Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kafanıza Meteor Düşerek Ölme İhtimaliniz Nedir?

Meteor Nedeniyle Öldüğü Resmi Kaynaklarla Belirlenebilen İlk İnsan, Osmanlı Devleti Topraklarında Yaşadı!

Kafanıza Meteor Düşerek Ölme İhtimaliniz Nedir?
11 dakika
3,883
  • Astronomi
  • İstatistik

Dünya'ya meteor, daha doğru ifadesiyle meteorit düşmesi olayı anormal bir durum değildir: Her gün gezegenimize 48.5 ton civarında meteoroid ulaşmaktadır; bunların her gün 1-2 tanesi yeryüzüne ulaşarak meteorit olmaktadır, ancak yılda sadece 5-10 tanesinin yeri tespit edilebilmektedir.[1], [2]

Ancak bu metoritlerin bir insanın kafasına düşme ihtimali oldukça düşüktür: Tulane Üniversitesi’nden çevre bilimleri profesörü Stephen A. Nelson'ın hesaplarına göre, ortalama bir insanın ömrü içerisinde üzerine bir meteorit düşme ihtimali 200.000-250.000’de 1 civarındadır.[3], [4] Küresel olarak bu oran 75.000'de 1 kadar yüksek olabileceği gibi, ABD büyüklüğündeki bir kara parçasında bölgesel olarak 1.6 milyonda 1 veya yerel olarak 5.7 milyonda 1 kadar düşük de olabilir.[5] Başka hesaplar, 700.000'de 1 civarında oranlar da verebilmektedir.[6], [7]

Bu Reklamı Kapat

Kıyas olması bakımından, Nelson'a göre bir cinayete kurban gitme riski 185'te 1, sel nedeniyle ölme riski 27.000'de 1, uçak kazasında ölme riski ise 30.000'de 1 civarındadır. Bunların hepsi, size bir meteorit çarpma riskinden çok daha yüksektir. Öte yandan, örneğin Türkiye’de oynanan 90 sayılı lotoda büyük ikramiyeyi kazanma ihtimaliniz 622 milyonda 1 civarındadır; dolayısıyla meteorit nedeniyle ölme ihtimaliniz, lotoyu kazanma ihtimalinizden çok daha yüksektir! Benzer şekilde, bir meteor nedeniyle ölme ihtimaliniz bir köpekbalığı saldırısında (8 milyonda 1) veya botulizm zehirlenmesi nedeniyle (3 milyonda) ölme ihtimalinizden yüksektir; yıldırım düşmesi (135.000'de 1) ve deprem (130.000'de 1) nedeniyle ölme ihtimalinizle ise benzerdir.[5]

Neden Sürekli Meteor Ölümleri Yaşanmıyor?

Yukarıdaki sayıların yüksekliği dikkatinizi çekmiş olabilir. ABD Ulusal Araştırma Konseyi tarafından hazırlanan bir diğer rapor da asteroit çarpmalarından yılda ortalama 91 ölüm olması gerektiğini söylemektedir.[8]

Bu Reklamı Kapat

Örneğin, yakın zamanda, Dünya'nın 60.000 km yakınından geçmesine sadece iki gün kala fark edilen, şiirsel olarak adlandırılan asteroit 2012 BX34'ü ele alalım.[9] Ya doğrudan bize gelseydi? Bir asteroidin Dünya'ya çarptığını en son ne zaman duyduğunuzu düşünmeye çalışın. Gerçekten de o kadar çok değiller ya da en azından gazetelerde haber edilen ya da bildirilenler o kadar çok değildir.

Dünya'ya düşen son büyük meteorlardan biri, 30 Haziran 1908'de Sibirya, Tunguska'ya düşen bir asteroid veya kuyruklu yıldızdı. Bu, tenha bir ormanın 10 kilometre üzerinde patlayarak 1600 km2 bir alanda ağaçları dümdüz etti - ki bölgenin ıssızlığı ve can kaybı olmadığı için bu olay, şaşırtıcı olmayan bir şekilde çok az insanın ilgisini çekmişti.[10]

Hesaplamalar, eğer bu meteorit 4 saat 47 dakika sonra çarpmış olsaydı, ıssız Tunguska yerine St Petersburg'u vuracağını gösteriyor - ki bu durumda, özellikle de Rus tarihinin oldukça hassas bir zamanı olduğu düşünülecek olursa, muhtemelen çok daha fazla insanın ilgisini çekerdi. Tahminlere göre, New York'ta meydana gelebilecek böyle bir patlama, yaklaşık 3,2 milyon ölüm ve 3,76 milyon yaralanmaya neden olmanın yanı sıra, 1,19 trilyon dolarlık bir hasara mâl olabilirdi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ancak bu gerçekleşmedi. Aslında, asteroitleri içeren olay ve kaza raporlarının sayısı şaşırtıcı derecede azdır: Amerika'da hasar gören birkaç araç, 1972'de Venezuela'nın Valera kentinde yaşanan ölen inek vakası gibi az sayıda olay yaşanmıştır. Örneğin inek vakasında, talihsiz hayvanı yediler ve göktaşı parçaları daha sonra koleksiyonculara satıldı. Bir de Paris dışındaki bir eve yakın zamanda yumurta şeklinde bir göktaşı çarptı. İlginç bir şekilde olaya çok uygun bir soyada sahip olan Comette (Tür: "Kuyruklu yıldız") ailesi, o sırada evde değillerdi.[11], [12]

Peki ABD Ulusal Araştırma Konseyi nasıl bu kadar kesin bir sayı verebiliyor? Bunu anlayabilmemiz için astronomların ve istatistikçilerin bu riskler hakkında nasıl düşündüklerini anlamamız gerekiyor.

Potansiyel Riskleri Anlamak...

Bu tehditler her şekilde ve boyutta ortaya çıkabildiği için gökbilimciler, potansiyel risk seviyesini ölçmeye yardımcı olacak bir sınıflandırma sistemi kurdular. Eğer asteroitler veya kuyruklu yıldızlar, Dünya'dan Güneş'e olan uzaklığın üçte birine, yani 48 milyon km'den biraz üzerinde yaklaşırsa "Yakın Dünya Objeleri" (İng: "Near Earth Objects" veya kısaca "NEOs") olarak adlandırılırlar. "Yakın" sözcüğü, oldukça göreceli bir terimdir; ancak bu, asteroit 2012 BX34'ün ne kadar yakın olduğunu gösteriyor: Neyse ki NASA'nın NEOs Programı gibi programlar, bu göktaşlarını sürekli olarak takip ediyorlar ve Dünya'nın civarından geçen göktaşlarını sayıyorlar. Aralık 2011 itibarıyla 8.500'den fazla yakın dünya objesi bulundu ve adlandırıldı. Her yıl listeye yaklaşık 500 ek gök cismi ekleniyor.[13]

En az 150 metre çapında, Ay ile Dünya arasındaki mesafenin 20 katından daha fazla, yani yaklaşık 8 milyon kilometrelik mesafeden geçecek bir nesneye ise "Potansiyel Tehlikeli Asteroit" (İng: "Potentially Hazardous Asteroids") denir. Bu kadar büyük bir cisim Dünya'ya çarparsa, çok ciddi sonuçları olabilir. Şimdiye kadar bunlardan 1.271 tanesi bulundu; bunların 151'nin çapı 1 km'den fazladır. Bu da küresel boyutta bir felakete yol açabilecek bir boyuttadır.

Bir asteroit çarpışması olasılığını ve bunun neden olacağı hasarı araştırmak, iki araba arasındaki çarpışmayla ilgilenen bir sigortacı gibi değildir: Neredeyse hiç direkt veri yoktur, bu nedenle gökbilimciler bir asteroidin boyutu, çevresinde kaç tane olduğu, Dünya'ya ne sıklıkla çarpabilecekleri ve herhangi bir çarpmanın patlayıcı kuvvetinin ne olacağı ile ilgili denklemler oluştururlar. Bu tahminler sürekli olarak revize edilmekte ve bolca kavgaya neden olmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

5-10 m çap aralığındaki asteroitler Dünya'ya yılda yaklaşık 1 kez çarparlar ve bu olduğunda 15.000 ton TNT'ye eşdeğer enerji açığa çıkarırlar. Bu enerji, Hiroşima üzerinde patlatılan bomba ile yaklaşık olarak aynıdır. Çoğu görülmez ve kayıt altına alınmaz. 25 m çapında bir asteroidin havada patlaması, yaklaşık 1 milyon ton TNT'ye veya yaklaşık bir milyon megatona eşdeğer bir enerjiyi serbest bırakacaktır - ki bu da 65 Hiroşima bombasına eşdeğer demektir. Aynı ABD Ulusal Araştırma Konseyi raporu, bu tür etkiler arasında ortalama 200 yıl olduğunu tahmin ediyor.

Sibirya'daki Tunguska yıkımına, yaklaşık 50 metre çapındaki bir asteroidin 10 kilometre yükseklikte patlayarak, 10 megaton enerji salmasından kaynaklandığı düşünülüyor. ABD Ulusal Araştırma Konseyi, bu büyüklükteki iki olay arasında ortalama 2000 yıllık bir aralık olduğunu tahmin ediyor; ancak diğer çalışmalar, Tunguska benzeri olayların 30 metre kadar küçük nesneler tarafından oluşturabileceğini, bu da belirli bir yaşam süresinde böyle bir olayın meydana gelme olasılığının yaklaşık %50'ye eşit olduğunu ileri sürdü.

Daha büyük asteroitler, böylesine büyük bir etkinin ne tür bir hasara yol açacağını tahmin etmek zor olsa da, "Kıta Ölçeğinde Olaylar" (İng: ""continental-scale events") olarak kabul edilmeye başlandı. Dünya yüzeyinin farklı kapsanma alanı nedeniyle, bu tür bir çarpmanın okyanusa çarpma olasılığı %70'tir ve modeller 400 metre bir asteroidin 200 metre yüksekliğinde bir tsunamiye neden olabileceğini öne sürse de, olası sonuçlar açısından büyük bir belirsizlik vardır: Böyle bir dalganın kıta sahanlığında kırılıp kırılmayacağı, nüfusun tahliye edilip edilemeyeceği vb. gibi.

NASA, 2012 yılı itibarıyla, 1 kilometre çapında yaklaşık 900 yakın dünya objesi bulunduğunu tahmin ediyor ve eğer biri bize çarparsa, yaklaşık 100.000 megaton enerji açığa çıkaracaktır. Böyle bir etki kesinlikle küresel boyutta bir felakete neden olurdu. Neyse ki bu tür patlamalar, yalnızca her 700.000 1000 yılda bir beklenebilir, ancak tarihte bundan çok daha da büyük çarpışmalar da meydana gelmiştir. 65 milyon yıl önce günümüz Meksika'sında 10 kilometre genişliğinde ve 100.000.000 megatonluk bir kütle Yucatan Yarımadası'na çarptığında, bir inekten çok daha fazlası telef oldu: bu etki, o dönemde iklim değiştirdi ve (kuşlar hariç) tüm dinozorları yok etti. Ancak bu tür kitlesel yok olma olaylarının yalnızca her 100 milyon yılda bir meydana geldiği tahmin edilmektedir. Bu yüzden bu konuda çok fazla endişelenmeye gerek yoktur.

Bu Reklamı Kapat

Gelecekteki tehditler açısından mevcut katalog, bildiğimiz asteroitlerin ciddi bir risk olmadığını gösteriyor. NASA'nın işaret edebileceği en büyük tehlike, 2040'larda bir zamanda 140 metrelik 2011-AG5 asteroidiyle çarpışma olasılığının 600'de 1 olmasıdır. Ancak çapı 500 metreden daha küçük olan çoğu asteroit henüz keşfedilmemiş durumdadır ve bunların küresel bir felakete yol açması pek olası olmasa da, bizi kesinlikle beklemediğimiz anda vurabilir. 2008 TC3, 7 Ekim 2008'de Sudan çölü üzerinde patladığında 2-5 metre çapında ve yaklaşık 80 ton ağırlığındaydı. Çarpışmadan önce tespit edilen ilk asteroitti; ancak sadece 19 saat önce fark edildi ve eğer tahmin edilen güzergahı büyük bir şehrin üzerinden geçmiş olsaydı, yaratacağı krizin boyutunu hayal etmek bile zor olurdu. Yaklaşık 2.000 ton TNT'lik bir güçle patladı ve ardında 10 kilogramlık bir parça bıraktı; neyse ki kimse yaralanmadı.

Peki, bir kez daha, 91 ölüm rakamında geri dönelim. Bu, neredeyse tüm yılların ölüm göstermediği, ancak birkaç münferit olayın büyük kayıplara neden olduğu, bin yıllık bir ortalama olduğunu fark ettiğinizde, şimdi daha anlamlı olmaya başlayacaktır. Aslında, 91 ölüm sayısı, daha sık görülen, daha küçük ölçekli etkiler ve istatistiksel olarak çok seyrek görülen, küresel felaket etkileri arasında neredeyse eşit bir şekilde dengelenmiştir.

Hala tam olarak çözememiş olabilirsiniz: Hayatınız boyunca yatağınızda veya başka bir yerde bir asteroit tarafından öldürülme riskiniz nedir? İstatistikçiler bu tür risk olaylarını mikromortlar cinsinden tanımlarlar, bu da, "milyonda bir ihtimal" demektir. Raporun yayınlandığı tarih itibarıyla yaklaşık 7 milyar insan olduğundan ve her yıl bir asteroit çarpması nedeniyle 91 kişinin ölmesi beklendiğinden, bu, kişi başına yılda 1/77 mikromortla sonuçlanıyor. Yani bu, yaklaşık 5 kilometrelik bir araç yolculuğuyla aynı risktir.

Yaklaşık 77 yıllık bir yaşam süresi varsayıldığında, riskler artmaya devam etse dahi, ömür boyu bu asteroitlerden birine denk gelmeniz oldukça düşük bir ihtimaldir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
The Autobiography of Charles Darwin 1809-1882 (Charles Darwin)

Charles Darwin’s Autobiography was first published in 1887, five years after his death. It was a bowdlerized edition: Darwin’s family, attempting to protect his posthumous reputation, had deleted all the passages they considered too personal or controversial. The present complete edition did not appear until 1959, one hundred years after the publication of The Origin of Species.

“No man can pretend to know Darwin who does not know his autobiography. Here, for the first time since his death, it is presented complete and unexpurgated, as it exists in the family archives. It will prove invaluable to biographers and cast new light on the personality of one of the world’s greatest scientists. Nora Barlow, Darwin’s granddaughter, has proved herself a superb editor. Her own annotations make fascinating reading.”
-Loren Eiseley

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺33.00
The Autobiography of Charles Darwin 1809-1882 (Charles Darwin)

Düşük Olasılıklar Neden Gerçekleşiyor?

Olasılıklarla ilgili sıkıntı, kendi başımıza gelenlere fazlasıyla odaklanmış olmamızdır. Halbuki Dünya’da var olan tek insan biz değiliz. Milyarlarca insanın yaşadığı bir gezegendeyiz ve her birinin ömrü boyunca sayısız olay yaşanmaktadır. "Gerçekten Büyük Sayılar Yasası" olarak bilinen bir yasaya göre, bir olayın yaşanma ihtimali ne kadar küçük olursa olsun, eğer o olayın yaşanabileceği yeterince fazla sayıda ortam yaratılırsa (yeterince fazla deneme yapılırsa), en küçük olasılıklı olaylar bile gerçek olacaktır

Örneğin 6 yüzlü adil bir zarın 1 kez atıldığında 6 gelme ihtimali 6'da 1'dir (%16,7). Ancak ya 1 zar yerine, 6 zar birden atılıyorsak? İlk etapta herhangi birinin 6 gelme ihtimalinin %100 olduğunu düşünebilirsiniz; ancak olasılık hesabı bu şekilde çalışmaz: 6 zar birden bile atsanız, o 6 zarın hiçbirinde 6 sayısı gelmeyebilir. Eğer hesabı yapacak olursanız, 6 zardan birinin 6 gelme ihtimalinin %66,5 civarında olduğunu görürsünüz. Yani 1 zar yerine 6 zar atmak, istediğiniz sayının gelme ihtimalini yaklaşık 4 kat artırmaktadır.

İşte bu nedenle, bir olayın bir gün içinde birinin başına gelme ihtimali milyonda bir gibi ufacık bir ihtimal dâhi olsa, milyonlarca veya milyarlarca kişinin yaşadığı bir şehirde, günler geçtikçe o düşük olasılıklı şeyin bir veya birkaç defa yaşanma ihtimali çok daha yüksek olacaktır. Çünkü sadece sizin zar atmadığınızı, milyonlarca ve milyarlarca insanın da zar attığını düşünün. Onlardan herhangi birinin beklenmedik bir sonuçla karşılaşma ihtimali, spesifik birinin (mesela sizin) bu sonuçla karşılaşma ihtimalinden çok ama çok daha yüksek olacaktır. Öyle ki, büyük bir şehirde; milyonda bir, hatta on milyonda bir gibi ihtimallere sahip olayların bir gün içinde birden fazla kez yaşanmaması sıra dışı olurdu!

Dolayısıyla olasılıkların nasıl hesaplandığını ve tam olarak ne anlama geldiğini çok iyi anlamanız gerekir. Boyutu ve düşebileceği arazinin büyüklüğü (Dünya’nın yüzeyi) düşünülecek olursa, bir meteoritin herhangi bir insanın bulunduğu bir noktaya düşme ihtimali halen oldukça düşüktür; ama sıfır değildir ve yeterince uzun süre beklenirse, bu olay gerçekleşecektir.

Üzerine veya Yakınına Meteorit Düşenler

Ruth Hamilton (2021)

Ruth Hamilton isimli Kanadalı bir kadın, diğerlerinden pek de farklı olmayan 3 Ekim 2021 gecesi yatağında uyurken, gürültüye uyandı. Bir meteor parçası (daha doğru ifadesiyle, yere ulaşmayı başardığı için "meteorit" olarak adlandırdığımız bir göktaşı parçası), çatısını yarıp geçmişti ve yastığının üzerine, kafasından sadece birkaç santimetre öteye düşmüştü. Ontario’daki Western Üniversitesi’nden bir ekip, cismin bir meteorit olduğunu doğruladı.

Ruth Hamilton ve yastığına düşen dev meteorit
Ruth Hamilton ve yastığına düşen dev meteorit
Interior News
Düşen meteorit ve açtığı delik.
Düşen meteorit ve açtığı delik.
Newsonline

Ann Hodges (1954)

30 Kasım 1954 günü yine gece vakti uyuyan Ann Hodges isimli bir Alabamalı kadın, evine düşen ve radyoya çarptıktan sonra sekip, vücudunun yan tarafına çarpan bir meteoritle uyandı. Neyse ki Hodges, bu sıra dışı olayı geniş bir morlukla atlatmayı başardı; ama bir sonraki meteorit kurbanı bu kadar şanslı olmayabilir. Ve o kişi, bu yazıyı okuyan herhangi biri de olabilir (bunun yaşanma ihtimali, Dünya’daki herhangi birinin üzerine bir meteorit ihtimalinden çok daha düşük olsa da).

Ann Hodges ve üzerine seken meteoritin bıraktığı iz
Ann Hodges ve üzerine seken meteoritin bıraktığı iz
Smithsonian Magazine

Osmanlı'da Meteor Faciası (1888)

Buradaki yazımızda daha kapsamlı bir şekilde anlattığımız üzere, 22 Ağustos 1888'te Osmanlı topraklarında yer alan Irak'ın Gülambar bölgesinde atmosfere giriş yapan meteor, havada parçalanıp, kuş uçuşu 67 kilometre uzaktaki Serçinar bölgesine düşerek insanlara ve tarlalara zarar vermiştir. Bu sırada 1 kişiyi öldürmüş ve 1 kişiyi felç etmiştir. Bu olay, resmi kayıtlara geçmiş en eski tarihli ölümlü meteorit vakası olma unvanına sahiptir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Güldürdü 1
  • Bilim Budur! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 16:58:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11113

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Hormon
İnsanlar
İngiltere
Yangın
Evrimsel
Hominidae
Kimyasal
İnsan
Hastalık Kataloğu
Asit
Eşeyli Üreme
Vaka
Ağız
Botanik
Karadelik
Hareket
Algı
Hematoloji
Kadın Doğum
Yeşil
Öğrenme
Kuş
Stres
Endokrin Sistemi
Şehir
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.