Makroevrim ile İlgili En Temel Yanılgı: Balık Hala Balık, Bakteri Hala Bakteri, Kuş Hala Kuş...

Makroevrim ile İlgili En Temel Yanılgı: Balık Hala Balık, Bakteri Hala Bakteri, Kuş Hala Kuş... The Verge
6 dakika
9,880 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Evrime Giriş Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrime Giriş yazı dizisinin 22. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrimle ilgili en sık karşımıza çıkan argümanlardan birisi şudur: "Evrime örnek istiyoruz, balıklardan, bakterilerden, kuşlardan bahsediyorsunuz. Ama verdiğiniz örneklerde canlılar değişiyor demenize rağmen balık hala balık, bakteri hala bakteri, kuş hala kuş. Bir tip canlı, bir diğer tip canlıya dönüşmüyor. Bunun neresi evrim? Olsa olsa adaptasyon örneğidir bunlar."

Bu konuyu ele aldığımız videoyu izleyebilirsiniz:

Aslında bu argümana ve hatalarına, oldukça fazla izlenen bir videomuzda kısaca değinmiştik, merak edenler için buraya da koyalım:

Reklamı Kapat

Ancak argümanın yaygınlığından ötürü, ayrıca ve detaylıca ele alıp, neden hiçbir bilimsel geçerliliği ve değeri olmadığını göstermekte fayda görüyoruz. 

Şunu belirtmekte fayda var: Argüman, baştan sona tamamen hatalı olsa da, bu hata tek katmanlı değildir, birden fazla seviyededir. O nedenle parça parça incelemek daha anlaşılır kılacaktır:

"Bir tip canlı, bir diğer tip canlıya dönüşmüyor." 

İlk olarak, modern biyolojide "tip" (ya da "çeşit") diye resmî bir kavram bulunmamaktadır. En azından bu argümanın savunucularının kastettiği anlamda kullanılan bir "tip" kavramı bulunmamaktadır.

Zaten bu sözcüğün böyle seçilmesinin de bir nedeni vardır. Bu argümanı savunan kişiler, "Bir tür, bir diğer türe dönüşmüyor!" diyememektedirler. Çünkü hem laboratuvar deneyleriyle, hem de doğadaki gözlemler ile, türlerin yeni türlere evrimleştiği ispatlanmıştır. Hatta gözlerimizin önünde evrimleşen türler bile bulunmaktadır! Bunu bilen ama yine de evrime karşı olan kişi ve kurumlar, sözcük seçiminde tercih değişikliği yapmak zorunda kalmışlardır. O nedenle "tür" yerine "tip" demektedirler. 

Ama semantik detaylara takılmadan argümanı inceleyecek olursak, kişilerin iddiası özünde şudur:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Hani, balık bir ata dönüşmüyor? Bir kuş, sincaba evrimleşmiyor? Bir bakteri, kol bacak çıkarıp koşmaya başlamıyor? Her canlı, hala eski kategorisinde kalıyor. O zaman evrimleşiyor diyemeyiz.

Bu kısım da, orijinal argümanın kendisi gibi, birden fazla seviyede hatalıdır. 

İlk olarak, az sonra biraz daha detaylıca değineceğimiz gibi, evrimin tanımı bir canlının bir diğerine dönüşmesi değildir. Evrimden söz edebilmemiz için, bir kelebeğin timsaha evrimleşmesi gibi anormal ve aslen evrimsel biyoloji çerçevesinde yeri olmayan dönüşümlere gerek yoktur. Dolayısıyla argüman içinde ima edilen beklenti, bilimsel gerçekleri ve kavramları doğru bir şekilde yansıtmamaktadır. 

İkincisi ve daha önemlisi, argüman totolojik bir safsataya düşmektedir. Zira "balık yine balık" derken işaret edilen hayvan grubu olan "balık", içerisinde 33.600 civarında farklı tür bulunan taksonomik bir sınıftır. Dolayısıyla elbette bir balık, yeni bir balık türüne evrimleştiğinde, durup dururken balık olmayı bırakıp, bir diğer canlı sınıfına, mesela bir bitkiye ya da protistaya evrimleşmeyecektir.

Neden? Taksonominin ne olduğundan ve nasıl çalıştığından ötürü... Taksonomi çerçevesinde bizler zaten türleri, "yüzgeci var, suda yaşıyor" gibi aşırı yüzeysel özelliklere göre kategorize etmeyiz. Çok detaylı incelemeler, genetik analizler, karşılaştırmalı anatomiden gelen verileri kullanarak türleri kategorize ederiz. Bu türler bir araya gelerek cinsleri, cinsler bir araya gelerek aileleri, aileler bir araya gelerek takımları, takımlar bir araya gelerek sınıfları, sınıflar bir araya gelerek şubeleri, şubeler bir araya gelerek alemleri, alemler bir araya gelerek alanları, alanlar bir araya gelerek "canlılık" dediğimiz kavramı oluştururlar. Yani balıklar, koskocaman bir sınıftır ve sınıf altında kalan bütün taksonomik seviye (takım, aile, cins, tür) düzeyinde yaşanan değişimler, evrimsel olmak zorundadır. Zira evrimsel süreç, bu sınıflandırmaları mümkün kılan süreçtir. Eğer evrim olmasaydı, taksonomik gruplar da asla oluşamazdı. Evrim olmasaydı, bir tür bir diğerine evrimleşip, kendi evrimsel yolağına girip, yepyeni cinsleri var edemezdi. Yani taksonominin başarıyla çalışıyor olması, evrimin varlığının en temel kanıtlarından birisidir. 

Reklamı Kapat

İlginçtir; aslında taksonomi bilgisi liselerde gayet detaylı bir şekilde öğretilmektedir. Ancak eğitim sistemimiz içinde öğrendiklerimizi, bu alanda da gerçek hayata uygulayamadığımız görülmektedir. Halbuki taksonomiden anlayan biri, bu taksonomik kategoriler içinde nesiller boyunca ve popülasyon bazında yaşanan her değişimin evrimsel bir değişim olmak zorunda olduğunu bilecektir.

Argümanın totolojik safsataya düştüğünü söylüyor olma nedenimiz, her zaman bir katman üste çıkarak evrimsel değişimi görmezden gelebilecek olmamızdır: "Balık hala balık, evrim nerede?" "Canlı hala canlı, evrim nerede?", "Evren hala aynı Evren, evrim nerede?" şeklinde, daha kapsayıcı olan seviyelere çıkarak, son derece üst düzey (örneğin taksonomik şube düzeyindeki) ve kapsamlı evrimsel değişimlere bile burun kıvırabiliriz. Halbuki evrim, "tür bazında olan değişim" olarak bile tanımlanmaz! Bu da bizi ikinci noktamıza getiriyor:

"Canlı hala aynı canlı."

Argümanın bu kısmı, evrimin yaşanması için illa canlıların köklü bir şekilde değişmesi gerektiği varsayımına dayanmaktadır. Yani hata, makroevrimi (büyük ve kapsamlı değişimlerin) evrimin gerçek tanımı olduğunu varsaymaktadır. Halbuki makroevrim, gerçekte evrimin tanımı değil, sonucudur. Evrim, bir türün popülasyonları içindeki gen ve özellik dağılımının nesiller içindeki değişimidir. Bu değişim, moleküler ve genetik düzeyde başlar, yüzeyse fiziksel özellikler üzerinden devam eder ve köklü fiziksel değişimlere dönüşür. Yani damlaya damlaya göl olur. Birikimli evrim, türleri kökten değiştirir. Konuyla ilgili olarak bu videomuzu izleyebilirsiniz:

Eğer ki evrimin tanımı doğru bir şekilde biliniyor olsaydı, muhtemelen bu yanılgıya da asla mahal kalmamış olacaktı. Bu nedenle, Evrim Dersleri'mizin tamamının izlenmesini tavsiye ediyoruz. Özellikle bu konuyla ilgili olan ilk dersimizi de buradan izleyebilirsiniz:

Reklamı Kapat

Ancak bu temel kavramların algılanması ötesinde, evrimsel süreçte ne kadar ufak gözükürse gözüksün, bir özelliğin türe eklenmesi, o türün "aynı canlı" olarak kalmadığının garantisidir. Zira argüman sahipleri, bu ufak değişimlerin evrim olmadığını ima ederek, bir canlının hiçbir ara basamaktan geçmeksizin yepyeni varlıklara dönüşmesini beklediklerini ima etmektedirler. Bu, bilimsel olarak mümkün olmadığı gibi, evrimsel biyoloji dahilinde de hiçbir zaman öngörülmemiş olan bir değişim tipidir. Dahası, aynı hem bu ara basamakların evrim olmadığını söyleyerek, hem de evrimde ara basamakların olmadığını iddia ederek doğrudan doğruya çelişkili bir tutuma düşmektedirler. Evrim, birikimli ve kademeli olarak ilerler. En ufak değişimler, popülasyon için de nesiller boyunca birikerek, devasa değişimleri yaratırlar. 

Yani bir değişimin evrimsel değişim olması için, illâ türler arası geçiş yaşanması şart değildir. Buna rağmen, bunun gözlendiği örnekler de bol miktarda bulunmaktadır (ve yukarıda bağlantıları verilmiştir).

Dolayısıyla bu iddianın bilimsel bir geçerliliği veya değeri yoktur. 

"Bu olsa olsa adaptasyondur." 

Bu konuya daha önceden detaylıca değinmiştik. Meraklısı için şu videomuzu buraya bırakalım:

Ancak kısa bir özet geçmek gerekirse: Adaptasyon, Doğal Seçilim yoluyla gerçekleşen evrimsel değişimlere verilen bir isimdir. Yani adaptasyon olan her değişim, evrimsel bir değişim olmak zorundadır. Ancak her evrimsel değişim, adaptasyon olmak zorunda değildir; çünkü evrimi mümkün kılan tek mekanizma Doğal Seçilim değildir (bkz: Cinsel Seçilim, Genetik Sürüklenme, Yapay Seçilim vb.). 

Bu basit tanımdan görülebileceği gibi, söz konusu argüman sadece bilimsel olarak geçersiz değildir; aynı zamanda argüman sahipleri, modern bilimin tanımlarından bihaberdirler ve/veya kastî olarak bu tanımları çarpıtmaktadırlar. 

Dolayısıyla, argüman baştan sona, tamamiyle hatalıdır. 

Evrim, bir doğa yasasıdır. Bağımsız gözlemlerle gözlenmiş, laboratuvar ortamında tekrar edilmiş ve doğrulanmıştır. Evrim Teorisi, bu doğa yasasını açıklayan bilimsel teorinin adıdır. Konuyla ilgili olarak, bu videomuz izlenebilir:

doi: 10.47023/ea.bilim.5332

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 36
  • Muhteşem! 13
  • Bilim Budur! 12
  • Umut Verici! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Güldürdü 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Evrime Giriş Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrime Giriş yazı dizisinin 22. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/09/2021 13:30:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5332

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Yeni Koronavirüs
Klinik Mikrobiyoloji
Fare
Süpernova
Tahmin
Yaşlılık
Tür
Coronavirus
Davranış
Farmakoloji
Mikrop
Yapay
Eğitim
Aile
Biyoloji
Teyit
Afrika
Abd
Tespit
Yıl
Karanlık Madde
Hayvanlar
Kadın Doğum
Çocuklar
Uydu
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın