Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kalay

Kalay Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Kalay
kalay
Wikipedia
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
205 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat

Özellikler

Kalay atom numarası 50, sembolü Sn olan kimyasal bir elementtir. Kalay, görünüş olarak soluk sarı gümüşi bir metaldir. Kalay, indiyum gibi, fazla kuvvet uygulanmadan kesilebilecek kadar yumuşaktır. Bir kalay çubuğu büküldüğünde, kalay kristallerinde ikizleşmenin bir sonucu olarak "kalay çığlığı" olarak adlandırılan ses duyulabilir; bu özellik indiyum, kadmiyum, çinko ve donmuş cıva elementlerinde de görünür. Katılaştıktan sonra saf kalay, çoğu metal gibi ayna benzeri bir görünüm sağlar. Bununla birlikte, çoğu kalay alaşımı, metal donuk gri bir renk şeklinde katılaşır.

Kalay, periyodik elementler tablosunun 14. grubunda yer alan bir geçiş metalidir. Kalay, grup 14'teki komşularının her ikisine, germanyum ve kurşuna kimyasal bir benzerlik gösterir ve iki ana oksidasyon durumuna sahiptir: +2 ve daha kararlı +4. Kalay, dünyadaki en bol 49. elementtir ve 10 kararlı izotop ile sihirli proton sayısı sayesinde periyodik tablodaki en fazla kararlı izotopa sahip elementtir. İki ana allotropa sahiptir. Bunlar; oda sıcaklığında, kararlı allotrop β-kalaydır, gümüşi beyaz, dövülebilir bir metaldir, ancak düşük sıcaklıklarda, elmas kübik yapıya sahip daha az yoğun gri α-kalaya dönüşür.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Bu element, yer kabuğundaki magmatik kayalarda yaklaşık %0,001 oranında bulunur. Bolluğu kobalt, nikel, bakır, seryum ve kurşun gibi teknik olarak yararlı elementlerle aynı büyüklüktedir ve esasen azot bolluğuna eşittir. Kozmosta, 1×106 silikon atomu başına 1.33 kalay atomu vardır; bu, kabaca niyobyum, rutenyum, neodim veya platininkine eşit bir bolluktur. Kozmik olarak kalay, nötron emiliminin bir ürünüdür.

Kalay, doğal metal olarak, ticari öneme sahip tek kalay minerali olan kasiteritte stanik oksit, SnO2 olarak bulunur. Metal, kassiteritte, eritme fırınlarında kömür veya kok ile indirgenerek elde edilir. Başlıca kaynağı, ortalama %0.01 kalay içeren alüvyal birikintilerdir.

Reklamı Kapat

Uygulama ve Kullanım Alanları

Kalay'ın birçok kullanım alanı vardır. Cila gerektirir ve kalay kaplı çelikten yapılmış teneke kutularda olduğu gibi korozyonu önlemek için diğer metalleri kaplayarak kullanılır. Süper iletken mıknatıslar için bir niyobyum-kalay alaşımı kullanılır. Çoğu pencere camı, düz bir yüzey oluşturmak için erimiş camın erimiş kalay üzerine yüzdürülmesiyle yapılır. Cama püskürtülen kalay tuzları, elektriksel olarak iletken kaplamalar üretmek için kullanılır.

Bazı kalay bileşikleri, midyeleri önlemek için gemiler ve tekneler için kirlenme önleyici boya olarak kullanılmıştır. Bununla birlikte, düşük seviyelerde bile, bu bileşikler deniz yaşamı, özellikle istiridye için ölümcüldür. Artık çoğu ülkede kullanımı yasaklanmıştır.

Tarihi

Kalay çıkarımı ve kullanımı, farklı metal içerikli polimetalik cevherlerden oluşan bakır nesnelerin farklı fiziksel özelliklere sahip olduğu gözlendiğinde, M.Ö.3000 yıllarında Tunç Çağı'nın başlangıcına tarihlenebilir.[1] En eski bronz nesneler %2'den daha az kalay veya arsenik içeriğine sahipti. Bu nedenle bakır cevherindeki eser metal içeriğinden dolayı bilinçsiz alaşımlamanın sonucu olduğuna inanılıyor.[2] Arsenikli bronz nesneler ilk olarak, arseniğin bakır cevheri ile bağlantılı olarak yaygın olarak bulunduğu Yakın Doğu'da ortaya çıktı, ancak sağlık riskleri hızla fark edildi ve çok daha az tehlikeli kalay cevherlerinin kaynak arayışı Bronz Çağı'nın başlarında başladı.[3] Bu, kalay metaline olan talebi yarattı ve uzaktaki kalay kaynaklarını Bronz Çağı kültürlerinin pazarlarına bağlayan bir ticaret ağı oluşturdu.

Etimolojisi

Kalay isminin kökeni tarihte çok net değildir. Bazı bilim insanları, adının Etrüsk tanrısı Tinia'dan geldiğine inanmaktadır. Orta Çağ boyunca, metal Latince adı "stannum" olarak biliniyordu. Bu isimden dolayı elementin sembolü "Sn" olarak kullanılmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Önlem ve Güven

Kalayın Sağlık Etkileri

Kalay esas olarak çeşitli organik maddelerde bulunmaktadır. Organik kalay bağları, insanlar için en tehlikeli kalay şeklidir. Tehlikelere rağmen boya sanayi ve plastik sanayi gibi çok sayıda sanayide ve tarımda zirai ilaçlarda bulunmaktadır. Organik kalaylı maddelerin etkileri değişebilmektedir. Var olan maddenin türüne ve ona maruz kalan insana bağlıdırlar. Trietiltin insanlar için en tehlikeli organik kalay maddesidir. Nispeten kısa hidrojen bağlarına sahiptir. Hidrojen bağları uzadığında, insan sağlığı için daha az tehlikeli hale gelmektedir.

Akut etkiler:

  • Göz ve cilt tahrişleri
  • Baş ağrısı
  • Karın ağrıları
  • Hastalık ve baş dönmesi
  • Şiddetli terleme
  • Nefes darlığı
  • İdrar yapma sorunları

Uzun vadeli etkiler:

  • Depresyonlar
  • Karaciğer hasarı
  • Bağışıklık sistemlerinin arızalanması
  • Kromozomal hasar
  • Kırmızı kan hücresi eksikliği
  • Beyin hasarı (öfke, uyku bozuklukları, unutkanlık ve baş ağrısına neden olur)

Kalayın Çevreye Etkileri

Kalay tek atom veya molekül olarak herhangi bir organizma için çok toksik değildir. Toksik formu organik formdur. Organik kalay bileşenleri ortamda uzun süre kalabilir. Çok kalıcıdırlar ve biyolojik olarak yeterince parçalanamazlar. Mikroorganizmalar, uzun yıllar su topraklarında birikmiş organik kalay bileşiklerini parçalamada büyük sorun yaşarlar. Buna bağlı olarak organik kalay konsantrasyonları hala yükselmektedir.

Reklamı Kapat

Organik kalaylar, çamur partikülleri üzerinde absorbe edildiğinde su sistemlerine yayılabilir. Mantarlar, algler ve fitoplanktonlar için çok toksik oldukları için sucul ekosistemlere büyük zarar verdikleri bilinmektedir. Fitoplankton, diğer su organizmalarına oksijen sağladığı için sucul ekosistemde çok önemli bir bağlantıdır. Aynı zamanda sucul besin zincirinin de önemli bir parçasıdır.

İlginç Bilgiler ve Diğer

  • Kalay ilk olarak MÖ 3.500 civarında şu anda Türkiye olarak bilinen bölgede çıkarıldı ve işlendi.
  • MÖ 3.500: Eski metal işçileri, daha dayanıklı ve daha uzun süre keskin kalan alet ve silahlara dönüştürülebilecek çok daha sert bir bronz oluşturmak için nispeten yumuşak bakırı kalayla birleştirmeyi öğrendiler. Bu keşif, yaklaşık 2.000 yıl süren Bronz Çağı olarak bilinen dönemi başlattı.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ A. R. Giumlia-Mair. (2021). Actes Du Xivème Congrès Uispp, Université De Liège, Belgique, 2-8 Septembre 2001. The Problem of Early Tin, sf: 23-31. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. D. Penhallurick. (1986). Tin In Antiquity: Its Mining And Trade Throughout The Ancient World With Particular Reference To Cornwall: Its Mining And Trade Throughout The Ancient World With Particular Reference To Cornwall. ISBN: 9780904357813. Yayınevi: CRC Press. sf: 1.
  • ^ J. A. Charles. (1977). The Development Of The Usage Of Tin And Tin-Bronze: Some Problems. The Search for Ancient Tin, sf: 25-32. | Arşiv Bağlantısı
  • Lenntech. Tin (Sn) - Chemical Properties, Health And Environmental Effects. Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: Lenntech | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Element With The Atomic Number Of 50. (24 Mayıs 2001). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Royal Society of Chemistry. Tin - Element Information, Properties And Uses | Periodic Table. Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: Royal Society of Chemistry | Arşiv Bağlantısı
  • Brian D. Colwell. 20 Interesting Facts About Tin. (07 Mayıs 2019). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: Brian D. Colwell | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/01/2021 08:35:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9891

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Radyasyon
Gazetecilik
İklim Değişimi
Mitler Ve Gerçekler
Görme
Beslenme
Mers
Matematik
Biyolojik Antropoloji
Güve
Pandemi
Hastalık Yayılımı
Kan
Özel Görelilik
Entropi
Kadın Doğum
Popülasyon
İnsanın Evrimi
Richard Dawkins
Tümör
Böcek Bilimi
Sürüngen
Oksijen
Sinir Sistemi
Goril
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Söz konusu bilimse, binlercesinin otoritesi tek bir bireyin mütevazı mantığından daha değerli değildir.”
Galileo Galilei
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku