Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Karmaşık Hayvan Toplumlarında Görülen İşbirliği ve Çatışma Çözümü Gibi Davranışlar Nasıl Evrimleşti?

Karmaşık Hayvan Toplumlarında Görülen İşbirliği ve Çatışma Çözümü Gibi Davranışlar Nasıl Evrimleşti? National Geographic
12 dakika
9,134
  • Akraba Seçilimi
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 22. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Canlılar doğaları gereği rekabetçidir; fakat işbirliği de yaygındır. Genler, genomlarda işbirliği yaparlar; hücreler, dokularda işbirliği yaparlar; bireyler, toplumlarda işbirliği yaparlar. İçlerinde toplu eylemin bireyler arasındaki işbirliğinden doğduğu hayvan toplumları yüksek düzeyde toplumsal karmaşıklık sergilerler. Bu gibi toplumlar yalnızca böcekler, memeliler ve kuşlar arasında yaygın olmayıp amip gibi basit türlerde bile görülürler (Görsel 1).

Hayvanlar aleminde toplu yaşam yaygındır. (a) Flamingo (Phoenicopterus minor) kolonileri ve (b) zebra (Equus quagga) sürüleri gibi pek çok tür geçici birlikler kursa da (c) Afrika filleri (Loxodonta africana), (d) takırtı karidesi (Synalpheus brooksi) ve (e) sığırcıklar (Lamprotornis superbus) gibi bazı türler daha kalıcı topluluklar oluşturup yıl boyunca birlikte yaşarlar.
Hayvanlar aleminde toplu yaşam yaygındır. (a) Flamingo (Phoenicopterus minor) kolonileri ve (b) zebra (Equus quagga) sürüleri gibi pek çok tür geçici birlikler kursa da (c) Afrika filleri (Loxodonta africana), (d) takırtı karidesi (Synalpheus brooksi) ve (e) sığırcıklar (Lamprotornis superbus) gibi bazı türler daha kalıcı topluluklar oluşturup yıl boyunca birlikte yaşarlar.

Hayvan toplumları yapı bakımından üreme yetisine sahip tek bir dişinin yüzlerce, binlerce, hatta milyonlarca kısır işçi tarafından desteklendiği tümtoplumsal (ösosyal) böcek kolonilerinden bir veya daha çok üreyen birey ile az sayıda üremeyen bireyden oluşan ve işbirliği yaparak üreyen omurgalı topluluklarına kadar değişiklik gösterirler. Toplu halde yaşayan türlerin çeşitliliği göz önüne alındığında neden bazı türler karmaşık toplumlar oluşturur da onlarla yakın akraba olan diğer türler oluşturmazlar? Bu toplumlar içinde neden bazı bireyler üremeye yatkınken diğerleri kendi üreme çabalarını erteleyip başkalarının yavrularını yetiştirmeye yardımcı olurlar? Bu ve başka soruların yanıtlarını belirlemek, toplulukların nasıl ve neden oluştuklarını ve topluluklar içerisinde bireylerin davranışsal rollerinin nasıl belirlendiğini düşünmeyi gerektirir. 

Tüm Reklamları Kapat

Toplu Yaşamın Bedelleri ve Yararları

Toplu yaşam genelde topluluk üyesi bireylere yararlar sunar. Örneğin çoğu hayvan besin aramak ya da avcıları kolaçan etmek için yalnızca bir çift göze sahiptir. Topluluklar halinde yaşayan hayvanlarsa tetikte olma ve kaynak arama yardımı sağlayan pek çok çift gözden yararlanırlar. Fakat topluluklar halinde yaşamak aynı zamanda üyelere bedeller de getirebilir. Bireyler toplandıkça avcıların gözüne daha çok çarparlar ve besin için rekabet artabilir. Bu yüzden, bir topluluğa katılma kararı verirken bireyler, müstakil yaşama karşın başkaları ile yaşamanın bedel-yarar oranını tartmak zorundadırlar. Birlikte yaşamanın yararları müstakilliğin bedellerini geride bıraktığı durumda hayvanlar, topluluklar oluşturma eğilimi sergilerler.[1] Toplu yaşamın diğer yararları arasında hastalık yapıcı etmenlerle başa çıkmada destek alma (yani temizlenme), daha kolay çiftleşme olanakları, daha iyi ısı korunumu ve bir yerden başka bir yere gitmek için daha az enerji harcanması sayılabilir. Toplu yaşamın diğer bedelleri arasında avcı saldırısı sıklığındaki yükseliş, asalaklardan doğan sıkıntılarda artış, ebeveyn ilgisinin yanlış hedefe yönlenişi ve yüksek üreme rekabeti sayılabilir.

Her ne kadar pek çok tür kısa süreli, kararsız topluluklar oluştursa da (örneğin Afrika antilobu sürüleri, martı kolonileri) bazıları da üyeleri arasındaki etkileşimlerin genellikle özverili gibi göründüğü uzun süreli, kararlı topluluklar oluştururlar. Örneğin yakınlardaki bir çakalla ilgili olarak topluluktaki diğer bireyleri uyarmak için bir ikaz çağrısı yapan yer sincabı, çakalın dikkatini çekerek kendisinin yem olma olasılığını artırır.[2] Benzer biçimde, bir mirket üremekten feragat edip topluluğun başka bir üyesinin yavrusunu beslediğinde kendisinin yaşamı boyunca üretebileceği yavru sayısını azaltmış olur.[3]

Tüm Reklamları Kapat

Darwin’den sonraki bilim insanları bu gibi hayvanların kendi evrimsel uyum başarılarını zedeleyebileceği halde neden işbirliksel davranışlar sergilediklerini merak etmişlerdir. Bu tür özverili davranışları anlamanın bir anahtarı, bir bireyin alacağı küçük bir risk karşılığında başka bir bireye büyük bir yarar sağlama fırsatının olduğu kuramsal bir hayvan topluluğu tasarlayan Robert Trivers’tan geldi.[4] Bireyin kısa vadedeki uyum başarısı için genelde en iyisi yardım etmemeyi seçmesi olsa da bu seçim, gelecekte gereksinim duyarsa, başkalarından yardım alamayacağı anlamına gelebilir. Bu, kararlı topluluklar halinde yaşayan hayvanlarda genelde olduğu gibi bireylerin tekrar tekrar etkileşime girdiği durumlarda özverili davranışı teşvik eder. Örneğin babunlar gibi birçok primat geniş topluluklar halinde yaşar ve bu gibi işbirlikçi etkileşimlerin sık olduğu ortaklıklar kurar.

Akraba Seçilimi ve Aileler Halinde Yaşamak

Özverili davranış, karşılık bulmadığı hallerde bile bireylere yarar sağlayabilir. Bunu ilk fark edenlerden biri, özverili davranışın canlılarda nasıl evrimleştiğini inceleyen William Hamilton olmuştur.[5] Toplu halde yaşayan böceklerde yapılan gözlemlere dayanarak, bir bireyin bir başkasına yardım etmeye ne kadar istekli olacağının, bu iki birey arasındaki akrabalık derecesine göre belirlendiği sonucuna varmıştı. Örneğin Hamilton’a göre, bir kişi yanmakta olan bir binaya, tamamen yabancı birindense kendi kuzeni için daha canla başla atılırdı. Bunun nedeni akrabaların çok sayıda genlerinin ortak olması ve evrimsel uyum başarısının, bir bireyin genlerinin bir sonraki neslin gen havuzuna katılabilen kısmı tarafından belirlenmesidir; bu genler ister o bireyden isterse akrabasındaki tıpatıp kopyasından gelsin. Eğer kurtarılan kuzen ürerse, bu akrabayı kurtarmadaki özverili davranış ortak genlerin aktarımı yoluyla kurtarıcının evrimsel uyum başarısını artırmış olur.

Canlılar bizzat üreyerek doğrudan uyum başarılarını artırabildikleri gibi, Hamilton onların, akrabalarına yardım ederek kendi dolaylı uyum başarılarını da artırabileceklerini fark etti. Bu savını Hamilton kuralı olarak bilinegelen ve iki bireyin ortak genlerinin yüzdesini hesaplayıp bu değeri işbirlikçi eylemin bedellerini ve yararlarını belirlemekte kullanan genel bir modele döktü:

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

rB>C\LARGE{rB>C}

John Maynard Smith tarafından akraba seçilimi olarak adlandırılan Hamilton’ın bu anlayışı, özellikle evrimsel biyologlara cazip gelmişti çünkü hem karmaşık toplumlardaki bireylerin neden akrabalarının üremesine yardımcı olmak için yavrulamaktan vazgeçtiklerini hem de bu toplumların nasıl evrimleştiklerini açıklıyor gibi görünüyordu.[6]

Akraba seçilimi kuramı, toplu halde yaşayan böcek toplumları için ayrı bir değere sahiptir; zira pek çok böcek haplodiploittir. Haplodiploit türlerde bir bireyin cinsiyeti cinsiyet belirleyici bir kromozomun varlığı ya da yokluğu yerine bireyin hücrelerinde bulunan genom kopya sayısına bağlıdır. Anne ve babadan birer tane olmak üzere iki kopya barındıran diploit döllenmiş yumurtalar dişileri oluştururken yalnızca bir kopya barındıran döllenmemiş haploit yumurtalardan erkekler oluşur. Akraba seçilimi kuramına göre bireyler arasındaki akrabalık derecesi farklılıklarının cinsiyet tarafından belirlenmesi, genç dişileri, evde kalıp kız kardeşlerinin çocuk yetiştirmesine yardımcı olmaya teşvik eder. Fakat bu açıklamanın toplu halde yaşamanın temel nedeni olarak görülmesinden doğan başlardaki heyecan, toplu halde yaşamayan haplodiploit türlerin gözlemlenmesi ve ilerleyen dönemde termitler gibi tümtoplumsal diploit türlerin keşfi ile azalmıştır. 

Haplodiploit ve diploit türlerde akrabalık modelleri Dişi bir bireyin (kırmızı yıldızla işaretli) akrabaları ile olan yakınlığını gösteren, annesinin yalnızca bir erkek bireyle (yani dişinin babasıyla) çiftleştiğini varsayarak hazırlanmış (a) haplodiploit ve (b) diploit aile ağaçları. Tekil çiftleşen haplodiploit türlerde dişiler, erkek kardeşlerine göre (r = 0,25) kız kardeşleri ile (r = 0,75) daha yakın akrabadırlar. Ayrıca kendi yeğenlerine olan akrabalık derecesi, haplodiploit dişilerde (r = 0,375, Şekil 1a), diploit dişilere göre (r = 0,25, Şekil 1b) daha fazladır. Ne var ki, pek çok haplodiploit türde (bal arısı da dahil) analar çokkocalıdırlar ve işçilerin çoğunun öz kardeş değil de üvey kız kardeş olduğu yavrular üretirler (r 0,25 ile 0,5 arasında; gerçek değer, ananın çiftleştiği erkek sayısına bağlıdır). Analar çok sayıda erkek ile çiftleştiğinde işçiler, üvey kız kardeşlerinin oğullarındansa (yeğenleri, r 0,125 ile 0,25 arasında) ananın oğullarına (kendilerinin erkek kardeşleri, r = 0,25) daha yakın akrabadırlar. Bu, işçilerin diğer işçileri denetlemeleri ve onların yumurtalarını yok etmeleri için teşvik oluşturur.
Haplodiploit ve diploit türlerde akrabalık modelleri Dişi bir bireyin (kırmızı yıldızla işaretli) akrabaları ile olan yakınlığını gösteren, annesinin yalnızca bir erkek bireyle (yani dişinin babasıyla) çiftleştiğini varsayarak hazırlanmış (a) haplodiploit ve (b) diploit aile ağaçları. Tekil çiftleşen haplodiploit türlerde dişiler, erkek kardeşlerine göre (r = 0,25) kız kardeşleri ile (r = 0,75) daha yakın akrabadırlar. Ayrıca kendi yeğenlerine olan akrabalık derecesi, haplodiploit dişilerde (r = 0,375, Şekil 1a), diploit dişilere göre (r = 0,25, Şekil 1b) daha fazladır. Ne var ki, pek çok haplodiploit türde (bal arısı da dahil) analar çokkocalıdırlar ve işçilerin çoğunun öz kardeş değil de üvey kız kardeş olduğu yavrular üretirler (r 0,25 ile 0,5 arasında; gerçek değer, ananın çiftleştiği erkek sayısına bağlıdır). Analar çok sayıda erkek ile çiftleştiğinde işçiler, üvey kız kardeşlerinin oğullarındansa (yeğenleri, r 0,125 ile 0,25 arasında) ananın oğullarına (kendilerinin erkek kardeşleri, r = 0,25) daha yakın akrabadırlar. Bu, işçilerin diğer işçileri denetlemeleri ve onların yumurtalarını yok etmeleri için teşvik oluşturur.

Böcek Toplumlarında Tümtoplumsallık

Bazı böceklerin kurduğu devasa ve hayli karmaşık toplumlar, toplu halde yaşamanın neden ve sonuçlarını incelemek bakımından özel bir öneme sahiptir. Bu topluluklara tümtoplumsal denir çünkü üç temel kıstasa sahiptirler:[7]

  1. yavru bakımında işbirliği;
  2. kesişen nesiller (ebeveynlerle yavruların bir arada bulunması) ve
  3. çoğu zaman kastların oluşumuna yol açan üreme iş bölümü [çeviren notu: üremenin bir ya da birkaç bireyle sınırlı olduğu durum].

Tümtoplumsallık ilk defa karıncalarda Wheeler tarafından tanımlanmıştır ve o zamandan beri diğer pek çok böcek türünde yaygın bir biçimde bulunduğu gösterilmiştir; bunlardan en dikkate değer olanları arılar, eşek arıları ve termitlerin yanı sıra takırtı karidesi (Synalpheus brooksi) ve hatta bir kemirgenin de yer aldığı birtakım başka taksonlardır.[8]

Tüm Reklamları Kapat

Tümtoplumsal bir topluluğu başarılı kılan uyum içindeki işbirliği düzeni, topluluk üyelerinin çoğunluğunun bireysel üremeden vazgeçmelerine bağlıdır. Bu, işçilerin çabalarını özelleşmiş görevlere odaklamalarına olanak tanıyarak sıra dışı ölçekte verimlilik sağlar. Peki, işçiler neden üremezler?

Analar [çeviren notu: üreyebilen dişi bireyler] tarafından yardım etmeye mi zorlanırlar, yoksa akrabalarını yetiştirmekten doğan dolaylı uyum başarısı yararını elde etmek için gönüllü olarak mı yardım ederler? Araştırmalara göre böceklerdeki yardımlaşma davranışı hem zorlamanın hem de gönüllü eylemlerin bir ürünüdür. Örneğin zorlamanın kanıtı, bireylerin üremedeki paylarını seçemedikleri, bunun yerine kurtçuk halindeyken başkaları tarafından kendilerine sağlanan besinlere dayalı olarak ya işçi ya da ana olarak gelişimlerini tamamladıkları bal arılarından gelmektedir.

Ne var ki, işçilerin akrabalarını yetiştirerek kendi uyum başarılarını artırmak için gönüllü olarak hareket ettiklerine dair delil de yine bal arılarından gelmektedir. İşçi bal arıları çiftleşip diploit yavru üretemeseler de erkeklere dönüşecek döllenmemiş yumurtalar üretebilirler. Şaşırtıcı biçimde bu durum, ana hayatta olduğu sürece nadiren gerçekleşir çünkü işçiler diğer işçileri denetleyip buldukları yumurtaları yok ederler. Bu davranış, denetçi işçinin çabasının kendisine uzaktan akraba yeğenleri yerine ana arının yavrularını (yani işçinin kız kardeşlerini) yetiştirmeye adanmasını sağlama alarak onun uyum başarısını en yüksekte tutar.[9]

Omurgalı Toplumlarında Üreme İş Birliği

Az sayıda omurgalı tümtoplumsal olsa da pek çok tür, ikiden fazla bireyin yavru bakımı yaptığı karmaşık, üreme işbirliğinin görüldüğü toplumlarda yaşar. Alexander Skutch, üreme işbirliğini ilk defa kuşlarda gözlemlemiştir fakat ardından gelen biyologlar bu davranışı, pek çok memeli ve balık türünü de içeren çeşitli taksonlarda belgelemiştir.[10]

Tüm Reklamları Kapat

İşbirlikli topluluklarda üremede görev alanların yanında çoğu zaman değişen sayılarda üremeye katılmayan, başkalarının yavrularını yetiştirmelerine destek olan ek bireyler bulunur. Toplu halde yaşayan birçok böcek toplumundaki işçilerin aksine omurgalılardaki yardımcılar totipotenttir (tam potansiyellidir) ve yaşamları boyunca üreyebilme yetisini korurlar. İşbirlikli üreyen türlerin hepsinde olmasa da çoğunda yardımcılar, üreyenlerle akraba olma ve böylece akrabalarını yetiştirmekten doğan dolaylı uyum başarısı yararlarını gerçekleştirme eğiliminde olurlar. Bu bakımdan omurgalılarda topluluk büyüklükleri böceklere göre çok daha sınırlı olsa da akrabalık yapısı benzeşmektedir. Üreme işbirliği, Florida alakargaları ve beyaz yüzlü arı kuşu gibi pek çok derinlemesine çalışılmış türler de dahil kuşlarda ve pek çok kemirgen ve etçil de dahil memelilerde özellikle yaygındır. 

Akraba seçilimi büyük ihtimalle, üreme işbirliği yapan çok sayıda türün evriminin temelini oluştursa da neden bazı türler toplu halde yaşarken onlarla yakın akraba olan başka türlerin bireysel olduğunu tek başına açıklayamaz. Biyologlar bir topluluğun içinde yaşadığı ortamın, üyelerinin toplu halde yaşayıp yaşamamasına etki ettiğini uzun süredir farkındalardır. Başarılı bir biçimde üremek için hayvanlar alan, besin ve hatta eşleri içeren çeşitli kaynaklara gereksinim duyarlar. Bu kaynakların yokluğunda başarılı bir biçimde üreme olasılığı düşüktür ve bu yüzden uyum başarısını en azami seviyede tutmak için aile ile kalıp akrabaların yetiştirilmesine yardımda bulunmak, başka bir yerde başarısız bir biçimde üremeye kalkışmaktan daha iyi bir seçenek olabilir.[11]

Pek çok kuş, memeli ve balık türünde, genç bireyler çoğu zaman daha iyi bir fırsat çıkana kadar kendilerine üreme alanları bulmayı birkaç yıl erteleyip bunun yerine evde kalarak akrabalarını yetiştirmenin dolaylı yararlarının yanında değerli ebeveynlik deneyimi ve yetenekleri kazanırlar. Benzer bir biçimde, bireyler zorlu ve kestirilemez iklimlerde yaşadıklarında üreme koşulları yıldan yıla tutarlı bir biçimde öngörülemediğinden üreme işbirliği, uyum başarısını azami değerde tutmak için tedbirli bir yaklaşım olabilir.[12] Bu yüzden üreme işbirliği, bireysel üreme olanaklarının kısıtlı olduğu ya da üreme koşullarının belirsiz olduğu durumlarda uyum başarısını yükseltmek için “kötünün iyisi” bir yöntem olarak düşünülebilir.

Sonuç ve Gelecek için Öneriler

Hayvanlarda işbirliği ve toplumsallık yaygındır. Üremek yerine başkalarının yavrusunu yetiştirmek gibi özverili görünen davranışlar, etkileşimde bulunan bireylerdeki ortak kalıtsal miras ile büyük ölçüde açıklanabilir. En karmaşık hayvan toplumları aslında topluluk üyelerinin birbiriyle akraba olduğu ve bu nedenle de genlerinin büyük bir kısmının ortak olduğu ailelerdir. Bu gibi aile topluluklarından doğan işbirlikçi ve çoğu zaman karmaşık toplu eylemler, kendi evrimsel uyum başarılarını azami kılmak isteyen bireylerin etkileşimlerinin bir ürünüdür.

Tüm Reklamları Kapat

Kalıtsal yapı, hayvan toplumsallığının evrimine açık bir biçimde etki etmektedir. Pekiyi, genlerin kendileri bireylerin özverili davranışlarını etkilerler mi? Yeni genomik araçlar kullanıma girdikçe hayvan toplumları çalışmalarında gerçekleştirilmeye çalışılan zorlu işlerden birisi tek tek genlerin, toplumsal davranışa nasıl ve ne derece etki ettiğini belirlemek olacaktır. Örneğin yakın dönemde eşek arılarında yapılan çalışmalara göre, nispeten az sayıdaki genin ifade farklılıkları, yakın akraba olan türler arasındaki çok büyük toplumsal farklılıklar ile bağlantılı olabilir.[13] Önümüzdeki on yılda yeni araştırmalar, omurgasız veya omurgalı, farklı canlı türlerindeki toplumsal davranışın altında benzer genetik düzeneklerin olup olmadığını belirleyebilir.

Hamilton kuralı, özverili davranışın evrimleşebileceği koşulları ayrıntılandırmaktadır. Bir vericinin, bir alıcıya yönelik gerçekleştirdiği özverili davranışın yararlarını ve bedellerini (üreme yararı veya üretilen yavru olarak) tartar. Hamilton kuralına göre verici, işbirliği yüzünden (doğrudan uyum başarısındaki kayıp olarak) doğrudan bir bedel (CC) öderken alıcı ise (doğrudan uyum başarısındaki artış olarak) ek bir yarar (BB) kazanır. Ne var ki, verici aynı zamanda alıcıyla arasındaki genetik akrabalık (rr: ortak genlerin ölçüsü) derecesine bağlı olarak değeri küçülen bir miktar yarar BB’nin de alıcısı durumundadır. Yarardan elde edilen bu küçük miktar, vericinin dolaylı uyum başarısı kazanımına eşittir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 22. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
32
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Bilim Budur! 6
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2023 13:24:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/437

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Böcekler
Antibiyotik
Ergen
Maske Takmak
Canlı
Grip
Ekonomi
Yiyecek
Evrim Teorisi
Koruma
Yeme
Yapay Zeka
İspat Yükü
Yok Oluş
Avrupa
Atom
Kütle
Hekim
Nöron
Sahtebilim
Bakteri
Böcek
Klinik Mikrobiyoloji
Antik
Nükleik Asit
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
D. R. Rubenstein, et al. Karmaşık Hayvan Toplumlarında Görülen İşbirliği ve Çatışma Çözümü Gibi Davranışlar Nasıl Evrimleşti?. (19 Ekim 2016). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/437
Rubenstein, D. R., Döke, M. A., Ölez, Ş. (2016, October 19). Karmaşık Hayvan Toplumlarında Görülen İşbirliği ve Çatışma Çözümü Gibi Davranışlar Nasıl Evrimleşti?. Evrim Ağacı. Retrieved January 28, 2023. from https://evrimagaci.org/s/437
D. R. Rubenstein, et al. “Karmaşık Hayvan Toplumlarında Görülen İşbirliği ve Çatışma Çözümü Gibi Davranışlar Nasıl Evrimleşti?.” Edited by Şule Ölez. Translated by Mehmet Ali Döke, Evrim Ağacı, 19 Oct. 2016, https://evrimagaci.org/s/437.
Rubenstein, Dustin R.. Döke, Mehmet Ali. Ölez, Şule. “Karmaşık Hayvan Toplumlarında Görülen İşbirliği ve Çatışma Çözümü Gibi Davranışlar Nasıl Evrimleşti?.” Edited by Şule Ölez. Translated by Mehmet Ali Döke. Evrim Ağacı, October 19, 2016. https://evrimagaci.org/s/437.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.