Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İnsanlar, Yapay Zekaya ve Robotlara Neden Güvenmiyor?

İnsanlar, Yapay Zekaya ve Robotlara Neden Güvenmiyor? Fortune
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bir psikoloji araştırması, insanların ahlaki kararları fayda ve zarar hesabı yaparak verenlere insanların güvenmediğini gösteriyor. Tıpkı bilgisayarların yaptığı gibi...

Bu yazı, The Guardian isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Yapay Zeka yazı dizisinin 14. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Yapay zeka üzerine kurulu teknolojiler insan hayatını kökten değiştirmektedir. Bu makineler günlük hayatımızla gitgide bütünleştikçe, onların vereceği kararlar da sadece faydacı olmanın ötesine geçip ahlaki bir hâl alacaktır. Kaçınılmaz bir kaza ile karşı karşıya kaldığında, sürücüsüz bir araba yolcuları mı korumalıdır, yoksa toplamda kaybedilecek canları en aza indirgemenin yollarını mı aramalıdır? İnsansız bir hava aracı, sonucunda sivil kayıplar olsa bile, saldırı düzenleyen teröristleri vurmalı mıdır? Yapay zekaya sahip olan makineler bağımsız hale geldikçe, bu tür soruları göz ardı etmek imkansızlaşmaktadır.

Bazı ahlaki kararların neden bilgisayarlara bırakılması gerektiğine dair güçlü iddialar bulunmaktadır. İnsanlardan farklı olarak, makineler bilişsel önyargılar tarafından yanlış yönlendirilmezler, yorgunluk hissetmezler ve bir düşmana karşı nefret beslemezler. Etik bir yapay zeka, ilke olarak ideal bir ahlak temsilcisinin değerlerini ve kurallarını yansıtacak biçimde programlanabilir. İnsan kısıtlamalarından arınmış olan bu tür makinelerin, biz insanlardan daha iyi ahlaki kararlar verdiği bile söylenebilir. Ancak bir makinenin ahlaki karar verme sürecinde özgür bir şekilde hüküm süreceği fikri pek çok insanı tedirgin etmektedir. Öyle ki, kimisi için makinelerin kullanımı insan onuruna karşı önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Peki, iş ahlaki kararlar vermeye gelince neden makinelere güvenmekten çekiniyoruz? Bir psikoloji araştırması bize şu ipucunu veriyor: Bilgisayarlar gibi fayda ve zararları hesaplayarak ahlaki kararlar veren bireylere karşı temel bir güvensizliğimiz var gibi görünüyor.

Bu bulgular, felsefede uzun süredir devam eden ve ahlaki kararlar alınırken yapılması gereken asıl şeyin sonuçları hesaplamak olduğunu savunan gelenekle hiç de uyumlu değildir. Sonuççuluk olarak da adlandırılan bu düşünce ekolü, bir kararın ancak ve ancak daha iyi sonuçlara yol açması halinde ahlaki anlamda doğru bir karar olduğunu savunur. Ancak filozof olmayan pek çok insan ahlaki yargıya böyle bir yaklaşımı yetersiz bulur. Bunun yerine insanların ahlaki sezgisi, iyi sonuçlar doğursa bile belirli eylemlerin “kesinlikle yanlış” kabul edildiği birtakım ahlaki kurallara uyma eğilimindedir.

Sonuççuluğa karşı hissedilen bu hoşnutsuzluk, katılımcılara sonuççuluk ile daha kurala dayalı ahlakı karşı karşıya getiren varsayımsal ahlaki ikilemlerin verildiği birkaç çalışmada gözlemlenmiştir. Örneğin "Tren İkilemi"nde katılımcılara kontrolden çıkmış bir trenin, tren raylarında mahsur kalan 5 masum insana doğru ve onları kesinlikle öldürecek şekilde hareket ettiği söylenir. Trenin ilerleyişi, küçük bir üstgeçitten aşağıdaki raylara bakan iri bir adamın aşağıya -diğer 5 kişiyi öldürmeden önce vücudunun treni durduracağı yere- ölümüne itilmesiyle durdurulabilir. Çoğu insan, iyi sonuçlarına rağmen bu durumda üstgeçitteki adamı aşağıya itmenin yanlış olduğuna inanır.

Peki, o zaman, "çoğunluğun iyiliği" için soğukkanlılıkla bir kişinin canını feda etmeye hazır olan azınlığa ne gözle bakıyoruz? 2016’da Journal of Experimental Psychology dergisinde yayınlanan bir makalede, toplumsal ilişkiler söz konusu olduğunda sonuççuluğun bir zaaf olabileceğine dair kanıtlar sunduk. Diğer bir deyişle sonuççu biri olmak insanları diğer insanlar tarafından daha az sevilen bireyler haline getiriyor.

Bazen daha kötü sonuçlar doğurabilecek olmasına rağmen belirli ahlaki kurallara bağlı kalan insanların sosyal partner olarak tercih edildiği sonucuna vardık. Bu oldukça mantıklıdır çünkü bir arkadaş veya partnerin aldatma, yalan söyleme veya çoğunluğun iyiliği için birini ölüme sürüklemenin fayda ve zararlarını hesaplaması düşüncesi bize ters düşmektedir. Kurallara dayalı kararlarımız, diğer insanlara karşı davranış şekillerimizde belirli duygusal tepkilerimizin rol oynadığını kısmen de olsa gösterdiği için bağlılıklarımıza ilişkin önemli bir işarettir.

2400'den fazla katılımcı ile 9 deney sonucunda tam olarak şu sonuçlara ulaştık: Tren İkilemi de dahil olmak üzere feda etmeye dayalı birtakım ahlaki ikilemlerde kurallara dayalı yaklaşımı tercih eden insanlar, kararlarını bir eylemin sonuçlarına dayandıran kişilerden daha güvenilir olarak görülmektedir. Mutlak ahlaki kurallara bağlı kalmak insanlara maddi bir fayda da sağlamaktadır. Güveni test etmek için tasarlanmış ekonomi ile ilgili bir oyunda katılımcıların sonuçlara dayalı olarak ahlaki kararlar veren kişilere nazaran çoğunluğun iyiliği için birini feda etmeyi reddeden insanlarla muhatap oldukları zaman daha fazla para verdikleri ve verdikleri parayı geri alacaklarına daha çok güvendikleri sonucuna vardık.

Ancak sonuççu olan kişilerin hepsi toplumdan eşit oranda dışlanmamışlardır. Çoğunluğu korumak için bir kişiyi feda etmeyi desteklemenin kendileri için zor olduğunu belirtenlere de, böyle yapmanın asla kabul edilebilir olmadığını söyleyen kararlı kişilere güvenildiği kadar güvenilmiştir. Böyle durumlarda karar çatışmasının varlığı, kişi hakkında olumlu bir işaret olarak görülmüş, belki de kişinin kararına rağmen ahlaki kuralları da uygulama zorunluluğunu hissettiğini göstermiştir.

Peki, bu bulguların robotlarla ne ilgisi var? Birincisi bu bulgular, ahlak söz konusu olduğunda makinelere olan güvensizliğimizin olası bir nedenine dikkat çekmektedir: Yapay zeka, başkalarının güvenilir olup olmadığını ayırt etmekte kullandığımız özelliklerden yoksundur. Sonuçları ne olursa olsun insanların belirli ahlaki kurallara -tartışmaya açık da olsa- mantıksız bir şekilde bağlı kalmasını ve ahlaki kararları verirken suçluluk ve empati gibi sosyal duygularla yönlendirilmesini tercih ederiz. Kurallara aşırı bağlı olmak insan psikolojisine dair önemli ipuçları verir. Makineler insanların ahlaki yargılarını kusursuz bir şekilde taklit edebilse bile, onların bu yargılara bizimle aynı sebeplerden ötürü varmadığını biliriz. Verecekleri karar ne olursa olsun, robotların hesaplama yaparak karar verme yöntemi, insanların ahlak bağlamında güvenilmez buldukları bir şeydir. İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün en son raporu da Katil Robot yaratmayı amaçlayan araştırmanın ertelenmesi gerektiğini savunmuştur çünkü bu tarz robotlar, “insanların bir başka insanı öldürmelerini veya incitmelerini engelleyen içgüdüye” sahip değillerdir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Başka bir deyişle, makinelerin doğru ve hatta ideal kararlar vermesi bizim için yeterli olmayabilir. Bu kararların, onları vermemizi sağlayan psikolojik süreçlerle aynısının bir sonucu olarak, yani bizi ayırt edilebilir şekilde ahlaki varlıklar haline getiren duygusal tepkiler ve sezgisel yanıtların sonucundaverilmesini istiyoruz. Teknoloji bu başarıyı elde edene kadar, ahlaki anlamda bağımsız makine yapmaya yönelik herhangi bir girişim kuşkuyla karşılanacaktır. Belki de sorunun aslında robotlarda değil de kendi psikolojimizde yattığının farkına varırız.

Teşekkür: Bu yazıyı çeviren Melike Sultan İşcan ve Büşra Nur Güner'e teşekkür ederiz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/07/2020 14:48:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5279

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Öğrenme Alanı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Nöron
Yumurta
Bebek Doğumu
Sağlık Personeli
Uçma
Dünya Sağlık Örgütü
Dünya
Hücre
Makina
Hız
Jeoloji
Cinsellik
Mitler
Evrim Teorisi
Teyit
Gelişim
Yiyecek
Çocuk
Beslenme Davranışları
Evrim
Bilgi
Sperm
Hayvan Davranışları
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer ki kendimiz ile doğa arasındaki duygusal bağı kuramazsak, türleri ve çevreyi kurtarmayı da asla başaramayacağız... Çünkü biz, sevmediğimiz şeyler için mücadele vermeyen bir türüz.”
Stephen Jay Gould
Geri Bildirim Gönder