Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Jeofaji Nedir? Toprak Yeme Davranışı Psikolojik Bir Bozukluk mu, Yoksa Normal Bir Savunma Stratejisi mi?

Jeofaji Nedir? Toprak Yeme Davranışı Psikolojik Bir Bozukluk mu, Yoksa Normal Bir Savunma Stratejisi mi? Gargantuan Wine
8 dakika
8,328
  • Biyoloji
  • Beslenme Hastalıkları

Columbia Üniversitesinden antropolog Sera L. Young, Zanzibar adalarından birinde görüştüğü hamile bir kadının günde iki kez evinin toprak duvarından bir parça koparıp yediğini duyduğunda çok şaşırmıştı. Young kadına bu davranışının sebebini sorduğunda aldığı cevap gelecekteki araştırma alanını belirleyecekti:

Gerçekten bilmiyorum. Araştırmacı olan sensin, neden sen öğrenip bize de anlatmıyorsun?

Young sonraki yıllar boyunca incelediği yaklaşık üçbin tarihi, etnografik ve biyomedikal araştırmayı "Craving Earth" (Toprağa Aşermek) adlı kitabında özetlemiş ve insanların toprak, tebeşir, buz, nişasta gibi maddeleri yeme davranışının sebebi konusunda öne sürülen hipotezleri ayrıntılı olarak ele almıştır.

Bu Reklamı Kapat

Bilimsel adı "Jeofaji" olan toprak yeme davranışı dünyanın hemen hemen her kıtasından insan topluluklarında gözlemlenmiştir. Jeofaji, tıp literatüründe "Pika" olarak adlandırılan "besin değeri olmayan ya da sindirilemeyen şeyleri yeme takıntısı"nın bir alt türüdür. Pika terimi, bulduğu her şeyi yediğine inanılan saksağan kuşunun Latince adından (Pica pica) türetilmiştir ve yanmış kibrit uçları, sigara, sigara külü, kağıt, karton, naftalin, yumurta kabuğu, saç, para, vinil eldiven, sünger yeme davranışı gibi çok çeşitli şekillerde kendini gösterebilen bir bozukluktur.

Diğer pika türlerinde olduğu gibi bazı toprak yeme vakalarının temelinde de psikiyatrik sorunların olduğu doğrudur. Ancak sınırın nerede çekileceğine karar vermek sanıldığı kadar kolay olmayabilir. Amerika Birleşik Devletleri'nde 500 mg'dan fazla toprak yemenin patolojik bir sorun olarak görüleceğine karar verilmiş; ancak bunun çok da kesin bir sınır olmadığı vurgulanmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Zambia'da yerel bir pazarda satılan kil parçaları
Zambia'da yerel bir pazarda satılan kil parçaları
Wikimedia Commons

Jeofajinin Tarihi

Toprak yeme davranışının çok eski zamanlardan beridir var olduğunu, hatta bundan iki milyon yıl önce yaşamış insan türünün ilk örneklerinden Homo habilis dönemine kadar uzanabileceğini düşündüren arkeolojik kanıtlar vardır. Mezopotamya ve Eski Mısırlıların özellikle bağırsak rahatsızlıklarını tedavi etmek için kil kullandıkları bilinmektedir. Eski Çağdan beri Yunanistan'ın Limni adasına özgü bir tür killi topraktan hazırlanan ve zehirlenme, dizanteri, veba, yılan sokması ve göz iltihabı gibi pek çok rahatsızlığın tedavisinde kullanılan haplar çeşitli figürlerle mühürlenerek dünyanın birçok bölgesine satılmaktaydı. "Terra sigillata" (mühürlü toprak) olarak adlandırılan bu haplar altın değerindeydi.

Truvaya sefere çıkan Yunan filosunun komutanı Philoctetes'i gösteren Terra Sigillata
Truvaya sefere çıkan Yunan filosunun komutanı Philoctetes'i gösteren Terra Sigillata
MacGregor, 2012

16-19. yüzyıllar arasında Afrika'da Amerika'ya getirilen kölelerde jeofaji sık görülüyordu. Bunun bir çeşit intihar olduğunu düşünen köle sahipleri toprak yemeyi yasaklamış ve bu yasağa uymayanları zalimce yollarla engellemeye çalışmışlardır. Bu yöntemlerden biri kölenin yüzüne takılan ve yemek saatleri dışında çıkarılması yasak olan metal bir maske idi.

Jeofajinin Evrimsel Kökeni

Bir davranışın anormal mi yoksa adaptif mi olduğunu anlamanın yollarından biri hayvanlarda ve dünyanın farklı bölgelerindeki çeşitli insan gruplarında ne kadar yaygın olduğuna bakmaktır. Jeofaji papağan, geyik, fil, yarasa, tavşan, babun, goril ve şempanzeler de dahil olmak üzere 297 hayvan türünde gözlemlenmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Gerçekten de yapılan araştırmalar özellikle killi toprak yeme davranışının evrimsel bir avantajı olabileceğini göstermektedir. Bu konuda ortaya atılan görüşlerden en çok kabul gören iki tanesi besin yetersizliği ve korunma hipotezleridir.

Uganda'nın Budongo ormanında kil yiyen bir dişi şempanze
Uganda'nın Budongo ormanında kil yiyen bir dişi şempanze
A.Schel/Budongo Conservation Field Station/Animal Ecology, Utrecht University, The Netherlands

Besin Yetersizliği Hipotezi

Bu hipotez hayvan ve insanların kalsiyum, demir ve çinko başta olmak üzere bazı önemli minerallerin eksikliğini telafi etmek için kil yediklerini öne sürmektedir. Yüksek irtifalarda yaşayan dağ gorilleri ve Afrika antilobu gibi hayvanlar kırmızı kan hücresi üretimini destekleyen bir demir kaynağı olarak toprak yiyebilir. Goril ve yarasalar sodyum bakımından zengin toprakları tüketirler. Bir fil grubunun sürekli olarak tuz açısından zengin kayaların bulunduğu yeraltı mağaralarını ziyaret ettiği bildirilmiştir.

Ancak uzun yıllardır yaygın kabul gören bu açıklamanın zayıf kaldığı bazı noktalar vardır. Bunlardan biri bu minerallere en çok ihtiyaç duyan insan grupları ile jeofajinin en çok görüldüğü insan gruplarının paralellik göstermemesidir. Örneğin hamileliğin ilk dönemlerinde demir ihtiyacı daha azdır çünkü regl nedeniyle kan kaybı gerçekleşmez ancak hamileliğin ilerleyen dönemlerinde gelişen fetüsün ihtiyaçları arttıkça demir eksikliği başgösterir. Benzer şekilde kalsiyum ihtiyacı da hamileliğin ilk dönemlerinde daha azdır. Ancak toprağa aşerme hameliğin ilk aylarında sonraki dönemlere göre neredeyse iki kat daha fazla görülür. Bu durum besin yetersizliği hipotezinin öngörüsüyle bağdaşmamaktadır.

Ayrıca bu hipoteze göre mineral değeri en fazla olan toprakların tercih edilmesi gerekir ancak yapılan araştırmalar durumun böyle olmadığını göstermektedir. Örneğin Kenya ve Tanzanya'da yaşayan Luo yerlileri demir içeren kırmızı kil yerine beyaz kili tercih etmektedirler.

Jeofaji ile demir eksikliği arasında pozitif bir ilişki olduğu bilinmektedir ancak bu durum demir eksikliğinin jeofajiye neden olduğu anlamına gelmeyebilir. Demir eksikliği ve dolayısıyla kansızlık şikayeti olan kişilerde jeofajinin daha çok görülmesinin sebebi bu ihtiyacı karşılamak değil tam aksine tüketilen kilin bağırsakta emilimi engelleyerek demir eksikliğine yol açması olabilir. Gerçekten de yapılan birçok araştırma demir eksikliğinin jeofajinin sebebi değil sonucu olabileceğini göstermektedir.

Bu Reklamı Kapat

Korunma Hipotezi

Jeofajinin sebebi konusunda öne sürülen ikinci bir açıklama ise kil yemenin toksinleri ve mikropları vücuttan atmaya yardımcı olmasıdır. Bu hipoteze göre insan ve hayvanlar besinlerle aldıkları zararlı toksinlerin, parazit ve patojenlerin zararlarını azaltmak için toprak yemektedirler. Birçok bitki kendisini düşmanlardan korumak için tanen ve glikoalkoloidler gibi toksik kimyasallar üretir. Ayrıca gıda ve su kaynaklı Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Salmonella enterica ve Listeria monocytogenes gibi bakteriler vücudumuz için zararlı enterotoksinler salgılarlar. Bu toksinler mide ve bağırsak rahatsızlıklarına, baş dönmesine ve kas ağrılarına neden olabilir. Negatif yüklü kil molekülleri mide ve bağırsaktaki pozitif yüklü toksinlere kolayca bağlanır, bunların bağırsaktan emilimini engeller ve dışkıyla atılmalarını sağlar. Bu hipotez neden diğer toprak türleri yerine özellikle kilin tüketildiğini açıklayabilir. Kil içerisindeki kaolin adlı madde sadece toksinlere değil patojenlere de bağlanarak onları etkisiz hale getirmektedir.

Bazı Amerika yerlileri yabani patates gibi bazı besinlerdeki acılığı gidermek için baharat olarak kil kullanmaktadır. California ve Sardinya adasında öğütülmüş palamut içindeki tanik asit kil katılarak etkisiz hale getirilmektedir.

Kuzey Avustralya'da zehirli olduğu bilinen bir balığı yemeden önce "mideyi astarlamak" için kil tüketilir. Killi toprak bağırsaklarımızdaki koruyucu mukoza tabakasındaki müsin ile bağlanarak onu daha da güçlendirir ve mukoza salgılarının miktarını arttırabilir. Böylece geçirgenliği azalmış olan bağırsak mukozası patojenlerin istilasına karşı daha dayanıklı hale gelir. Günümüzde de ilaç şirketleri kil içerisindeki bağlayıcı mineral kaolini kullanarak ishal tedavisi için kaopectate adlı ilacı üretmişlerdir.

Peru'da yaşayan bir papağan populasyonu üzerinde araştırmalar yapan James Gilardi bu kuşların çok daha fazla mineral içeren yakındaki topraklar yerine özellikle belli bir bölgedeki killi toprağı yediklerini farketti. Papağanların diyetlerinin büyük bir kısmını oluşturan olgunlaşmamış meyvelerdeki ve tohumlardaki toksik alkoloidlerin etkisini yok etmek için kil yediklerini düşünen araştırmacı bu fikrini test etmek için papağanlara toksik bir alkoloid olan quinidine yedirdikten sonra bazılarına tercih ettikleri killi topraktan verdi. Daha sonra tüm kuşların kanını test ettiğinde kil yemesine izin verilen papağanların kanındaki alkoloid miktarının %60 oranında azalmış olduğunu gördü. Benzer bir etki besinlerinin yanında kil tüketen şempanze ve babunlarda da gözlemlenmiştir.

Bu Reklamı Kapat

Peru'daki Tambopata Ulusal Parkındaki bir kil kaynağında beslenen çeşitli papağan türleri
Peru'daki Tambopata Ulusal Parkındaki bir kil kaynağında beslenen çeşitli papağan türleri
Wikimedia Commons

2011 yılında Plos One dergisinde yayınlanan bir çalışmada Amazon yarasalarının beslenme mi yoksa detoksifikasyon amacıyla mı kil yedikleri sorusunun cevabı araştırılmış, biri meyve diğeri böcek yiyen iki farklı yarasa türü karşılaştırılmıştır. Eğer yarasalar kili mineral için yiyorlarsa meyve yiyen yarasaların bunu daha düşük oranda yapıyor olmaları gerekir çünkü meyveler mineral açısından böceklerden daha zengindir. Ancak kil kaynaklarında yakalanan yarasaların çoğu meyve yiyen türlerdi ve özellikle hamile veya emziren yarasalar bu davranışı gösteriyorlardı. Bu yarasalar yavrularını beslemek için olgunlaşmamış meyveler, tohumlar ve yapraklardan diğer yarasalara göre iki kat daha fazla yemekte ve dolayısıyla daha fazla toksine maruz kalmaktaydılar. Araştırmacılar yarasaların toksinlerden korunmak için kil yedikleri sonucuna varmıştır.

Sahra altı ülkelerinde ve Amerika'nın güneyinde bazı insanlar hamileliğin ilk üç ayında görülen bulantı ve kusma gibi rahatsızlıkları hafifletmek için kil tüketir. Bazı araştırmacılar sabah bulantılarının fetüse zarar verebilecek toksinlerden korunmaya yaradığını öne sürmüşlerdir. Belki de sabah bulantısı ve kile aşerme ikisi birlikte gelişmekte olan fetüsü korumak için birlikte iş görmektedir. Daha önce de bahsettiğimiz gibi kil bakteri ve virüslere bağlanarak hem anne hem de bebeği Escherichia coli ve Vibrio cholerae gibi besin kaynaklı patojenlere karşı koruyor olabilir.

Sonuç olarak eğer uygun bağlamda ele alınırsa jeofaji evrimsel süreçte hastalıklardan korunmak için ortaya çıkmış normal bir insan davranışı olarak kabul edilebilir. Ancak bu toprak yemenin tamamen güvenli bir uygulama olduğu anlamına gelmez. Uygun şekilde işlenmemiş ve sterilize edilmemiş kil yiyerek birçok paraziti ve tehlikeli oranda arsenik ve kurşunu vücudunuza sokuyor olabilirsiniz. Mikroplardan korunmak ve mineral eksikliğini gidermek için tıbbi ilaçlar ve mineral besin takviyeleri günümüzde çok daha güvenli ve etkili yöntemlerdir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Bilim Budur! 9
  • İnanılmaz 7
  • Umut Verici! 4
  • Muhteşem! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. MacGregor. (2012). Medicinal Terra Sigillata: A Historical, Geographical And Typological Review", A History Of Geology And Medicine, C. J. Duffin, R. T. J. Moody, C. Gardner-Thorpe. ISBN: 9781862396432. Yayınevi: Geological Society of London.
  • C. Borgna-Pignatti, et al. (2016). Pica As A Manifestation Of Iron Deficiency. Expert Rev Hematol., sf: 1075-1080. | Arşiv Bağlantısı
  • J. D. Gilardi, et al. (1999). Biochemical Functions Of Geophagy In Parrots: Detoxification Of Dietary Toxins And Cytoprotective Effects. J Chem Ecol, sf: 897-922. | Arşiv Bağlantısı
  • T. Johns, et al. (1991). Detoxification And Mineral Supplementation As Functions Of Geophagy.. Am J Clin Nutr., sf: 448-456. | Arşiv Bağlantısı
  • R. M. Reid. (1992). Cultural And Medical Perspectives On Geophagia.. Med Anthropol., sf: 337-351. | Arşiv Bağlantısı
  • P.T. Starks, et al. (2012). The Scoop On Eating Dirt. Sci Am, sf: 30-32. | Arşiv Bağlantısı
  • C. C. Voigt, et al. (2008). Nutrition Or Detoxification: Why Bats Visit Mineral Licks Of The Amazonian Rainforest. PLoS ONE, sf: e2011. | Arşiv Bağlantısı
  • S. L. Young. (2012). Craving Earth Understanding Pica-The Urge To Eat Clay, Starch, Ice, And Chalk.. ISBN: 9780231146098. Yayınevi: Columbia University Press.
  • S. L. Young, et al. (2011). Why On Earth?: Evaluating Hypotheses About The Physiological Functions Of Human Geophagy.. Rev Biol, sf: 97-120. | Arşiv Bağlantısı
  • P. A. Pebsworth, et al. (2019). Geophagy Among Nonhuman Primates: A Systematic Review Of Current Knowledge And Suggestions For Future Directions.. Am J Phys Anthropol., sf: 164-194. | Arşiv Bağlantısı
  • P. W. Abrahams. (2013). Geophagy And The Involuntary Ingestion Of Soil. In: Selinus O. (Eds) Essentials Of Medical Geology.. ISBN: 978-94-007-4375-5. Yayınevi: Springer, Dordrecht.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/10/2022 15:17:50 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8857

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Evrimsel
Kertenkele
Kök Hücre
Elektromanyetizma
Samanyolu Galaksisi
Hematoloji
Hastalık Yayılımı
Avrupa
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Cinsellik
Yas
Nasa
Kuvvet
Hava
İfade
Doğa Gözlemleri
Memeli
Kitap
Vücut
Ağrı
Ağız
Endokrin Sistemi
Albert Einstein
Sürüngen
Manyetik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.