Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 34. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Dünya, var olduğundan beri, Evren'in başlangıcında meydana gelen patlamanın tipinden kaynaklanan yasalardan biri olarak Kütleçekimi, üzerindeki, istisnasız her cisme etki etmektedir. Bu, 4.54 milyar yıl önce başlamış, günümüzde halen sürmektedir. Dünya yok olana kadar da sürecektir.

Bu Kütleçekimi etkisi altında pek çok olay meydana gelmektedir. Örneğin Kütleçekimi'nin, Dünya için olan versiyonu (Yerçekimi denir), atmosferinin uzaya dağılmasını engellerken, aynı zamanda tüm atmosferik moleküllerin yeryüzüne çökmesine yetmeyecek kadar zayıftır. Bu özelliği milyonlarca gezegende görmek mümkündür, ancak elimizdeki gezegen Dünya olduğu için bu özellik bize "değerli" gözükmektedir.

Benzer şekilde, atmosferin bu durumu ve Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığı, gezegenin sıcaklığının belli bir aralıkta var olmasına sebep olmuştur. Her ne kadar bundan 4,54 milyon yıl öncesiyle 4,2 milyar yıl öncesine kadar Dünya devasa kızıl bir gezegense de (süpervolkanlardan dolayı her yer lavlarla kaplıydı), volkanların saldığı gazların yarattığı sera etkisinden dolayı gezegen önce aşırı ısınmaya, sonra da yağışların başlamasıyla soğumaya başladı. Bunların hepsini Yerçekimi'ne borçluyuz (ama unutmayın, pek çok gezegende, benzer olaylar görülmektedir; sadece Dünya'da canlılığın da oluşmasına sebep olacak aralıktadır, buna sonunda tekrar değineceğiz).

İşte bu şartlar altında, yine Kütleçekimi'nin etkisiyle birlikte, yağışlar gezegen üzerinde devasa okyanusların oluşmasına sebep olmuş, neredeyse karaların tamamı sular altında kalmıştır. Bu noktada, suyun dibinde, halen süpervolkanların artık yok olmaya yakın nefeslerinin çıktığı denizbacaları isimli noktalarda sıcaklık, bazı kimyasal reaksiyonların gerçekleşebilmesini hızlandıracak düzeydedir. Miller-Urey Deneyi, canlılığın atmosferde, yani gazlar arasında gerçekleştiğini varsaymıştır; ancak günümüzde, deney 460'ın üzerinde üniversitede farklı koşullarda tekrar edilmiş ve denizbacalarının sağladığı koşullar altında canlılığın en kolay var olabileceği keşfedilmiştir.

Sonuç olarak canlılık, denizlerin dibinde başlamış ve en başından beri olduğu gibi, canlılığın başlangıcı ve evrimi süresince de her zaman Kütleçekimi orada bulunmuş ve etkisini göstermiştir. Dolayısıyla henüz ilk canlıdan beridir, her bir molekül, her bir yapı, her bir organeli her bir organ, Kütleçekimi'nin herhangi bir etkisine göre evrimleşmiştir. İşte spesifik cevap veremememizin sebebi budur. O kadar uzun bir süredir, o kadar çok canlı türü, o kadar farklı şekillerde evrimleşmiştir ki, hangi noktada, hangi yapının, hangi sebeplerle Kütleçekimi'nden etkilendiğini keşfetmek güçtür. Ancak yine de elimizde bazı veriler mevcut:

Örneğin embriyolojik dönemde hücrelerin "kaderi" dediğimiz hangi yapılara dönüşeceklerinin tayini, Yerçekimi'nin yönüne göre belirlenmektedir. Konuyla ilgili şu yazımızı okuyabilirsiniz:

https://www.facebook.com/note.php?note_id=180946128630137

Kısaca olay olan, moleküllerin Kütleçekimi etkisi altında belirli bölgelere dağılarak hücrelerin hangilerinin ön (anterior), hangilerinin arka (posterior), vs. olacağının belirlenmesidir. Bu insan için de geçerlidir, doğal olarak. Örneğin eğer embriyoyu vakumlu bir ortama yerleştirir ve Kütleçekimi'nin etkilerini bozacak başka yöntemler uygularsanız, embriyo doğru gelişemeyecek ve muhtemelen sakat doğumlar ve hatta ölüm gerçekleşecektir.

Bir diğer örnek, insanlardan verilebilir, madem insan üzerinden sordunuz: insan, normalde tetrapod (dört ayaklı) atalardan gelmektedir, bildiğiniz gibi. Daha sonra fakültatif bipedal (geçici iki ayaklı) olan atalarımız evrimleşmiş, bu atadan sonra 8 milyon yıl kadar önce goriller ile, 6 milyon yıl kadar önce şempanzelerle ayrıldık. Son 6 milyon yıldır süren evrimimizde ise tam olarak iki ayak üzerine kalktık ve tam bipedal olduk. Bu süreçte, gebeliğimiz hep yatay olarak gerçekleşirken, şimdi dikey olarak gerçekleşmeye başladı. Yani gebe bir dişinin yavrusu, karın tarafından Kütleçekimi'ne eskiden karşı koyabiliyordu, günümüzde ise embriyo, çıkabileceği açıklığa doğru Kütleçekimi ile çekilebilecek bir konumda, dikey olarak bulunuyor. İnsanın ayağa kalkması ve yavruların dikey olarak büyümesi, kas ve iskelet sistemimizin de yapısını değiştirmiştir. Tüm bunların etkisi sonucu insan türünün gebelik süresini kısaltmıştır, çünkü eğer kadınlar, atalarımızda olduğu gibi daha uzun süreli gebelik dönemleri geçirip, daha gelişmiş yavrular doğursalardı, bebeğin pelvik açıklıktan çıkması ve gebelik boyunca yapacağı baskı çok şiddetli olacak ve doğum yapan kadınların çoğu ölecekti. Ki bir dönem, tetrapodlardan bipedallığa evrimleşirken böyle bir geçiş yaşanmıştır ve sabitleyici doğal seçilim sayesinde gebelik süresi nesiller sonucunda optimize edilmiştir.

Bu şekilde örnekleri çoğaltmak mümkün, ancak temel olarak konuyu yeterince açıkladığımızı ve neden genel cevaplar vermenin kolay, spesifik cevaplar vermenin zor olduğunu anlatabildiğimizi düşünüyoruz.


Teşekkür: Seren Sakaoğlu Üstün

Ana Görsel: Pixabay

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/08/2019 07:28:41 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/222

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!

Tür İçerisindeki Zayıf/Uyumsuz Bireylerin Varlıklarını Koruma Nedenlerinin Evrimsel Analizi

Su Hakkında Temel Gerçekler: Bizim Bildiğimiz Anlamıyla Yaşam İçin Suyun Önemi

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bana bilime düşman bir hükümetle yönetilen bir ulus gösterin, ben de size sağlık, gelir ve güvenlik bakımından başarısız bir ülke göstereyim.”
Neil deGrasse Tyson
Geri Bildirim Gönder