Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

İntihar Genetik mi? İntihar Eğilimi, Nesilden Nesle Kalıtılıyor mu?

İntihar Genetik mi? İntihar Eğilimi, Nesilden Nesle Kalıtılıyor mu? LondraGazete
4 dakika
3,526
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
  • Adli Bilimler
Evrim Ağacı Akademi: İntihar Yazı Dizisi

Bu yazı, İntihar yazı dizisinin 5. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Yaşam ve Ölüm Sarkacı: İnsanlar Neden İntihar Ediyor? İntihar Düşüncelerini ve Girişimlerini Nasıl Önleyebiliriz?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

İntihar, kişinin gönüllü ve kasıtlı olarak yaşamına son vermesi, öz canına kıyma eylemi olarak tanımlanabilir. Önemli bir halk sağlığı tehdidi olan intihar; intihar düşüncesinden, intihar girişimine ve tamamlanmış intihara varan kompleks bir eylemler bütünüdür. İntihar eğilimine; biyolojik/genetik, psikolojik ve sosyolojik (toplumsal koşullar ve stres etkenleri) olmak üzere biyopsikososyal ve tümleşik bir etmen öbeğinin etkimesi nedeniyle, intihar olgusu multidisipliner bir araştırma alanının konusudur.

Her yıl dünya genelinde yaklaşık olarak 1 milyon insanın intihar ettiği bilinmektedir ve yapılan çalışmalar, ilk 10 ölüm sebebi arasında olan intihar sonucu ölümlerin, tüm ölümlerin %1.5’luk kısmını oluşturduğunu; 15-44 yaş aralığında görülen ölüm sebepleri arasında ise önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir.

Bu Reklamı Kapat

İntiharın Genetik Temelleri

İntihar davranışının nörobiyolojik (sinirbilim) mekanizmalarını aydınlatmak amacıyla genetik ve epidemiyolojik araştırma başlıkları altında yapılan; aile, ikiz ve evlat edinme çalışmalarından elde edilmiş ve birbirini destekleyen nitelikteki kanıtlar, "intihar eğilimine genetiğin de rol oynadığının" kuvvetli bir göstergesi olmuştur. Aile çalışmaları; intiharda aile içi riskin, yani aile bireyleri arasında bu davranıştan sorumlu olabilecek riskli-aday genler yoluyla genetik geçişin, genel populasyondaki risk ile kıyaslandığında ailesel bir kümelenme gösterdiğini ortaya koymuştur. İkiz çalışmalarında; monozigotik (tek yumurta) ve dizigotik (çift yumurta) ikizler arasında genetik ve çevresel etkenler değerlendirilmiş, monozigotik ikizlerde intihar riskinin daha yüksek olduğu bildirilmiştir.

Evlat edinme çalışmaları kapsamında ise, yine genetik ve çevresel faktörleri değerlendirmek amacıyla, aynı çevrede ve biyolojik ailesiyle büyüyen kardeşler ile doğumdan hemen sonra ayrılan biyolojik kardeşlerle bunların biyolojik ve biyolojik olmayan (evlat edinen) aileleri üzerinde değerlendirmeler yapılmıştır. Elde edilen sonuçlarda evlat edinilmiş çocukların biyolojik ailelerinin de intihara genetik yatkınlığı gözlemlenerek diğer sonuçlara katkıda bulunulmuştur.

Bu Reklamı Kapat

Bu çalışmalar, uzun yıllar boyunca, intihar davranışının kişide ve ailesinde bulunan duygudurum bozukluklarından kaynaklandığı düşüncesini tersine çevirmiştir. Sonuçlar intihar eğilimine tek başına psikiyatrik bozuklukların kısmi bir etkisi olduğu ve artırdığı gerçeğini dışlamamış ancak bu ikincil psikiyatrik bozuklukları etkileyen genetik etmenlerden bağımsız olarak, intihar davranışına etkileyen genetik faktörlerin (aileden kalıtılan genler aracılığıyla) yaklaşık %30-55'lik yüksek bir oranla etkili olduğu belirlenmiştir.

İntiharın genetik temelleri, olası genlerin belirlenmesi ve araştırılmasıyla kanıtlanmıştır. Çünkü çevresel etkilere genomun verdiği epigenetik yanıtıyla intiharın kompleks genetik fenotipi tamamlanmaktadır. Son yıllarda teknolojinin de gelişmesiyle, genetik etkenlerin rolünü belirlemeye yönelik olarak yapılan sitogenetik ve moleküler genetik çalışmalarda büyük aşamalar katedilmiştir. Sitogenetik çalışmalarıyla, intihara aday genlerin hangi kromozom bandında yerleştiği tespit edilerek kromozomlardaki kırık noktalar üzerinden gen haritalamaları yapılmaktadır. Moleküler genetik çalışmalar ise DNA metilasyonu, histon modifikasyonları, gen ifadesinin bozulması ve linkaj dengesizliği yaklaşımlarıyla intihara neden olmaya aday/riskli genlerin belirlenmesinde yoğun olarak kullanılmaktadır.

Moleküler genetik çalışmalar, aday genlerin nükleotid dizilimlerinin belirlenerek gen polimorfizmlerinin saptanması prensibine dayanır. Çalışmalarda PCR (İng: "polymerase chain reaction") ve RFLP (İng: "restriction fragment length polymorphism") yöntemleri sıklıkla kullanılmakla birlikte, en çok tek nükleotid polimorfizmlerinin (İng: "SNP-single nucleotide polymorphism") gösterildiği aday-gen ilişkilendirme analizleri yapılmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aday gen ilişkilendirme analizleri, intihar gibi kompleks fenotiplere yol açan gen varyasyonlarını belirlemek amaçlı yapılmaktadır. Bu çalışmalar koruyucu ve risk etmeni polimorfik varyantların belirlenmesinde büyük önem arz etmektedir ve intiharın genetik faktörlerinin incelenmesinde hâlâ en popüler metoddur.

İntiharın Nörobiyolojisi

Son otuz yılda yapılan çalışmalar, intihar davranışı ve etiyolojisinde birtakım nörobiyolojik yolların sorumlu olduğunu göstermiştir. Serotonerjik, Dopaminerjik, Noradrenerjik, GABAerjik veya Nöroimmün Sistemler gibi bu nörobiyolojik yollar ve disfonksiyonlarıyla ilişkili genler, hastalıklar veya endofenotipler (hastalığa yatkınlığı gösteren biyolojik belirteçler/işaretler) öncelikli olarak çalışma konusu olmuştur.

Norepinefrin, dopamin ve serotonin gibi monoaminerjik transmitter sistemlerin deregülasyonu, nörotransmitter sistem inhibitörü GABA, glutamaterjik eksitatör sistem, nörotrofik sinyal faktörleri, kannabinoid sistem, lipid metabolizması ve HPA aksı (Hipotalamus-hipofiz-adrenal aks) intiharın nörobiyolojisinde riskli ve olası nedenler olarak değerlendirilmektedir.

İntihara aday genler olarak; dopaminerjik, adrenarjik sistem reseptörleri ve çoğunlukla serotonerjik nörotransmisyonun düzenlenmesinden sorumlu genler/gen ifadeleri üzerinde çalışmalar yürütülmüştür. Bunlar arasından; serotonin metabolizması genleri (TPH), serotonin transport (5-HTT) ve serotonin reseptörü (5-HTR) genleri yapılmış çalışmalarda en fazla dikkat çekenleridir.

Serotonin (5-hidroksitriptamin; 5-HT); vasküler düz kaslarda, gastrointestinal sistemde ve beyinde tanımlanmış bir nörotransmitterdir. Merkezi sinir sisteminde önemli işlevleri olduğu bilinen bu biyolojik aminler anahtar bir role sahiptir. Yapılan postmortem (Tür: "ölüm sonrası") çalışmalarda; beynin orbital prefrontal korteksindeki serotonin etkinliğinin azlığının ve serotonerjik disfonksiyonun, intihar orijinli ölüm olgularını artırdığı, bununla birlikte dürtüsel ve saldırgan davranışlara eğilimle de ilişkili olduğu bildirilmiştir.

Sonuç

Sonuç olarak; genomun çevresel etkilere epigenetik yanıtını anlamlandırmak amacıyla yapılan bu gen düzeyindeki araştırmalarla, intiharın genetik temellerine yönelik artan kanıtlar sunulmuş ancak, henüz spesifik biyobelirteçler belirlenememiştir. Geniş örneklemli ve sonucun güvenilirliğini azaltacak faktörlerin dışlandığı yeni ve daha ileri nörobiyoloji çalışmalarına ihtiyaç vardır. Böylelikle; öncelikli olarak intihar girişiminin önceden belirlenerek önlenmesi, öte yandan ise ölümle sonlanan intihar olgularında olayın orijini ve soruşturmanın derinlik kazanması sağlanacaktır.

Okundu Olarak İşaretle

Bu yazımızda sözü edilen akademik makalenin yöntemi veya sonuçları ile ilgili bir sorunuz veya sorununuz mu var? Aşağıda, akademik makalenin yazarlarının iletişim adreslerini bulabilirsiniz.

Evrim Ağacı sadece bilimsel bir çalışmayı duyurmak ile mükelleftir; araştırmayı, araştırmacıları veya araştırmanın sonuçlarını savunmaz. Akademik bir makalenin sonuçlarını geçersiz kılmanın ana yöntemi, orijinal çalışmanın yöntemi, sonuçları veya tartışması ile ilgili hatalı noktaları tespit etmek ve bunu hakemli dergilerde yayınlamaktır. Bu yapılacak olursa, Evrim Ağacı o çalışmaları da memnuniyetle duyuracak ve/veya bu çalışmayı güncelleyecektir.

Makalenin Yazışmadan Sorumlu Yazarı:
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 11
  • Bilim Budur! 5
  • Umut Verici! 4
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 2
  • Korkutucu! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: İntihar Yazı Dizisi

Bu yazı, İntihar yazı dizisinin 5. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Yaşam ve Ölüm Sarkacı: İnsanlar Neden İntihar Ediyor? İntihar Düşüncelerini ve Girişimlerini Nasıl Önleyebiliriz?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/05/2022 17:24:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11510

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Mikoloji
Bilimsel
Toplum
Kırmızı
Yılan
Etoloji
Halk Sağlığı
Beslenme Davranışı
Duygu
Zehir
Maymun
Meyve
Şüphecilik
Güneş
Kimyasal Evrim
İnsanlık
Taklit
Gerçek
Yaşam
Avrupa
Element
Kanser
Eğitim
Genetik Değişim
Yüksek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et