Tellür

Tellür Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Tellür
Tellür
Wikipedia
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
2 dakika
70 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 53. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Tellür
  • İngilizce İsim Tellurium
  • Sembol Te
  • Atom Numarası 52
  • Grup 16
  • Periyot 5
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p6 5s2 4d10 5p4
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Kr] 4d10 5s2 5p4
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 127.603 Da (0.03000000 Da)
  • Blok p
  • Kategori Metalsi
  • Görünüm
  • Atomik Yarıçap 140 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 1261 K
  • Erime Sıcaklığı 722.66 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 6.24 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 1×10−9 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0000 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.00021 %
  • Deniz Suyunda kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.0000007 %
  • Güneş'te silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 4.9×10−6 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 16 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 65 GPa
  • Poisson Oranı
  • Young Modülü 43 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke Romanya
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı F.-J.M. von Reichenstein, 1782
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı H. Klaproth,
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Tellür, "Te" sembolü ile gösterilen ve atom numarası 52 olan kimyasal bir elementtir. Yarı metalik özellik gösteren, parlak, kristal, kırılgan, gümüş-beyaz bir elementtir. Genellikle koyu gri bir toz halinde bulunur ve hem metalik hem de ametalik özelliklere sahiptir. Tellür, kükürt ve selenyuma benzer özellikler gösteren birçok bileşik oluşturur. Havada yandığında yeşilimsi mavi bir alev açığa çıkararak, tellür dioksit oluşturur. Tellür, su veya hidroklorik asitten etkilenmez, ancak nitrik asitte kolaylıkla çözünür.

Tellürde, katenasyon yoluyla büyük halka ve zincir molekülleri sağlamak için gerekli olan kovalent bağlanma neredeyse yoktur. Element, rhombohedral formda kristalleşir. Kırılgandır ama çok sert değildir. Tellür atomları, kristalde Te – Te mesafeleri 3,74 Å olan spiral zincirler oluşturur. Tellür, ısıyı iletme konusunda yetersiz olsa da, ortalama bir elektrik iletkeni olarak belli alanlarda iş görebilir. Halitleri oluşturmak için halojenlerle (flor, klor, brom ve iyot) ve tellüritler oluşturmak için çoğu metal ile yüksek sıcaklıklarda tepkimeye girer.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Tellür, yer kabuğunda yalnızca milyonda 0.001 oranında bulunur. Tellür mineralleri arasında kalaverit, silvanit ve tellürit bulunur. Aynı zamanda doğada saf halde de bulunabilir; fakat bu durum çok nadirdir. Bakırın elektrolitik rafinasyonu sırasında üretilen anot çamurlarından ticari olarak Tellür elde edilebilir. Bu anot çamurları yaklaşık %8'e oranında tellür içerir.

Uygulama ve Kullanım Alanları

Tellür genellikle çeliğe katkı maddesi olarak kullanılır. Bir diğer yandan; alüminyum, bakır, kurşun veya kalay ile sıklıkla alaşımlanır. Alaşımlara dayanıklılığını, gücünü ve korozyona karşı direncini artırmak için eklenir. Dökme demir, seramik, rögar kapakları, güneş panelleri, kalkojenit camlar için kullanılabilir. Kauçuğa eklendiğinde, kürleme sürecini hızlandırır ve ürünü aşınmaya karşı daha az duyarlı hale getirir. Standart kauçuğu yumuşatan yağlardan da etkilenme olasılığını azaltır.

Tarihi

Tellür, 1783 yılında Romanya'nın Sibiu kentinde Franz Joseph Müller von Reichenstein tarafından keşfedildi. Reichenstein, Zalatna yakınlarındaki bir madende metalik bir parıltıya sahip olan ve doğal antimon ya da bizmut olduğundan şüphelenilen bir cevher (aslında altın tellürit, AuTe2 ) gördü. Ön araştırma yaptıktan sonra, bu bileşiğin ne antimon ne de bizmut ile alakalı olmadığını anladı. Üç yıl boyunca cevheri araştırdı ve yeni bir element içerdiğini kanıtladı. Bulgularını çok popüler olmayan bir dergide yayınladı ve neredeyse hiçbir otorite tarafından fark edilmedi.

1796'da, Berlin'deki Martin Klaproth'a bulgularını doğrulayan bir örnek gönderdi. Klaproth saf bir numune üretmeyi başardı ve buna tellür ismini verdi. Garip bir şekilde, bu elinden geçen ilk tellür örneği değildi. Elementi bağımsız olarak keşfeden Macar bilim insanı Paul Kitaibel tarafından, 1789 yılında kendisine gönderilmişti.

Etimolojisi

Tellür, "yeryüzü" anlamına gelen Latince "tellus" kelimesinden türetilmiştir.

Önlem ve Güven

Tellür bileşiklerine çoğu insan tarafından nadiren rastlanır. Teratojeniktirler ve sadece yetkin kimyagerler tarafından kullanılmalıdır. Az miktarlarda yutulması bile pis kokulu nefes ve vücut kokusuna neden olur. Aerosolünün solunması ile vücut tarafından emilebilir. Bu elementin aerosolü, gözleri ve solunum sistemini ciddi oranda tahriş eder. Karaciğeri ve merkezi sinir sistemini etkiler. Maruz kalma durumunda, sarımsak benzeri keskin bir nefes kokusuna yol açar. Tıbbi gözlem gereklidir. Yutulduğunda karın ağrısı, kabızlık, kusma ve şiddetli baş ağrısı gibi etkiler gösterebilir. Tellür ve bileşikleri ile çalışırken koruyucu maske takmak birincil gerekliliklerden biridir.

İlginç Bilgiler ve Diğer

Tellür birçok endüstriyel uygulamada aktif rol oynar:

  • Kauçuk ve diğer dayanıklı ürünlerin işlenmesinde vulkanizasyon ajanı ve hızlandırıcı
  • Sentetik elyaf üretimi için katalizör
  • Püskürtme kapakları
  • Cam ve seramikte pigment vb.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/04/2021 04:39:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10135

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Aminoasit
Bakteriler
Önlem
Zihin
Alkol
Kalp
Hasta
Elektrokimya
Bebek
Beslenme Bilimi
Matematik
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Dünya Sağlık Örgütü
Yüz
Türlerin Kökeni
Duygu
Türkiye
Doğru
Video
Köpekbalığı
Burun
Bilgi Felsefesi
Protein
Hava
İspat Yükü
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku