Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Komplo Teorileri: Yalanlara İnanmak ve Alternatif Gerçeklikler İnsanlar İçin Neden Bu Kadar İlgi Çekici?

İnsanları Yalanlara İnanmaya İten Psikolojik Süreçler Nelerdir?

Komplo Teorileri: Yalanlara İnanmak ve Alternatif Gerçeklikler İnsanlar İçin Neden Bu Kadar İlgi Çekici?
10 dakika
5,421
  • Uygulamalı Psikoloji
  • Sahtebilim
Evrim Ağacı Akademi: Komplo Teorileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Komplo Teorileri yazı dizisinin 6. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Skeptikler Kılavuzu: Şüpheciler İçin Kısa Bir Rehber" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Komplo teorileri, zamanın kendisi kadar eskidir; ancak psikologlar daha yeni yeni neden bazı insanların komplo teorilerine inanmaya daha meyilli olduğunu keşfetmeye başladı. Goertzel tarafından 1994 yılında yapılan bir çalışmaya göre komplo teorileri, "etrafımızda olan bitenin, gizliden gizliye çalışan grupların kötücül emellerini gerçekleştirmeleriyle ilişkilendirilmesi"ne denmektedir.

Bu, ABD Başkanı John F. Kennedy'nin suikastı da olabilir, Dünya'nın aslında yuvarlak değil de düz olması da... İklim değişikliğinin bir grup bilim insanı tarafından söylenen bir yalandan ibaret olduğu safsatası da olabilir; yolcu uçaklarının uçtukları rotalar üzerindeki insanları zehirlemek için kimyasallar salması da...

Tüm Reklamları Kapat

İyi ama, insanların bu tür yalanlara (ya da onların sözleriyle, sözde "alternatif açıklamalara") inanmasının ardında yatan motivasyon nedir? Neden bu komplo teorilerine inanan insanlar, diğer insanların göremedikleri gerçekleri görebildiklerini düşünmektedirler? Gelin hep birlikte öğrenelim.

Bir Örnek: Las Vegas Katliamı Komplosu

Bu yazının yazıldığı sıralarda en popüler olan komplo teorilerinden birini ele alalım: 1 Ekim 2017 tarihinde, Las Vegas'ta düzenlenen Route 91 festivali sırasında, Stephen Paddock isimli 58 yaşındaki bir terörist, Mandalay Bay otelinin 32. katından, konsere katılım gösteren halk üzerine modifiye edilmiş yarı-otomatik tüfeklerle ateş açarak 10 dakika içerisinde 58 kişiyi öldürdü ve 489 kişiyi yaraladı. Böylece ABD tarihinin gördüğü en ölümcül kitlesel katliamı yapmış oldu. Konuyla ilgili detaylar haber kaynaklarından okunabilir; ancak bizi bu yazı için ilgilendiren, olay sonrasında hortlayan komplo teorileridir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu komploculara göre saldırı sırasında bir değil, iki adet saldırgan bulunuyordu. İkinci saldırgan, her nasıl olduysa, otelin 4. katından ateş açmıştı. Kimi komplo teorisyenine göreyse ikinci saldırgan, Paddock'un odasından sadece birkaç oda ileride bulunuyordu (fotoğrafta görülüyor). Saldırganlardan sadece birisi yakalandı, ikincisi ise kaçmayı başardı ya da birileri tarafından bilerek "kaçırıldı".

Olayların bu anlatımına, öyle sadece birkaç kişi değil, an itibariyle Dünya'nın dört bir yanından on binlerce kişi inanıyor! Muhtemelen bu yazıyı kaleme alarak biz de bu sayıya bazı eklemeler yapmış olacağız; çünkü birçok komplo teorisyeni için gerçekten gerçek olan gerçekler değil, inanmak istedikleri gerçekler önemli.

Ve bu kişiler için, bu paragrafta sözünü ettiğimiz gibi bir "olasılığın" var olması bile, herhangi bir elle tutulur kanıta dayanmaksızın ABD Hükümeti'nden tutun da gizli ve derin devletlere, CIA gibi istihbarat ajanslarına ve daha nicesine yönelik hikayeler yazıp bunlara inanmaları için yeterli olacaktır. Zira ikinci saldırganın varlığına yönelik iddiaların tamamı düzgün gözükmeyen ve sarsıntılı videolara, görgü tanıklarının çelişkili ve tutarsız ifadelerine dayanmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Halbuki 4. katta hiçbir kırık pencere bulunmadı (dolayısıyla Paddock'un yaptığı gibi serbestçe ateş açılması imkansız), polisler ateşin açıldığı dakikalar boyunca oteli didik didik etmelerine ve tüm katları tutmalarına rağmen 4. kattan hiçbir silah sesi duymadılar ve diğer hiçbir otel odasında bir diğer saldırganın izine rastlanmadı (buna rağmen Paddock'un odasından 23 ayrı silah, gözetlemek için kameralar, çantalar ve çeşitli alet edevat çıkarıldı).

Dahası, düşük çözünürlüklü videolarda 4. kattan da ateş eden birinin varmış gibi gözükmesinin nedeniyle ilgili olarak; sesin otel ile konser alanı arasında yankı yapması ve 32. kattaki silah ateşinin belirli açılardan diğer katların camlarından yansıması kadar basit açıklamalar bulunuyor!

Neden Komplo Teorileri Yaratıyoruz?

Peki tüm bunlara rağmen, Las Vegas'taki bu ikinci saldırganın yaratılma nedeni nedir? Bunun çok basit bir nedeni var: Bu "ikinci saldırgan" hayali, sizlerin gerçeğe yönelik kuşkularını askıda bırakmak, basit eleştirel düşünme tekniklerinden yoksun bırakmak ve sizi afallatmak amacı güdüyor. Çünkü çözülmüş bir gizem, artık gizem değildir. Komplo teorilerine inanan insanlar ise, heyecan tutkunları olarak, gerçekler yerine yalanlara sarılmayı tercih ediyorlar. Çünkü gerçek açık ve net iken, yalanlar muğlak ve yoruma açık olabiliyor. Komplo teorisyenleri, gerçeğe yönelik fark edilmemiş noktaları açığa çıkarmayı başardıklarını sanıyorlar. Halbuki tek yaptıkları, gerçeğin üstünü örterek, gerçeğin kendilerinin inandığı çarpık bir versiyonuna, yani bir yalana inanmayı sürdürmek...

Komplo Teorilerinin Arkasındaki Psikoloji

Araştırmacılar bir süredir insanların neden komplo teorilerini yaratarak bunlara inandıklarını; hatta kimi insanın sırf komplo teorileriyle ilgilenerek yaşadığını anlamaya çalışıyorlar. Lantian ve arkadaşları tarafından 2017 yılında yayınlanan bir araştırmada, komplo teorilerine inanmaya meyilli olan insanların özellikleri şöyle özetleniyor:

(...) yeni deneyimlere açıklık, güvensizlik, düşük anlaşılabilirlik ve Makyavelcilik gibi özellikler, komplo teorisyenleri tarafından ortaklaşa paylaşılmaktadır.

"Düşük anlaşılabilirlik", bir kişiyle ortak bir noktada buluşma ihtimalinin yüksekliğine göre belirlenen bir özelliktir. Psikologlar tarafından bir kişinin ne kadar güvenilir, nazik ve işbirliğine açık olduğunun bir göstergesi olarak görülmektedir. Düşük anlaşılabilirliğe sahip biri genellikle çok güvenilir olmayan, nazik olmayan ve işbirliği yapmaktan uzak duran bir kişi olacaktır. "Makyavelcilik" ise, kendi çıkarlarına aşırı düşkün olan, bu çıkarları korumak ve kendi amaçlarına ulaşmak için gerekirse insanları ve gerçekleri manipüle edebilecek, aldatabilecek, diğerlerini kötüye kullanabilecek kişilere işaret etmek için kullanılmaktadır. Lantian şöyle yazıyor:

Tüm Reklamları Kapat

Bilişsel süreçler açısından, daha güçlü komplo teorisi eğilimleri olanlar, olayların bir arada ve birbiriyle ilişkili olarak gerçekleşme ihtimalini normalden daha yüksek tahmin etmeye meyillidirler. Böylelikle, gerçekte olması pek mümkün olmayan ilişkilerin varlığını iddia edebilirler; olaylar arasında gerçek olmayan neden-sonuç ilişkileri yaratabilirler. Bu kişilerin genellikle analitik düşünme yetenekleri zayıftır.

Bunların hiçbiri şaşırtıcı olmamalıdır. Eğer ki bir komplo teorisine yüzeysel bir şekilde inanmak yerine; belirli uzmanlıklar üzerinden giderek, analitik olarak eleştirmeyi ve tüm detaylarıyla masaya yatırmayı kafaya koyarsanız, çok kısa bir sürede şunu fark edersiniz: Komplo teorilerini oluşturan parçaların tek başlarına hiçbir anlamı yoktur; parçaların birbirleriyle ilişkisi tamamen muğlaktır (hatta kimi zaman; komplo teorisyenlerinin iddialarının aksine, parçalar arasında dikkate değer hiçbir ilişki tespit edemezsiniz). Komplo teorilerinin bütünü kulağa mantıklı gelse bile, tekil parçaları ve bu parçalar arasındaki ilişkiler, kelimenin tam anlamıyla "saçmalık"tır. Bu da şaşırtıcı olmamalıdır; zira bu bağlantılar, olaylardan sonra, gerçekten farklı bir hikaye yaratmak için yaratılmış (uydurma) bağlantılardır. Dikkatli ve eleştirel bir inceleme sayesinde, bu parçaların inşası sırasında eleştirel düşünceye hiç yer bırakılmadığı, olaylarla ilgili elde bulunan verilerin dikkatlice ve art niyetli bir şekilde seçildiği görülecektir.

Örneğin Las Vegas saldırısında ikinci bir saldırganın olduğu iddiasına saplantı besleyen komplo teorisyenleri, eldeki veriler arasından sadece kendi anlatımlarıyla uyumlu olan anlatıları seçerler. Başka açılardan çekilen ve 4. katı gören video kayıtlarında hiçbir silah ateşinin görülmemesine önem vermezler. Sadece o ateşin görüldüğü videolara odaklanırlar. Bunu yaparken, o açılardan 32. kattaki ateşin gece vakti camdan yansıma yapıyor olabileceği açıklamasını görmezden gelirler.

Veya Düz Dünyacılar vakasında olduğu gibi, Dünya'nın gerçekten düz olduğunun fiziksel ve akademik yöntemlerle ortaya konması yerine, Dünya'nın yuvarlaklığına yönelik bulgular ile gerçeklerin eğilip bükülmesi, kendi anlatımlarına ve inançlarına uydurmaya çalışma sonucu argümanlar inşa edildiği görülür. Bunlar, bir komplo teorisinin önemli parçalarıdır.

Komplo Teorileri Kişilerin Özel/Eşsiz Olduklarını Sanmalarını Sağlar

Lantian ve arkadaşlarının çalışması, komplo teorilerine inananlarla ilgili çok önemli bir diğer bilgi veriyor: Bu kişilerin özel veya eşsiz olmaya ihtiyaçları var ve komplo teorileri, bu ihtiyacı tatmin eden bir inanç sistemi. Şöyle yazıyorlar:

Tüm Reklamları Kapat

İddia ediyoruz ki eşsiz olmaya fazlasıyla ihtiyacı olan kişiler, komplo teorilerine diğerlerine göre daha fazla inanacaktır. Çünkü komplo teorileri, geleneksel olmayan ve potansiyel olarak herkesçe erişilemeyen bilgiler vaadetmektedir. (...) Dahası komplo teorileri, Mason tarafından 2002 yılında ortaya konduğu üzere, gizli bilgiler üzerine inşa edilmiş anlatımlara dayanmaktadır. Bu tip bilgiler, tanımları gereği, herkesçe erişilebilir değillerdir. Aksi takdirde bu bilgiler 'gizli' olmazlardı ve herkesçe bilinen gerçekler olurlardı.

Komplo teorilerine inanan insanlar kendilerini pozitif bir anlamda 'özel' hissederler, çünkü diğer insanlara nazaran, önemli sosyal ve politik konular açısından kendilerinin daha bilgili olduklarını sanarlar. (...)

Bulgularımız, yakın zamanda yapılan bireysel narsisizmin, yani bireyin kendisini gerçekte olduğundan üstün görme bozukluğunun, komplo teorilerine inanmayla ilişkili olduğunu gösteren araştırmalarla da uyumludur. İlginçtir ki, 2016 yılında Cichocka ve arkadaşları tarafından yapılan bir çalışmada, bireysel narsisizm ile komplo teorileri arasındaki köprünün paranoid düşünceler tarafından kurulduğu gösterilmiştir.

Ne var ki bizim çalışmamız, eşsiz veya özel olma ihtiyacının da bu ilişkiyi destekleyen bir diğer faktör olabileceğini göstermektedir. Gerçekten de, daha önceden yapılan çalışmalar (örneğin 1984 yılında Emmons tarafından yapılan çalışma), bireysel narsisizm ile eşsiz olma ihtiyacı arasında pozitif ilişki tespit etmiştir. Bu çalışmada biz, eşsiz olma ihtiyacıyla komplo teorilerine inanç arasında bağlantı olduğunu gösterdik.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Beslenme Hakkında Doğru Bildiğimiz Yanlışlar

Beslenme Hakkında Doğru Bildiğimiz Yanlışlar

Marcello Ticca

Sağlığımız için büyük önem taşıyan gıda ve beslenmeyle alakalı sayısız önyargı, klişe, yanlış inanış ve yalan mevcut. Köhnemiş yanlış bilgilerin yanı sıra özellikle günümüzde internet ve basın yoluyla hiçbir kontrole tabi tutulmadan, bilimsel kanıtlara dayanıp dayanmadığı önemsenmeden hızla dolaşıma giren haberler birçoğumuzu sağlığımızı tehlikeye sokabilecek tercihler yapmaya itiyor.

İtalya’nın önde gelen gıda ve beslenme uzmanlarından Marcello Ticca bu kitabında insanların zihninde kök salmış yanlış inanışların en yaygınlarını bilimsel zeminde inceleyip çürütürken temel besinlerimizin bileşenlerine, tavsiye edilen tüketim miktarlarına ve besinlerden en fazla faydayı sağlamak için yapılması gerekenlere dair pratik bilgi ve önerilerle bilinçli bir beslenme düzenini nasıl benimseyebileceğimizi anlatıyor.

“… beslenme konusundaki yanlış bilgilerin günümüzde de çok kolay doğduğu, kök saldığı ve yayıldığı bir gerçek. Yoksa ‘özellikle’ günümüzde mi demeliyiz? Çünkü 2000’lerde internetle beraber bazı haberlerin kurgulanıp ‘viral’ hale gelmesi, beslenme konusundaki ‘sahte haberlerin’ azalmak yerine çarpıcı şekilde çoğalmasına ve günbegün yenilerinin ortaya çıkmasına neden oldu. Tek başına bu gözlem bile durumu değerlendirmenin ve son yirmi yılda hazırlanan en geçerli derlemeleri dahi güncelleştirmenin gerekliliğini ortaya koymaya yeter.”

Devamını Göster
₺65.00
Beslenme Hakkında Doğru Bildiğimiz Yanlışlar

Komplo Teorilerine İnanan İnsanlar Genellikle Dışlanmış, Sosyal Olarak İzole İnsanlar

2016 yılında Moulding ve arkadaşları tarafından yapılan bir araştırmada, daha önceden yapılan iki bağımsız araştırma kullanılarak komplo teorilerine inanan insanların ortak özellikleri ortaya çıkarılmaya çalışıldı. Bulgular şöyle anlatılılıyor:

Komplo teorilerine inanan insanların genellikle ellerinde pek fazla güç bulundurmayan, sosyal izolasyon ve anomi halinde bulunan, yani sosyal normlardan öznel olarak bağlantısını yitirmiş kişiler oldukları tespit edilmiştir.

Sosyal düzenden bu tip normatif bir bağlantı yitimi, birbiriyle ilişkili birkaç nedenden ötürü komplo teorilerine inanma olasılığını arttırmaktadır. Bunlardan ilki, dışlanmış kişilerin, etrafımızda olan biten olayların geleneksel yorumlarını reddetmeleridir. Bunun sebebi, bu kişilerin söz konusu geleneksel açıklamaları yapan kaynaklara karşı güvensiz olmasıdır. Bu kişilerin diğer insanlar tarafından dışlandığını hissediyor olması nedeniyle, aidiyet ve grup davranışı ihtiyaçlarını tatmin etmek amacıyla komplo teorisi gruplarına katılmaları da daha olasıdır. Benzer şekilde, komplo teorilerinin daha rahat yeşerebildiği marjinal alt-kültürlere de daha sık dahil olabilmektedirler.

Kendilerini güçten yoksun hisseden insanların komplo teorilerine sarılmalarının arkasındaki bir diğer nedense, başlarına gelen olumsuz şeylerden sorumlu tutulmaktan kaçınma ihtiyacıdır. Bu açıdan bakıldığında, komplo teorileri etrafımızda süregelen güvenilmez, tahmin edilemez ve tehlikeli dünyada bir anlam, güven ve kontrol vaadinde bulunmaktadır. Son olarak, komplo teorileri kendilerini güçsüz hisseden ve sosyal normlardan dışlanan insanlara daha yakın düşünceleri bünyesinde barındırmaktadır. Bu durum, sabit ahlaki değerler tarafından tetiklenen Makyavelist düşüncelerle uyumludur.

İnternetin hayatlarımıza girmesi, benzer fikirdeki insanların birbirleriyle fikir alışverişinde bulunarak komplo teorilerini geliştirme, derinleştirme, karmaşıklaştırma olasılıklarını arttırmıştır. Örneğin Las Vegas'taki saldırıdan sonra, komplo teorisyenlerini buluşturan bir grubun 5000 üyeyi geçmesi, saldırıdan sonraki sadece birkaç saati aldı! Moulding'in 2016 yılında yaptığı çalışmada, hipoteziyle uyumlu olarak, komplo teorilerine inanan insanların genellikle dışlanmayla ilişkili değişkenler konusunda benzerlikler taşıdıklarını gösterdi. Bu değişkenler arasında izolasyon, güçsüzlük, normsuzluk ve sosyal normlardan bağımsızlık gibi unsurlar bulunmaktadır. 

van Prooijen tarafından 2016 yılında yapılan bir diğer çalışmada, özgüven yetersizliğinden doğan öz-belirsizlik de, komplo teorilerine inanmak konusunda önemli bir faktör olarak gösterilmiştir. Hiçbir gruba ait olmadıklarını hisseden insanlar (psikologlar buna aidiyetsizlik demektedir), komplo teorilerine inanmaya daha meyillidirler.

Komplo Teorilerini Sürdüren İnsanlardır; Gerçekler Değil!

Komplo teorilerine inanan insanlarla tartışmak imkansız değilse de, çok güçtür. Çünkü inançları mantıklı (rasyonel) değildir. Bunun yerine, komplo teoriesyenleri, genellikle korku ve paranoyadan gücünü alan, doğrudan yüzleşildiğinde çelişkili, gerçeklerle uyuşmayan ve savunmacı bir tavır alan, hem gerçekleri hem de o gerçekleri aktaran kişileri görmezden gelen kişilerdir. İşte tam da bu nedenle komplo teorilerinin toplumda varlığını koruyabilmesinin nedeni gerçekler değil, bu komplolara inanan insanlardır. Tabii ki bu insanlarla birlikte gelen psikolojik altyapı... Bu psikoloji dahilinde gerçeklere veya mantıksal düşüncelere yer yoktur. Komplo teorileri, döngüsel mantık çerçevesinde, kendi kendini besleyen bir yapıya sahiptir.

Ne yazık ki komplo teorileri, hele ki ona inanma ihtiyacı içerisinde olan insanlar oldukça, bir yere gitmeyecek. Varlıklarını sürdürecek, yayılacak ve çoğalacaklar. İnternet ve Facebook gibi sosyal medya siteleri, bu teorilerin toplumda yer etme hızını ve gücünü arttırdı. Bu kişilerle tartışmalı mısınız? O tamamen size kalmış. Ancak komplo teorisyenlerini alaya alarak onları küçük düşürmenin hiçbir işe yaramayacağını, tam tersine durumu daha da vahimleştireceğini söyleyebiliriz. Yapabileceğiniz en iyi şey, eldeki tüm kantılara beraberce, açık fikirlilikle ve birbirinizi suçlamaksızın bakmayı teklif etmek ve bu sözünüzde durmak. Belki bir komplo teorisyenine gerçekleri gösteremeyeceksiniz; ancak değer verdiğiniz bir arkadaşlığın sona ermesini bu şekilde önleyebilirsiniz. Belki...

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
23
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • Muhteşem! 9
  • Bilim Budur! 5
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: PsychCentral | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Komplo Teorileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Komplo Teorileri yazı dizisinin 6. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Skeptikler Kılavuzu: Şüpheciler İçin Kısa Bir Rehber" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2022 08:19:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5124

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. M. Grohol, et al. Komplo Teorileri: Yalanlara İnanmak ve Alternatif Gerçeklikler İnsanlar İçin Neden Bu Kadar İlgi Çekici?. (8 Ekim 2017). Alındığı Tarih: 8 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/5124
Grohol, J. M., Bakırcı, Ç. M. (2017, October 08). Komplo Teorileri: Yalanlara İnanmak ve Alternatif Gerçeklikler İnsanlar İçin Neden Bu Kadar İlgi Çekici?. Evrim Ağacı. Retrieved December 08, 2022. from https://evrimagaci.org/s/5124
J. M. Grohol, et al. “Komplo Teorileri: Yalanlara İnanmak ve Alternatif Gerçeklikler İnsanlar İçin Neden Bu Kadar İlgi Çekici?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 08 Oct. 2017, https://evrimagaci.org/s/5124.
Grohol, John M.. Bakırcı, Çağrı Mert. “Komplo Teorileri: Yalanlara İnanmak ve Alternatif Gerçeklikler İnsanlar İçin Neden Bu Kadar İlgi Çekici?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 08, 2017. https://evrimagaci.org/s/5124.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.