslerinin metin versiyonları çok sayıda baskı yaptı ve büyük bir etki yarattı. Ayrıca Planck'ın iki yüksek lisans öğrencisi, daha sonra fizikte Nobel ödülü kazanacaktı: Max von Laue ve Walther Bothe.

Klasik Fiziğin Yetersiz Kalmaya Başladığı Dönem ve Kuantum Fiziğine Giriş

18. yüzyılın sonlarında fizikte büyük ilerlemeler kaydedilmişti. O zamanlar klasik Newton fiziği, birçok fenomeni doğru bir şekilde açıklama ve tahmin etme yeteneği nedeniyle bilim camiasında geniş çapta kabul görüyordu (von Jolly'nin "fiziğin bittiğini" düşünmesi de bundandı). Bununla birlikte, 20. yüzyıl başlarında fizikçiler, klasik mekanik yasalarının atomik ölçekte uygulanabilir olmadığını keşfettiler. Ayrıca fotoelektrik etki gibi deneyler, klasik fizik yasalarıyla tamamen çelişiyordu. Bu gözlemlerin bir sonucu olarak, fizik dünyasına yeni bir kavram girecekti: kuantum.

Kuantum üzerine çalışma yapan her fizikçinin yeri, bilim dünyasında ayrı ayrı önemli ve değerlidir elbette; ancak biz, şimdilik kuantumun bilinen kısmının biraz daha başlarında kalmaya devam edeceğiz ve söz konusu Planck'ın çalışmaları olduğundan, yazımızda onun aydınlattığı kadarki kısma yer vereceğiz.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Great Expectations (Charles Dickens)

Great Expectations is the thirteenth novel by Charles Dickens and his penultimate completed novel. It depicts the education of an orphan nicknamed Pip (the book is a bildungsroman, a coming-of-age story). It is Dickens’s second novel, after David Copperfield, to be fully narrated in the first person. The novel was first published as a serial in Dickens’s weekly periodical All the Year Round, from 1 December 1860 to August 1861. In October 1861, Chapman and Hall published the novel in three volumes. The novel is set in Kent and London in the early to mid-19th century and contains some of Dickens’s most celebrated scenes, starting in a graveyard, where the young Pip is accosted by the escaped convict Abel Magwitch. Great Expectations is full of extreme imagery – poverty, prison ships and chains, and fights to the death – and has a colourful cast of characters who have entered popular culture. These include the eccentric Miss Havisham, the beautiful but cold Estella, and Joe, the unsophisticated and kind blacksmith. Dickens’s themes include wealth and poverty, love and rejection, and the eventual triumph of good over evil. Great Expectations, which is popular both with readers and literary critics, has been translated into many languages and adapted numerous times into various media.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺120.00
Great Expectations (Charles Dickens)

Max Planck'ın kuantum alanındaki etkisi, şu basit gözlemle başladı: Nesneler ısındığında enerji yayarlar. Örneğin yanan bir kömürü izlediyseniz turuncu renk aldığını görmüşsünüzdür. Ya da demire şekil verilirken ısınmış demirin adeta turuncu bir lamba gibi göründüğünü bilirsiniz.

Kızdırılmış metal
Kızdırılmış metal
InfoBloom

Bütün cisimler, her ân kara cisim ışıması adı verilen bir ışıma yaparlar. Bu ışınlar, elektromanyetik dalgalar şeklinde enerji yayar. Bu dalgalar; görünür, ultraviyole ve kızılötesi ışık gibi geniş bir dalga boyu aralığına sahiptir. Ama araştırmacılar, yaptıkları deneylerde, yayılan ışığın renklerinin teorinin öngördüğü renklerle uyuşmadığını fark ettiler. Bilimsel dilde, özellikle de sıcak nesnelerin yaydığı dalga boyları arasında bir uyumsuzluk vardı. Dalga boyu küçüldükçe, yapılan ışımanın sonsuza gideceğini söylüyordu. Bu uyumsuzluğa "Ultraviyole Felaketi" (İng: "ultraviolet catastrophe") adını verdiler.

Ultraviyole felaketi, ideal bir siyah cisim tarafından yayılan enerji için Rayleigh-Jeans yasasında (grafikte "klasik teori" olarak gösterilmektedir) kısa dalga boylarındaki hatadır. Kısa dalga boyları için çok daha belirgin olan hata, siyah eğri ile mavi eğri (Planck yasası tarafından tahmin edildiği gibi ölçülen eğri) arasındaki farktır.
Ultraviyole felaketi, ideal bir siyah cisim tarafından yayılan enerji için Rayleigh-Jeans yasasında (grafikte "klasik teori" olarak gösterilmektedir) kısa dalga boylarındaki hatadır. Kısa dalga boyları için çok daha belirgin olan hata, siyah eğri ile mavi eğri (Planck yasası tarafından tahmin edildiği gibi ölçülen eğri) arasındaki farktır.
wikipedia

Bu grafikte siyah eğri, klasik fiziğe göre siyah bir cismin 5000 K sıcaklıkta yaptığı davranışı gösterir. Ancak cismin gerçek davranışı, mavi renkte verilen eğrideki gibidir. Planck, teoriyi gözlemlerle eşleştirmek için, devrim niteliğinde bir öneride bulundu. Öneriyi basite indirgemek adına, alegorik bir yaklaşım ile açıklamaya çalışalım.

Monopoly oynamışsanız, kamu kuruluşlarının "kira" lanetini bilirsiniz. Attığınız zarın belli bir katı kadar ücret ödemekle yükümlüsünüzdür. Örneğin bu kat 4 olsun. Bu, şu demek: Piyonunuzun o kamu kuruluşuna gelmesi için gereken adımın, yani zarda yazan rakamın her zaman dört katını ödemek zorundasınızdır. Dolayısıyla 3 atarsanız 12 birim, 4 atarsanız 16 birim ödeme yapmanız gerekir. Dikkat edebileceğiniz gibi, bu durumda 13, 14 veya 15 birim ödeme yapmak imkânsızdır; çünkü zarda 13/4, 14/4 veya 15/4 atmak mümkün değildir.

İşte Klasik fizik, bu tamsayı katları yok sayıyordu; yani belli bir kat olmaksızın, tüm enerji değerlerinin mümkün olduğunu savunuyordu. Planck ise ışığı dalga olarak değil de enerji paketçikleri olarak düşünürsek, yukarıda bahsettiğimiz sonsuza gitme probleminin aşılabileceğini fark etti. Sonuç olarak ışığın, sadece belli miktarlarda enerji paketçikleri halinde yayılabileceğini öne sürdü ve bu paketçiklere Latince'de "ne kadar?" anlamına gelen "kuanta" adını verdi.

Planck'ın bu buluşu, kuantum teorisinin doğuşuydu. Planck, enerji kuantalarına dayanan yeni teorisinin, siyah bir cisim tarafından yayılan ışığın dalga boylarını doğru bir şekilde tahmin ettiğini buldu. Elektromanyetik radyasyon tarafından taşınan enerjinin, şimdi Planck sabiti olarak adlandırılan ve "hh" harfiyle gösterilen bir sayıya bölünebilmesi gerektiğini buldu. Planck sabitinin "h" harfiyle gösterilme nedeni, Almancada "Hilfsgrösse", yani "yardımcı değişken" olarak denklemlere eklenmiş olmasıydı. Yardımcı değişkenler, öylesine denklemlere dahil edilen değişkenlerdir. Eğer klasik fizik doğru olsaydı, bu değişkenin 0 olmasını beklerdik. Ancak klasik fizik, doğayı doğru bir şekilde ifade edemediği için, sonradan bu sabitin gerçekten de temel bir doğa sabiti olduğu görüldü.

Max Planck, hiçbir noktada klasik fiziği devirmeyi amaçlamamıştı. Niyeti, deneysel gözlemlerle eşleşen bir teori bulmaktı. Yine de keşfinin sonuçları çok önemliydi. Kuantum teorisi doğmuştu ve doğayı yorumlama şeklimiz, bir daha asla aynı olmayacaktı. Planck'ın fizik temeline katkısı ona 1918 yılında Nobel Fizik Ödülü'nü kazandırdı.

Planck'ın Özel Hayatı

Planck'ın 1885 yılında Kiel Üniversitesi'ne atanması ile ekonomik özgürlüğünü eline aldığını söylemiştik. 1887'nin Mart ayında Planck, Münihli bir bankacının kızı olan Marie Merck ile evlendi. Kiel'de bir apartman dairesi kiraladı ve Marie ile orada yaşamaya başladılar. İkisi ikiz olmak üzere, dört çocukları oldu. Sırasıyla Karl, ikizler Emma ile Grete, son olarak Erwin.

Birkaç mutlu yıldan sonra Marie, 1909 yılında tüberküloz olarak tahmin edilen bir sebeple vefat etti. İki kızı ve iki oğlu ile bir başına kalan Planck, 1911'de Marga von Hoesslin ile evlendi ve bir oğlu daha oldu. Büyük oğlu Karl, Birinci Dünya Savaşı'nda Verdun Muharebesi'nde çatışmadayken hayatını kaybetti. Ertesi yıl ikizlerden Grete, doğum yaparken vefat etti. Ne yazık ki ikizlerin kaderi de ikizdi ve kardeşinden iki yıl sonra Emma da doğum yaparken vefat etti.

Planck'ın Berlin'deki evi 1944 yılında tamamen yıkılıncaya kadar bombalandı. Küçük oğlu Erwin, Hitler'e suikast girişiminde bulundu; ancak başarısız oldu. Bu girişim sebebi ile Erwin Planck, 1945'te Berlin'deki Plötzensee Hapishanesi'nde asılarak idam edildi. Bunca acıdan sonra Planck, yaşama hevesini kaybetti. Savaşın sonunda Amerikan subaylar Planck'ı, ikinci eşi Marga ile Göttingen'e götürdüler. Planck, burada Ekim 1947'de 89 yaşında vefat etti.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • Üzücü! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • Muhteşem! 2
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Max Planck, hayatı boyunca bir Lutheryan Hristiyan olarak kaldı ve ateizmi reddetti; ancak alternatif felsefelere ve dinlere karşı da hep hoşgörülü oldu.

Max Planck, enerji kuantalarını keşfi nedeniyle 1918 Nobel Fizik Ödülü'ne layık görülmüş Alman teorik fizikçidir. Max Planck, modern fiziğe köklü katkılarda bulunmuştur; ancak Planck'ın bilimsel şöhretinin büyük çoğunluğu, kuantum fiziğinin babası olarak anılmasından gelmektedir.

Max Planck'ın tam adı Max Karl Ernst Ludwig Planck'tır.

Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/10/2022 13:41:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11341

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Tahmin
Olasılık
Robot
Goril
Tarım
Yaşamın Başlangıcı
Öğrenme Alanı
Salgın
Nükleer Enerji
Pandemik
Vücut
Gelişim
Nörobilim
Epistemik
Mers
Genetik Değişim
Su
İmmünoloji
Yılan
Nasa
Hayatta Kalma
Dinozor
Evrim Ağacı Duyurusu
Kan Hastalıkları
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.