Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Evrimde Birebir Geri Dönüşün İstatistiki İmkansızlığı: Dollo Yasası Nedir?

Evrimde Birebir Geri Dönüşün İstatistiki İmkansızlığı: Dollo Yasası Nedir? NewsLocker
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 36. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

1893 yılında Belçikalı bilim insanı Louis Dollo tarafından ileri sürülen bu açıklama, teknik olarak bilimsel bir yasadan ziyade, istatistiki bir analizin en olası sonucu olarak yorumlanmalıdır. Bu açıdan, bilim felsefesi açısından bu konuya bir "yasa" demek biraz abartılıdır; belki "Dollo Hipotezi" olarak anmak daha doğru olacaktır. Buna rağmen, ne isimle anarsak analım, bu konunun özünü anlamak evrimi doğru anlamak açısından önemlidir.

Dollo Yasası veya daha uzun ismiyle Dollo'nun Tersinmezlik Yasası/Prensibi, evrimsel bir değişim yaşandıktan sonra sonra, bu özelliğin birebir aynı şekilde atasal duruma geri dönmesinin olanaksız olduğunu (pratik olarak mümkün olmadığını) ileri sürer. Bu tanımda birebir aynı şekilde vurgusu önemlidir; çünkü benzer özelliklerin bağımsız olarak evrimleştiğini (bkz: yakınsak evrim) ve hatta atasal özelliklerin benzer formlarının yeniden evrimleşebildiğini (bkz: geri evrim) günümüzde bilmekteyiz. Bu ilkeye göre, örneğin evrimsel süreçlerle körelen bir organ birebir aynı şekliyle yeniden ortaya çıkamaz.

Dollo Yasası'na daha ziyade "istatistiki bir genelleme" olarak bakılması gerekir. Buna göre, evrimi etkileyen çevresel ve diğer parametreler o kadar çok sayıdadır ki, evrimsel bir değişimin tekrarlanması veya tamı tamına geriye alınması, istatistiki olarak mümkün değildir. Dawkins, Dollo Hipotezi'nin bunu gösterdiğini söyler. Stephen Jay Gould ise, hemen her zaman olduğu gibi, Dawkins'e göre daha yumuşak yaklaşır olaya ve Dollo Hipotezi'ni "geri alınamazlık" (irreversibility) kavramı dahilinde, olasılıklar evreninden seçilen bir ihtimalin, diğer tüm ihtimalleri kapatması olarak algılar. Yani önünüzde A, B, C, D ihtimalleri mevcutsa ve siz A'yı seçerseniz, diğer üç ihtimal istatistiki olarak ortadan kalkmış olur. Gould, Dollo'nun hipoteziyle bu geri dönülemezliği ileri sürdüğünü söyler.

Tersine evrimin, atasal forma bir anda geri dönüş şeklinde olması istatistiki olarak olanaksızdır. Buna karşılık, benzer özellikler atasal formu yansıtacak şekilde evrimleşebilir.
Tersine evrimin, atasal forma bir anda geri dönüş şeklinde olması istatistiki olarak olanaksızdır. Buna karşılık, benzer özellikler atasal formu yansıtacak şekilde evrimleşebilir.
Wikipedia

Gerçekten de, parametrelerin çokluğundan ötürü evrimsel basamakların iki defa izlenmesi (ileriye veya geriye doğru) son derece düşük ihtimallidir. Öte yandan, kimi zaman genlerimizde meydana gelen bir mutasyon, bir özelliğin kapanmasına veya ortaya çıkarılamamasına sebep olabilir. Fakat bu gende sonradan meydana gelen bir mutasyon, bu özelliği tersine döndürebilir. Dollo'nun zamanında henüz genler keşfedilmemiş olduğu için, bu kritik noktayı atlamış olması anlaşılırdır. Genler bazında bakıldığında Dollo Yasası işlevini yitirmektedir diyebiliriz.

Geri evrim kavramı kapsamında, zaten evrimin kimi durumda farklı yollarla da olsa geriye gidebildiği görülmektedir. Kuzey Amerika'daki kurbağaların alt çenelerindeki dişlerin tekrar atasal konuma doğru evrimleşmesi, geri evrim kapsamında açıklanabilir. Yakınsak evrim örneği olaraksa, denizden karalara çıkan ve yayılan hayvanlardan bazılarının, denizlere geri dönmesi verilebilir. Türler atasal özelliklerine büyük oranda veya benzer olacak şekilde dönebilirler; fakat bu dönüşler bir teybin geriye sarılması şeklinde değil, yeniden adaptasyon yoluyla olmaktadır..

Geri evrimin örneklerinden bir diğeri ise dikenlibalıklardır. Dikenlibalıkların ataları ve kuzenleri, güçlü zırhlara ve üç hatlı dikenlere sahip, yüksek savunma becerisi olan hayvanlardı. Washington Gölü'nde yaşayan bireylerin ise, yüzlerce yıl boyunca göl dibindeki çamur birikintileri içerisinde saklanmaya adapte olmaları sebebiyle, bu gereksizleşen zırhları körelerek küçülmüştü. Bu, 1960 yılına kadar sürdü. Gölde yapılan çalışmalar sonrasında 1960 yılında bu ufak hayvanın saklandığı çamurlu alanlar ortadan kalktı ve türün popülasyonları, yine avcılarıyla yüzyüze kaldılar. Sadece 49 yıl içerisinde (1957'den 2006'ya kadar geçen sürede), türün zayıf, zırhsız ve çelimsiz bireylerinde, sadece birkaç on nesil içerisinde atalarına ait özellikler geri evrimleşti ve yeniden zırhlı yapıya kavuştular. Böylece sadece gözlerimizin önünde meydana gelen ciddi bir evrim örneği değil, aynı zamanda geri evrimin harika örneklerinden biri bilim camiasına sunulmuş oldu.

Geri evrime örnek olan dikenlibalık evrimi
Geri evrime örnek olan dikenlibalık evrimi

Sonuç olarak, edinilen bir özelliğin birebir yitirilmesi veya yitirilen bir özelliğin birebir kazanılması, istatistiki olarak çok zor, hatta olanaksıza yakındır. Ancak şartlar öyle denk geldiğinde, türlerin milyonlarca yıl sonra bu şekilde yitimler veya kazanımlar edindikleri görülür. Çevre, sürekli ve rastgele olarak değiştiği için evrim de rastgele bir şekilde yön değiştirir. Bu rastgele yollardan bazılarının çakışması imkansız değilse de, oldukça güçtür. Fakat bu güçlüğe rağmen, dediğimiz gibi, bu örnekleri doğada bulmak mümkündür.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Buchanan. Lost And Found -- Breaking Dollo's Law. (01 Şubat 2011). Alındığı Tarih: 28 Nisan 2019. Alındığı Yer: Eco Devo Evo | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/11/2020 05:14:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/65

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Albert Einstein
Doğal Seçilim
Evren
Uçma
Mantar
Dünya Sağlık Örgütü
Hayvanlar Alemi
Tarih
Çin
Mühendislik
Sağlık Bilimleri
Kas
Evrimsel Biyoloji
Maskeler
Etimoloji
Virüsler
Grip
Kamuflaj
Makina
Bebek Doğumu
Beyin
Evrim Kuramı
Factchecking
Mikrop
Karadelik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kitap okumayı yeniden ‘havalı’ hale getirmek zorundayız. Eğer ki birinin evine giderseniz ve evlerinde kitap yoksa, onlarla sevişmeyin!”
John Waters
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol