Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Zooantroponoz: İnsanlardan Hayvanlara Bulaşan Hastalıklar!

Diğer hayvanlardan insanlara bulaşan zoonoz hastalıklar iyi bilinse de, antropozoonoz hastalıklar halk arasında pek bilinmez...

Zooantroponoz: İnsanlardan Hayvanlara Bulaşan Hastalıklar!
Kitridiyomikozis (chytridiomycosis) örneği.
New Scientist
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Zoonoz (İng: Zoonosis) hastalıklar, diğer hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıklar olarak sınıflandırılır. Burada "diğer hayvanlar" dememizin nedeni, insanların da memeliler sınıfından ve primatlar takımından bir hayvan türü olmasından kaynaklanıyor. Zooantroponoz hastalıklar ise insanlardan diğer hayvanlara bulaşan hastalıklardır. Aynı zamanda "antroponoz" (İng: Anthroponosis) hastalıklar, hiçbir vektör olmaksızın doğrudan sadece insandan insana bulaş için de kullanılır. Dolayısıyla zooantroponoz şeklinde kullanmak, karışıklığı engelleyecektir.

Çoğu zooantroponoz hastalık bir zamanlar zoonoz olan hastalıktan köken almış olabilir. Örneğin İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü olan HIV, bir zamanlar primatlardan bulaşan zoonoz bir virüstü. Fakat evrimsel süreçte sadece antroponoz olmak üzere seçilim gösterdi. Çünkü HIV gibi retrovirüsler çok hızlı evrimleşebilmeleri ile bilinirler. İnsanları enfekte eden bazı Influenza suşları da zoonoz olabilir. Bunların en güzel örneği, kuş gribi dediğimiz Influenza H5N1 suşudur. Hiçbir vektör olmadan bulaşan direkt zoonoz hastalıklar da vardır, örneğin ısırık sonrası Rabies lyssavirus virüsü ile bulaşan kuduz hastalığı. Günümüzde Ebola virüsü ve Salmonella bakterisi gibi yaygın görülen zoonoz hastalık etkenleri halen mevcuttur.

Bilinen Zooantroponoz Hastalıklar

Çoğu insan hastalığı, genetik benzerlikten dolayı diğer primatlara da geçebilir. Bu yüzden çoğu zaman aynı şekilde aşılanmaları gerekebilir.

  • Leishmania protozoa (Leşmanyazis) - Hem zoonoz hem de zooantroponoz.
  • Bartonella henselae bakterisi (Kedi tırmığı hastalığı) - Kedilerde hem zoonoz hem de zooantroponoz.
  • Influenza virüsü (Grip) - Çoğu primat için zooantroponoz ve zoonoz.
  • Mumps rubulavirus (Kabakulak) - Bazı köpeklerde zooantroponoz.
  • Rabies lyssavirus (Kuduz) - Hem zoonoz hem de zooantroponoz.
  • Rubella virüsü (Kızamıkçık) - Çoğu primat için zooantroponoz ve zoonoz.
  • Chlamydia psittaci (Avian klamidyozis) - Kuşlarda ve bazı memelilerde zooantroponoz ve zoonoz.
  • Mycobacterium bakterisi (Tüberküloz) - Çoğu kuş, fil, inek, kedi, köpek, mirket, firavun faresi, maymun ve domuz için zooantroponoz ve zoonoz.
  • SARS-CoV-2 (COVID-19) - İnsandan Panterler (Panthera) cinsine üye olan aslan ve kaplan türüne bulaştığı raporlanmıştır, zoonoz ve düşük ihtimalle zooantroponoz olasılığı.

Zooantroponoz hastalıklar, insanlardan diğer hayvanlara bulaşınca aynı veya başka bir hastalık oluşturan hastalıklara denir. Fakat insanlar, diğer hayvanları ısırma davranışı göstermediği için bu bulaş, genelde dokunma yani deriden deriye transfer şeklinde olur. Paramyxoviridae ailesinden kabakulak etkeni Mumps rubulavirus, köpeklerden insanlara bulaşmazken, insanlardan köpeklere nadir de olsa salgılar yoluyla bulaşabilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 3
  • Üzücü! 2
  • Korkutucu! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Bayram Göçmen, et al. (2019). No Detection Of The Amphibian Pathogen Batrachochytrium Dendrobatidis In Terrestrial Turkish Salamanders (Lyciasalamandra) Despite Its Occurrence In Syntopic Frogs (Pelophylax Bedriagae). Salamandra, sf: 51-55. | Arşiv Bağlantısı
  • The ISME, et al. (2009). Skin Microbes On Frogs Prevent Morbidity And Mortality Caused By A Lethal Skin Fungus. Nature, sf: 818–824. | Arşiv Bağlantısı
  • M. A. Connolly. (2005). Communicable Disease Control In Emergencies: A Field Manual. ISBN: 7QBS-51W-3NHQ. Yayınevi: World Health Organization.
  • Jamie Voyles, et al. (2009). Pathogenesis Of Chytridiomycosis, A Cause Of Catastrophic Amphibian Declines. ADS, sf: 582. | Arşiv Bağlantısı
  • Nathalia Holt. The Infected Elephant In The Room. (24 Mart 2015). Alındığı Tarih: 01 Aralık 2019. Alındığı Yer: Slate | Arşiv Bağlantısı
  • Pet MD. Mumps In Dogs. (01 Aralık 2019). Alındığı Tarih: 01 Aralık 2019. Alındığı Yer: DOG HEALTH LIBRARY | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2020 12:13:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8085

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Ay Görevleri
Yeme
Tıp
Sıcaklık
Makina
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
İlaç
Su Ayısı
Ses
Kadın Doğum
Kültür
Deizm
Elektrokimya
Psikoloji
Depresyon
Evrimleşme
Foton
Bilim
Enerji
Evrimsel Psikoloji
Sinek
Coğrafya
Sağlık Bilimleri
Tekillik
Robot
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Halkın ekmeği ve sığınağı olması yetmez, kitapları da olmalıdır. Zihni açlıktan ölen birinin karnının dolu olmasının pek bir değeri yoktur.”
Mark Twain
Geri Bildirim Gönder