Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Ksantoma Nedir? Ksantomlar Hastalık Belirtisi mi ve Tedavi Edilebilir mi?

Ksantoma Nedir? Ksantomlar Hastalık Belirtisi mi ve Tedavi Edilebilir mi? Wikipedia
Göz çevresindeki ksantelazmalar
8 dakika
1,135
  • Beslenme Hastalıkları
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Xanthoma
  • Türkçe Adı Ksantoma
  • İngilizce Adı Xanthoma
  • Latince Adı Xanthoma
  • OrphaNet

Ksantomlar, bir organ sistemi içinde lokalize lipit birikintileridir. Her ne kadar başlangıçta genellikle iyi huylu olsalar da, uzun vadede çoğu zaman genellikle sistemik hastalıkların önemli bir belirtisidirler. Altta yatan sistemik durumla ilişkili yüksek morbidite ve mortaliteden kaçınmak için derhal teşhis ve tedavi edilmelidir. Bu lezyonlar ilk olarak 1900'lerin başında, lipid metabolizması ile ilişkilerinin ortaya konması sonucunda tanımlanmıştır.[1]

Lipidler (yani yağlar), insanların temel besinlerinin arasında yer alan, tüm canlıların yapısında bulunan organik bileşiklerdir. Lipidler diyetle fazla alındığında, yağ dokusu içerisinde depolanırlar. Fazla alınan karbonhidrat ve proteinler de vücutta yağa dönüştürülerek depolanmaktadırlar. Deri altında ve organların çevresinde depolanan yağlar, canlıyı soğuktan ve darbelerden korur.

Bu Reklamı Kapat

Kanda lipid profillerinin aşırı yükselmesine hiperlipidemi denilmektedir. Yağ, şeker ve sodyum içeriği yüksek ultra işlenmiş besinlerle beslenme ve beraberindeki hiperlipidemi tablosu damarlarda tıkanmalara ve koroner hastalıklar başta olmak üzere kronik hastalıklara neden olabilmektedir. Hiperlipidemiye bağlı gelişen ksantoma adı verilen deri lezyonları, hiperlipideminin ciltte görülebilen bir semptomudur.

Klinik bir konu olarak ksantomlar; genel tıp, pediatri, dermatoloji ve cerrahi dahil olmak üzere birçok disiplini aynı anda ilgilendirir. Patofizyolojileri ve nasıl yönetilecekleri, güncel literatürde büyük ilgi uyandırmıştır. Esasında ksantomlar insan vücudunun tüm anatomik bölgelerinde ve organ sistemlerinde görülebilirler, ancak deri ve deri altı dokusuna doğru bir eğilim gösterme eğilimindedirler. Bu lezyonların doğal seyri ve yayılma biçimleri, bunların varlığından sorumlu olan, altta yatan spesifik sistemik hastalıkla yakından ilişkilidir.

Bu Reklamı Kapat

Belirti ve Semptomlar

Ksantomalar genellikle deride bulunan histiyosit adı verilen hücrelerde lipid birikimleri sonucu oluşur. Kanda normal lipid seviyeleri veya hiperlipidemi ile görülebilmektedir. Deri altında biriken yağa ksantoma adı verilirken göz kapağında biriken yağa ksantelazma denilmektedir. Yağların birikimi vücudun herhangi bir bölgesinde görülebilir. Renkleri sarı ve turuncu olabilmektedir. Ksantomaların tipik olarak görüldüğü bölgeler şunlardır:[2]

  • Eklemler, dizler, dirsekler
  • Ayaklar
  • Eller
  • Kalça

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Ultra işlenmiş besinlerden zengin beslenme; aşırı alkol tüketimi; yetersiz fiziksel aktivite; obezite, diyabet gibi kronik hastalıklar hiperlipidemi ve ksantoma oluşum riskini arttırabilmektedir.

Hiperlipidemi, kanda yağların yükselmesi anlamına gelir. Hiperlipidemi, ksantoma oluşumu için bir risk faktörüdür; ancak hiperlipidemi veya hiperkolesterolemisi olan tüm hastalarda ksantom gelişmez.[3] Bununla birlikte, ksantomatöz lezyonların varlığı, bu metabolik durumların benzersiz ve önemli bir klinik göstergesi de olabilir.[4]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Hperlipidemi, lipid metabolizmasının primer bozukluğu şeklinde veya sekonder bozukluğa bağlı görülebilmektedir. Primer bozukluklar tek başına kolesterol yüksekliği, depo yağ çeşiti olan trigliserit yüksekliği veya iki durumun kombinasyonu şeklinde seyredebilmektedir. Sekonder bozukluklar ise diyabet, böbrek hastalıkları, tiroid hastalıkları, alkolizm, kronik karaciğer hastalıkları, protein yapı bozuklukları ve bazı ilaçların uzun süre kullanımları sonucu ortaya çıkabilmektedir. Beslenme alışkanlıklarına bağlı oluşabileceği gibi hiperlipideminin genetik formları da görülmektedir.

Hiperlipidemili hastalarda, dolaşımdaki lipoproteinler vasküler endotelyal hücreler arasında nüfuz ederek dermis, deri altı dokular ve tendonlarda birikirler. Doku makrofajları tarafından fagositoz daha sonra bu birikintilerin lipid bileşenlerinin bu bölgelerden uzaklaştırılmasına yardımcı olur. Bu mekanizmanın, ksantomlarda bulunan karakteristik "köpük hücrelerin" kaynağı olduğu bildirilmektedir.

Teşhis Yöntemleri

Sitoplazmalarında lipid birikmiş makrofajlardan oluşan köpüksü hücrelerin histopatolojik incelemelerde görülmesi ksantoma teşhisindeki ana bulgudur. Ksantomalar uzmanlar tarafından fiziki muayenede kolayca fark edilebilirler.[5]

Ksantomlu hastaların ilk klinik değerlendirmesinde hem bölgesel hem de sistemik hastalığa odaklanmalıdır. Lokorejyonel lezyonlar söz konusu olduğunda, ksantomun teşhisini yapmak için genellikle bir klinik muayene yeterlidir. Bu hastalarda radyografiler tipik olarak normaldir. Tendinöz ksantomlar için ultrason çalışması yapılabilir; ayrıca manyetik rezonans görüntüleme (MRI) gibi ileri görüntüleme teknikleri, ayırıcı tanıları ekarte etmek ve cerrahi planlama için yardımcı olabilir. Ksantom tanısı konulduktan sonra, eş zamanlı olarak sistemik bir çalışma da yapılmalıdır.

Ailesel hiperkolesterolemi gibi morbid durumların erken teşhis edilmesi, tedavideki gecikmeleri önleyebilir. Bu nedenle, tedavi eden klinisyen tarafından yapılacak çalışma, plazma trigliseritleri, plazma kolesterolü, serum LDL ve yüksek yoğunluklu lipoproteinleri (HDL) içeren laboratuvar araştırmalarını içermelidir. Bu testler, tercihen açlık koşullarında ve yerel laboratuvar tarafından öngörülen diğer toplama ve işleme standartlarına göre yapılmalıdır.[6] Diffüz düzlem ksantomlar veya palmar kırışık ksantomlar gibi spesifik klinik sunum paternleri, bu tür bulgularla ilişkili bilinen patognomonik durumlar için araştırmayı garanti etmelidir. Metabolik sendrom için yapılan çalışmanın bir parçası olarak, belirtildiği gibi kan şekeri ve hemoglobin A1c de yapılabilir.

Bu Reklamı Kapat

Ayırıcı Tanı

Literatürde olağandışı sterol birikintileri tarafından üretilen nadir ksantom vakaları bildirilmiştir. Bunlara, serebrotendinöz ksantomatozis (kolestanol birikimi) ve beta-sitosterolemi de dahildir.[7] Bu hastalarda ayrıca aterosklerotik yük insidansı daha yüksektir; bu nedenle hem lokal hem de sistemik hastalığın dikkatli yönetimi esastır.[8]

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Ksantomaların tedavisi primer hastalığın tedavisi şeklindedir. Erken tedavi ile hiperlipidemi düzeltilir ve deri lezyonları geriye çekilir. Medikal tedavi yeterli olmazsa cerrahi veya lazer gibi farklı yöntemler uygulanabilir.

Lipid bozuklukları tedavisinde farmakolojik ajanlar kadar farmakolojik olmayan tedavi yöntemlerinin de önemi büyüktür. Diyetin düzenlenmesi hiperlipidemi tedavisinin önemli bir parçasıdır. Hiperlipidemi tedavisinde birinci basamak beslenme tedavisinin adımları şunlardır:

  • Kolesterolün diyetle günlük alımı 300 mg ile sınırlandırılır.
  • Doymuş yağ alımı toplam enerjinin %10'uyla, toplam yağ alımı ise %30'uyla sınırlandırılır.

Bu yöntemlerle istenilen hedeflere ulaşılamazsa ikinci basamağa geçilir. İkinci basamaktaki adımlar şunlardır:

Bu Reklamı Kapat

  • Kolesterolün diyetle günlük alımı 200 mg ile sınırlandırılır.
  • Doymuş yağ alımı toplam enerjinin %7'siyle sınırlandırılır.

Trigliseritleri yüksek olan hastaların diyetlerinde basit şeker alımı da diyetisyen yardımıyla kısıtlanmalıdır. Eğer hastada obezite mevcutsa, obezitenin tedavisi ile hastanın lipid değerleri düzeltilebilir. Şiddetli hiperlipidemide yaşam tarzı değişiklikleri ve farmakolojik tedavi esastır. Kardiyovasküler risklerin azaltılması amacıyla sigaradan uzak durulmalı, gerekliyse diyetisyen eşliğinde ağırlık kaybı sağlanmalıdır. Kişiye özel egzersiz planlanarak fiziksel olarak aktif kalınmalıdır.[9]

Aşil tendonu gibi lezyon eksizyonundan sonra yara iyileşmesinin zor olabileceği alanlarda, dikkatli yumuşak doku yönetimi uygulamak ve yara kapatma tekniklerini optimize etmek (olası flep kullanımı dahil) zorunludur.[10] Tıbbi yönetimde birincil amaç, hastanın lipid profilini optimize etmektir. HMG-CoA redüktaz inhibitörleri bu konuda oldukça başarılı olmuştur ve bir yandan potansiyel olarak ksantomatöz lezyonların boyutunu azaltırken diğer yandan hiperlipidemiyi kontrol etme gibi ikili bir yarara da sahiptir.[11]

İlginç bir şekilde, karaciğer nakli ve plazmaferez sonrasında daha küçük ksantomların spontan rezolüsyonuna ilişkin raporlar da bulunmaktadır. Bu bulgular, sistemik hastalığı kontrol etmenin birincil hedef olarak önemini bir kez daha vurgulamaktadır. Bu metabolik hastalıkların tedavisinde daha yeni tedavi seçenekleri ortaya çıkmıştır. Örneğin proprotein konvertaz subtilisin/kexin tip 9 genine karşı monoklonal antikorların, ailesel hiperkolesterolemide etkili ajanlar olduğu bulunmuştur.[4] Ksantoma disseminatum'un 2-klorodeoksiadenozin ile tedavisi, son zamanlarda çeşitli raporlarda oldukça etkili olarak açıklanan bir başka umut verici ajandır.[12]

Komplikasyonlar

Ksantomların yönetimindeki yan etkiler genellikle sistemik tedavi ile ilişkilidir. Örneğin, HMG CoA redüktaz inhibitör tedavisinin kullanımı iyi bilinen bir yan etki profiline sahiptir. Bu yan etkiler, daha yaygın olarak bildirilen statin ile ilişkili kas semptomlarından (hastaların %10'una kadar olan hafif miyalji dahil), rabdomiyoliz ve nekrotizan otoimmün miyopati gibi daha nadir fakat daha çok korkulan komplikasyonlara kadar uzanır.[13]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Sessizliğin Tarihi Rönesanstan Günümüze

Sessizliğin Tarihi

Rönesanstan Günümüze

Alain Corbin

Duy bu ince gürültüyü, akıyor; sessizlik bu.

Dinle, hiçbir şey duyulmazken ne duyduğunu dinle

Paul Valéry’nin bu tavsiyesine uyup dinleyebilir miyiz sessizliği yoksa yaşadığımız gürültü çağında unuttuk mu ne olduğunu? Bugünlerde birçoğumuz için sessizlik, doldurulması gereken tekinsiz bir boşlukken, kimilerimiz de sessizliğin hikmetini yeniden öğrenmeye çalışıyor.

Fransa’nın yaşayan en önemli tarihçilerinden biri kabul edilen Alain Corbin gürültünün mekândan uzaya her yeri işgal ettiği bu çağdan hareketle, sessizliğe eğitici bir değer atfedilen, konuşmanın nadide görüldüğü çağlara bakıyor. Sessizlik sesin yokluğu değil de meditasyonun bir koşulu olarak çıkıyor karşımıza, tefekkür ve derin düşünüş olarak; sözün tezahür ettiği içsel bir yer olarak…

Sessizliği deneyimleme biçimlerinin, sessizlik arayışlarının muazzam çeşitliliğini ve geçirdikleri evrimi edebiyat ve düşünce metinlerine, resim ve sinemaya atıflarla irdeleyen Corbin sessizliğin tarihi üzerine bir ilk çalışma olarak gördüğü bu kitabında, insanın sessizlikle ilişkisinin yaşam için ne kadar kurucu olduğuna dair önemli ipuçları veriyor.

“Duyular üzerine harikulade çalışmalarından biri olan (…) sessizliği, onun seslerini ve anlamlarını araştırdığı bu kitabı müthiş bir cevher.”-John Merriman, Yale Üniversitesi –  Tarih Bölümü

“Alain Corbin tarih yazımını yeni alanlara genişletmekte dünyaca ünlü. Sessizliğin Tarihi’nde bunu daha da ileri götürüyor: Tarif edilmesi güç, çokyönlü bir kavramın tarihini anlatmakla kalmıyor, onun felsefesi, teolojisi ve edebiyatına da giriyor.”-Robert Tombs, Cambridge Üniversitesi

“Bu kitap fikirlerle dolu: resmi ‘sessiz söz’ olarak ele alıyor; yazıyı sessizliğin kesintiye uğraması olarak; Tanrı’nın sessizliğindeki acımasızlığı; ormanların, sütliman denizlerin ve karın sessizliğindeki derinliği anlatıyor.”-Times Higher Education

“Duyular üzerine çalışan Alain Corbin tarihçilerin görmezden geldiği bir konuyu, sessizliği ele almaya cüret ediyor. ‘Gürültünün yokluğu’ndan fazlası olan bu kitap yüzyıllar boyunca yazar ve şairleri büyülemiş sessizliğin binbir özelliğini gözler önüne seriyor.”-Le Point
“Duyulur olanın –duyuların ve duyarlığın– tarihi konusunda otorite kabul edilen yazarın ele aldığı konular listesine artık sessizliği de ekleyebiliriz.”-David E. Cooper, Los Angeles Review of Books

“Sessizliğin Tarihi bir girdabın ortasındaki sessiz vaha gibi baştan çıkarıcı.”-The Independent

Devamını Göster
₺45.00
Sessizliğin Tarihi Rönesanstan Günümüze

Bu nedenle, ksantomlu hastalar için sistemik tedavi, bu tür ilaçların olumsuz etkilerini tanıyabilen ve yönetebilen bir sağlayıcı tarafından başlatılmalı ve yakından yönetilmelidir. Ksantomatöz lezyonların eksizyonundan kaynaklanan cerrahi komplikasyonlar da iyi tanımlanmıştır. Tendinöz ksantomlar, gecikmiş yara iyileşmesi açısından yüksek risk altında olduğu iyi bilinen bölgelerde gelişme eğiliminde olduğundan, yara komplikasyonlarını ve lokal nüksü önlemek için dikkatli cerrahi planlama şarttır.

Müddet Tahminleri (Prognoz)

Ksantomlu hastalarda elde edilen klinik sonuç, çeşitli faktörlere bağlıdır. En önemlisi, altta yatan sistemik hastalığın uygun şekilde yönetilmesidir. Bu hastalarda, homozigot ailesel hipokolesterolemi gibi altta yatan bazı sistemik hastalıklar, erken ve yüksek ölüm oranlarına sahip olabilir. Diğer hastalar, hayatta kalma oranlarında önemli gelişmeler sağlayabilen yaşam tarzı değişiklikleri ve sistemik tedavilerle yönetilebilir. Lokal hastalık açısından, daha küçük ksantom lezyonlarının çoğu ya boyut olarak küçülebilir ya da etkili sistemik tedavi ile tamamen düzelebilir. Boyutları veya anatomik yerleşimleri nedeniyle semptomatik olan lokal lezyonlarda, dikkatli cerrahi planlama ile eksizyon sonrası nüks en aza indirilebilir. Kısmi rezeksiyon veya kitle küçültme, bu lezyonlarda çok yüksek nüks oranı ile ilişkilendirilmiştir.[6]

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Ksantomlar herhangi bir yaşta ortaya çıkabilse de, tipik olarak ailesel hiperkolesterolemi gibi predispozan sistemik durumları olan hastaların ikinci on yılında ortaya çıkma eğilimindedirler.[4] Ailesel hiperkolesterolemili geriatrik hastaların yaklaşık %75'inde tendinöz ksantoma olduğu gösterilmiştir.[14] İsviçre'deki bir oftalmoloji bölümünde yapılan ve göz kapaklarında oluşan 5504 iyi huylu kutanöz neoplazmasının geniş bir retrospektif çalışmasında, yaklaşık %6'sının ksantolazma olduğu bulunmuştur.[15] Ksantomlar sıklıkla çeşitli sistemik hastalıklarla ilişkili olduğundan, bu lezyonların prevalansı doğal olarak bu durumların prevalansı ile bağlantılıdır.

Önlem Yöntemleri

Sağlıklı beslenme alışkanlıklarını edinmek ve düzenli egzersiz yapmak hiperlipidemi ve ksantoma oluşumunda önleyici olabilir. Kırmızı et tüketiminin azaltılması; beyaz etin derisiz ve yağsız kısımlarının tercih edilmesi; sosis, sucuk ve salam gibi işlenmiş ürünlerden uzak durulması; omega-3 gibi sağlığı iyileştirici yağların diyette arttırılması; haftada 2-3 kere balık tüketilmesi; basit şekerler yerine tam tahıllı karbonhidrat kaynaklarının seçilmesi; her gün taze sebze ve meyve tüketilmesi; liften zengin kurubaklagillerin düzenli olarak diyete dahil edilmesi; kızartma yerine haşlama, ızgara ve fırın gibi sağlıklı pişirme yöntemlerinin tercih edilmesi ve mümkün oldukça yemeklerin evde pişirilmesi hiperlipideminin önlenmesindeki beslenme tarzı değişiklikleridir.

Etimoloji

Ksantom, Yunancada "sarı" anlamına gelen "xanthos" kelimesinden gelmektedir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/10/2022 01:11:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12147

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Çeviri
Şehir
Davranış
Parçacık
Mistisizm
Tercih
Kırmızı
Film
Carl Sagan
Cinsellik Araştırmaları
Beslenme Davranışı
Dinozorlar
Regülasyon
Öne Çıkan
Diyet
İklim Değişikliği
Güneş
Nörobiyoloji
Elementler
İnsan Evrimi
İmmünoloji
Kişilik
Hava
Duygu
Ölümden Sonra Yaşam
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.