İyot

İyot Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

İyot
iyot
Ben Mills
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
1,144 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 54. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
İyot
  • İngilizce İsim Iodine
  • Sembol I
  • Atom Numarası 53
  • Grup 17
  • Periyot 5
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p6 5s2 4d10 5p5
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Kr] 4d10 5s2 5p5
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 126.904473 Da (0.00003000 Da)
  • Blok p
  • Kategori Reaktif ametal
  • Görünüm Parlak metalik gri, gazken mor
  • Atomik Yarıçap 140 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 457.4 K
  • Erime Sıcaklığı 386.85 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 4.933 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 4.5×10−7 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0000 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.000025 %
  • Deniz Suyunda 6×10−8 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.00002 %
  • Güneş'te silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 9.0×10−7 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 7.7 GPa
  • Poisson Oranı
  • Young Modülü GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke Fransa
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı B. Courtois, 1811
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı B. Courtois, 1811
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

İyot, "I" sembolü ile gösterilen ve atom numarası 53 olan kimyasal bir elementtir. İyot, oda sıcaklığında metalik özellik göstermeyen, siyahımsı bir katıdır. Aynı zamanda ışıltılı kristal bir görünüme sahiptir. İyodun erime noktası 113.5 °C ve kaynama noktası 184.35 °C olarak bilinmektedir. İyot, birçok element ile bileşik oluşturabilir ancak diğer halojenlerden daha az reaktiftir. Bu element metallere özgü bazı özelliklere de sahiptir. İyot suda çok az çözünür. Fakat, karbon tetraklorür, kloroform ve karbon disülfürde kolayca çözünerek mor solüsyonlar oluşturur.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

İyot doğada zaman elemental halde bulunamaz ve bağımsız mineraller oluşturacak kadar yoğunlaşamaz. Deniz suyunda iyodür iyonu, "I" olarak veya metallerle bir arada, tuz halinde bulunur. Deniz suyunda metrik ton başına yaklaşık 50 mg oranında iyot iyonu bulunur. Ayrıca deniz yosunlarında, istiridye ve morina karaciğerlerinde oluşur. Sodyum iyodat (NaIO3), Şili güherçile (sodyum nitrat, NaNO3) içinde bulunur. İnsan vücudu, tiroid bezinde üretilen tiroksin bileşiğinin içinde de iyot elementi bulunur.

Doğal olarak oluşan tek kararlı iyot izotopu, iyot-127'dir. Son derece yararlı radyoaktif izotopu ise yarı ömrü sekiz günlük olan iyot-131'dir.

Uygulama ve Kullanım Alanları

1839'da Louis Daguerre'nin bir metal parçası üzerinde görüntü üretmek için bir teknik icat etmesinden sonra, fotoğrafçılık iyot için ilk ticari kullanım alanı olmuştur. Üretilen bu görüntülere "dagerreyotip" denilmektedir. Günümüzde ise iyodun birçok kullanım alanı vardır. İyodür tuzları; farmasötiklerde, dezenfektanlarda, baskı mürekkeplerinde, boyalarda, katalizörlerde, hayvan yemi takviyelerinde ve fotoğraf kimyasallarında kullanılır. İyot ayrıca LCD ekranlar için polarize filtreler yapmak için kullanılır.

Tıpta iyot elementinin birçok kullanımı bulunmaktadır. Bu kullanımlar; tiroid bezinin işleyişini izlemek, guatr ve tiroid kanserini tedavi etmek, beyin ve karaciğer tümörlerini bulmaktır. Ayrıca, metabolizmadaki bileşiklerin seyrini izlemek için araştırmalarda da kullanılır. Tanısal radyolojide kontrast madde olarak çeşitli iyot bileşikleri kullanılır. Tiroid bezini etkileyen iyot eksikliğinden kaçınmak için iyodür az miktarda sofra tuzuna eklenir. Radyoaktif izotop iyot-131 bazen kanserli tiroid bezlerini tedavi etmek için kullanılır.

Tarihi

1800'lerin başında, Parisli Bernard Courtois, güherçile (potasyum nitrat, KNO3) üretti ve potasyum kaynağı olarak deniz yosunu külünü kullandı. 1811'de buna sülfürik asit ekledi ve metalik bir parlaklığa sahip olan, kristaller oluşturmak için yoğunlaşan mor dumanların ortaya çıktığını gördü. Courtois bunun yeni bir element olduğunu tahmin etti. Bulgularının bazılarını Charles-Bernard Desormes ve Nicolas Clément'e verdi. Kasım 1813'te, Paris'teki İmparatorluk Enstitüsünde iyodu bir element olarak sergilediler. Bunun gerçekten yeni bir element olduğu Joseph Gay-Lussac tarafından kanıtlandı ve Paris'i ziyaret eden Humphry Davy tarafından doğrulandı. Böylelikle iyot, periyodik tabloda yerini almış oldu.

Etimolojisi

Elementin ismi, "menekşe-benzeri" anlamına gelen Yunanca "ion" sözcüğü ve "-edes" ekinden türetilmiştir.

Önlem ve Güven

İyodun Sağlığa Etkileri

Deri yaraları için birçok ilaç ve temizleyici madde iyot içerir.

İyot; büyüme, sinir sistemi ve metabolizma için gerekli olan tiroid hormonlarının yapı malzemesidir. Çok az ekmek yiyen veya hiç yemeyen insanlar iyot kıtlığı yaşayabilir. Tiroid bezinin işlevi zamanla yavaşlayacak ve tiroid bezi şişmeye başlayacaktır. Bu fenomene "struma" denir. Günümüzde sofra tuzu az miktarda iyodür ile harmanlandığından dolayı bu durum artık çok sık görülmez. Tiroid bezini çok hızlı ve anormal seviyede çalıştıracağından dolayı büyük miktarlarda iyot tüketmek tehlikeli olabilir. Bu durum tüm vücudu etkiler; kalp atışlarının bozulmasına ve kilo kaybına neden olur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Elemental iyot (I2), zehirlidir ve buharı göz ve ciğerleri tahriş eder. İyotla çalışırken koruyucu maske ve gözlük kullanımı kesinlikle önerilmektedir.

İyodun Çevresel Etkileri

Havadaki iyot, su partikülleriyle birleşerek suya veya toprağa yerleşebilir. Topraktaki iyot, organik madde ile birleşerek uzun süre aynı yerde kalır. Aynı topraklarda yetişen bitkiler bu iyodu dolaylı yoldan emebilir. Hayvanlar, bu bitkileri yediklerinde iyodu da tüketmiş olurlar. Fazla tüketimi insanlarda olduğu gibi bitki ve hayvanlar için de benzer tehlikeleri barındırmaktadır.

İyot radyoaktif olabilir. Radyoaktif izotoplar, atmosferdeki kimyasal reaksiyonlar sırasında doğal olarak oluşur. İyodun radyoaktif izotoplarının çoğu, çok kısa yarı ömürlere sahiptir ve hızla kararlı iyot bileşiklerine dönüşürler. Bununla birlikte, yarı ömrü milyonlarca yıl olan ve çevreye ciddi şekilde zararlı olan bir radyoaktif iyot formu da vardır. Bu izotop, uranyum ve plütonyum işleme sırasında oluşur ve nükleer santrallerden havaya karışır. Nükleer santrallerdeki kazalar büyük miktarlarda radyoaktif iyodun havaya salınmasına neden olmuştur.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Bilim Budur! 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 54. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/09/2021 17:25:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10149

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Charles Darwin
Biyografi
Bitkiler
Hastalık
Enfeksiyon
Halk Sağlığı
Sağlık
Canlılık
Evrimsel Psikoloji
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Balıklar
Nükleer
Akciğer
Yavru
Zihin
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Toprak
Konuşma
Astronomi
Hominid
Çevre
Maskeler
Genler
Algı
Genetik Mühendisliği
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın