Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Hız ve İvme Formülü: Konum Zaman Grafiği ve Hız Zaman Grafiği Nasıl Okunur?

Hız ve İvme Formülü: Konum Zaman Grafiği ve Hız Zaman Grafiği Nasıl Okunur?
18 dakika
9,287
  • Fizik
Evrim Ağacı Akademi: Genel Fizik: Klasik Mekanik (Newton Fiziği) Yazı Dizisi

Bu yazı, Genel Fizik: Klasik Mekanik (Newton Fiziği) yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Skaler ve Vektörel Büyüklük Nedir? Boyut Analizi Nasıl Yapılır?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Konum, hız ve ivme kavramları, mekaniğin temellerini oluşturması nedeniyle ayrı bir özen ister. Fakat ne yazık ki çok temel görülen konuları hızlıca geçme gibi bir huyumuz var. Halbuki tam aksi olmalıydı! Gereken önem verilmediği takdirde sürekli bir kafa karışıklığı yaşanacak ve geriye dönülerek vakit kaybedilecektir. Bu nedenle bu yazıda ele aldığımız tüm konuları dikkatlice okumanızı ve anlamanızı tavsiye ediyoruz.

Yazılı olarak okumaya devam etmeden önce, bu konuyla ilgili, çeşitli animasyonlarla zenginleştirdiğimiz videoyu, özellikle konum zaman grafiğini, hız zaman grafiğini ve ivme zaman grafiğini anlamak adına tavsiye ediyoruz. Bu videoda ayrıca yer değiştirme formülü, hız formülü ve ivme formülüyle ilgili detaylı konseptler göreceksiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Konum Nedir?

Konum, bir cismin (ya da olayın) içerisinde bulunduğu uzayda, nerede yer aldığını ifade etmek için kullandığımız bir kavramdır. Hiç kuşkusuz bir cisim (ya da olay), bir başka şeyin sağında, az aşağısında veya kuzeyinde yer alıyor diyebiliriz. Fakat bu türden nitel bir ifade, fizikte pek işimize yaramaz. O nedenle konumu ifade ederken koordinatları kullanırız.

Bazen bir olayı tek boyutta (bir doğru boyunca) ele alırken, bazen iki boyutta, bazen de üç boyutta ele alırız. Şüphesiz boyut arttıkça işin matematik yükü de artar. Bu nedenle işi basite indirgemek için ya bir boyutta hareketi ya da iki boyutta hareketi kullanırız.

Tüm Reklamları Kapat

Daha sonra istersek bunu üç boyuta, hatta daha sonrasına genelleyebiliriz. Bir boyutta harekette konum için genellikle "x\text{x}" harfi kullanılır (bir diğer sık kullanılan alternatif "r\text{r}" harfidir). Örneğin x=50metrex=50 \text{metre} diyerek, başlangıçtan (ya da orijinden) 50 metre ötede olduğunu ifade edebiliriz.

İki boyutta ise genellikle kartezyen koordinatlara geçilir (tek seçenek bu değildir). Böyle olunca işin içerisine bir de "y\text{y}" harfi girer. Cismin konumu için x=20x=20, y=15y=15 gibi bir ifade kullanırız ya da (x,y)\text{(x,y)} formunda ifade ederek basitçe cismin konumu için (20,15)\text{(20,15)} deriz. Fakat kartezyen koordinatlar, çıkardığı matematiksel iş yükü sebebiyle genellikle fizikte pek sıklıkla tercih ettiğimiz bir koordinat sistemi değildir. Onun yerine kutupsal koordinatları daha çok tercih ederiz, bunda ise bir uzaklık (r\text{r}) ve bir açı (θ\text{θ}) tercih edilir. Fakat konumuz şimdilik koordinat sistemleri değil.

Hareket, Hız ve Sürat: Ne Fark Var?

Fizikte konum, aslında tek başına çok bir anlam taşımaz. Genellikle "hareket" ile ilgileniriz, bu da aslında konumun değişimiyle mümkündür. Konumun değişebilmesi, bir hareketin gerçekleşebilmesi için muhakkak bir zaman geçmesi gerekir. Zamanın kendisi bunu mümkün kılar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dolayısıyla hız, konumun zamanla olan değişimidirve sıklıkla V\text{V} (İng: "velocity") harfi ile gösterilir. Bunu daha matematiksel bir ifadeyle söyleyeceğimiz zaman hız için, konumun zamana göre türevidir deriz. Bu nedenle hızın var olabilmesi için, muhakkak konumun değişmesi gerekir. Konumun birim zamanda ne kadar fazla değiştiği ise, hızın ne kadar büyük olduğunu söyler. Hız sadece büyüklüğe değil bir yöne de sahip olduğundan, vektörel bir niceliktir.

Sürat kavramı ise aslında hız ile oldukça benzerdir. Hız vektörel bir nicelikken, sürat skaler bir niceliktir (İngilizce'de "sürat" için "speed", "hız" içinse "velocity" kullanılır). Yani sürat aslında hızın sadece büyüklüğünü söyler, yönünü ise içermez. Cümle içerisinde "Araç saatte 50 kilometre hızla ilerliyor." derken yön tarif etmediğimizden, aslında süratten konuşuyor oluruz.Sürat, hareketlinin birim zamanda aldığı yoldur. Cümle "Araç saatte 50 kilometre hızla ilerliyor." derken yön tarif etmediğimizden, aslında süratten konuşuyor oluruz.

Hız formülü (ya da hız denklemi) için aşağıdaki formüller kısmına bakınız.

İvme (Hızlanma ya da Yavaşlama) Nedir?

Bu noktada birisinin aklına şöyle bir soru gelebilir: İyi ama, cisim o hıza bir anda ulaşmadı ya, önce hızlanması gerekmiyor mu? Bu soru bazen kafa karıştırıcı problemlere takılmamıza neden olsa da oldukça yerinde bir sorudur ve oldukça da geçerli bir cevabı vardır. Bir araç için hız da aslında sıfırdan, zamanla artarak bir değere ulaşır.

Örneğin durmakta olan bir araç gaza bastığında, saatte 70 kilometre hıza çıkıp o sabit hızla devam edene kadar, belirli bir zaman geçer. Öyleyse hızın zamana göre değişimi (türevi) de bir anlam ifade etmektedir! Buna fizikte ivme deriz.

Tüm Reklamları Kapat

İvme, hızın zamana göre değişimidirve sıklıkla a\text{a} (İng: "acceleration") harfi ile gösterilir. Tıpkı hızın, konumun zamana göre değişimi olması gibi. Dolayısıyla aslında ivme için, konumun zamana göre iki kere değişimidir gibi bir yaklaşım sergileyebiliriz. Bunu daha matematik bir dille; ivme, konumun zamana göre ikinci türevidir şeklinde söyleriz.

İvme, hız gibi vektörel bir niceliktir. Pozitif veya negatif bir değere sahip olabilir. Pozitif olması durumunda hız artar, yani cisim hızlanır. Negatif olması durumunda ise hız azalır, yani yavaşlar. Bu yorum aslında pozitif hızlar için geçerlidir.

Elbette burada hızın da negatif değerler alabildiğine dikkat etmek gerekir. Eğer ivme negatifse ve cisim sıfır hızla başlıyorsa, hız aslında büyüklük olarak azalmaz, artar. Evet, negatif sayı olarak bakıldığında değeri azalıyor gibi görünebilir, fakat işaret, sadece bir yön ifade etmektedir. Buna dikkat etmek gerekir.

Peki bu değişim olayı nereye kadar böyle gider? İvmenin de zamanla değişimi yok mudur? Bir anda mı oluşur? Elbette bunu epey bir sürdürebiliyoruz. İvmenin zamana göre değişimi için jerk kavramı kullanılır. Jerk kavramının zamanla değişimi için snap, onun da zamana göre değişimi için crackle, onun da zamana göre değişimi için pop...

Tüm Reklamları Kapat

Bu kelimeleri Türkçe karşılıkları olarak bile yazmıyoruz, çünkü karşımıza o kadar ender çıkıyorlar ki çoğunlukla onlarla pek ilgilenmemiz gerekmiyor. Fakat bağlam açısından, bu kavramları sorgulamanızda yarar var.

Grafik İncelemeleri

Konum Zaman Grafiği Nedir? Nasıl Okunur?

Fizikte, gerçekleşen olayları yorumlamak adına grafikleri sıklıkla kullanırız. Bu konunun özelinde ilgimizi çeken ilk grafik bu nedenle konum zaman grafiği oluyor. Konum zaman grafiğinde temelde aşağıdaki görseldeki gibi 5 farklı senaryo ele alabiliriz.

A Durumu: Sabit Konum

Konum zaman grafiğinde A durumunda zaman geçse dahi, konumun değeri hiç değişmemiştir. Yani cisim, hiçbir hareket sergilememiştir. Bu nedenle cismin bir yer değiştirmesi, dolayısıyla bir hızı yoktur. Bu da konum zaman grafiğinde zamanla değişmeyen bir doğruyla ifade edilir.

B Durumu: Sabit Pozitif Hız

Bu konum zaman grafiğinde zamanla konumun doğrusal (lineer) bir şekilde arttığını görüyoruz. Artış zamana göre sürekli olarak sabit gitmiş, bunu söyleyebilmemize neden olan şey, grafiğin bir doğruyla temsil edilmesidir. Aynı zamanda başlangıçta sıfır konumundayken, zaman geçtikçe konumu artmıştır. Dolayısıyla bu konum zaman grafiği, sabit ve pozitif hızla gerçekleşen bir hareketi ifade eder.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
The Haunted Man and The Ghost's Bargain (Charles Dickens)

The Haunted Man and the Ghost’s Bargain is a novella by Charles Dickens first published in 1848. It is the fifth and last of Dickens’s Christmas novellas. The story is more about the spirit of Christmas than about the holiday itself, harking back to the first in the series, A Christmas Carol. The tale centres on a Professor Redlaw and those close to him.

Redlaw is a teacher of chemistry who often broods over wrongs done him and grief from his past. He is attended to by his servants Mr. Swidger and his 87-year-old father who helps the cook, Milly William, decorate Redlaw’s rooms with holly. He is haunted by a spirit, who is not so much a ghost as Redlaw’s phantom twin and is “an awful likeness of himself…with his features, and his bright eyes, and his grizzled hair, and dressed in the gloomy shadow of his dress…” This Ghost appears and proposes to Redlaw that he can allow him to “forget the sorrow, wrong, and trouble you have known…to cancel their remembrance…” The Ghost also promises that Redlaw will have the power to bestow this same gift on anyone he meets. Redlaw is hesitant at first, but finally agrees. After the Ghost bestows his gift, a child dressed in rags with no shoes appears in Redlaw’s house. He seems terrified of Redlaw but becomes his unwilling companion.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺44.00
The Haunted Man and The Ghost's Bargain (Charles Dickens)

C Durumu: Sabit Negatif Hız

Konum zaman grafiğinde bu durum aslında B durumunun sadece biraz farklı halidir. Bu sefer zamanın başında mevcut bir konum varken, sıfır konumuna doğru sabit hızlı bir hareket gerçekleşmektedir. Öyleyse sabit ve negatif hızlı bir hareket söz konusudur.

A, B ve C durumlarını ele alan konum zaman grafiği örnekleri doğrusaldır (lineerdir). A durumunda hız yoktur, B ve C durumunda ise hız sabittir. Dolayısıyla bu üç durumda da ivme yoktur (hız değişmemektedir).

D Durumu: Yavaşlayan Hız (Negatif İvmeli Hız)

Bu konum zaman grafiği ilk başta biraz kafa karıştırıcı görünebilir, çünkü B ve C durumundaki gibi sabit bir artış söz konusu değildir. İşi kolaylaştırmak adına zaman eksenini ortadan ikiye bölmeyi deneyebilirsiniz. Bu durumda görülür ki ilk yarıda cisim, en son konumuna oldukça yakındır.

Sonrasında ilkine göre o kadar da yer değiştirmemiştir. Yani başlangıçta çok büyük bir hızı varken, daha sonrasında bu hız azalmıştır. Yani başlangıçta hızlı olan ama negatif ivmeli (yavaşlayan) bir hareket yapmıştır. Burada konum zaman grafiğini zaman ekseninde ikiye bölmenin pratikliğini ve grafiği yorumlamadaki kolaylığını diğerlerinde de uygumanız işlerinizi kolaylaştıracaktır.

E Durumu: Hızlanan Hız (Pozitif İvmeli Hız)

Konum zaman grafiğinde bu durum basitçe D durumunun tersidir. Benzeri bir çıkarımla görülebilir ki başlarda hız oldukça yavaş olduğundan, konum değişimi birim zamanda oldukça azdır. Fakat zamanla hız arttığı için, yani pozitif ivmeye sahip olduğundan (hızlandığından) son zaman dilimlerinde konum daha hızlı değişmiştir.

Hız Zaman Grafiği Nedir? Nasıl Okunur?

Hız zaman grafiğini yorumlamak, en azından belirli sınırlar içerisinde konum zaman grafiğine göre daha kolaydır. Genellikle sadece sabit ivmelerle ilgilendiğimiz için, bu grafikler daima doğrusaldır (lineerdir). Dolayısıyla bir önceki grafikteki gibi A, B ve C durumlarını inceleriz. Eğer daha gerçekçi bir senaryoyu ele alıyor olsaydık, ivmenin de değişimi olması gerekirdi. Bu durumda hız zaman grafiğinin, konum zaman grafiği ile olan benzerliği üzerine biraz düşünün.

Hız zaman grafiğinde turuncu doğru zamanla hızın arttığını, dolayısıyla pozitif bir ivmeye sahip olunduğunu gösterir. Yeşil doğru boyunca ise hız hiç değişmemiştir, bu nedenle ivme yoktur, yani sıfırdır. Mavi doğru boyunca ise hız zamanla azalmıştır, yani negatif bir ivme söz konusudur. Buradaki durumların aslında konum zaman grafiğinde ele aldığımız A, B ve C durumları olduğunu fark ettiniz mi?

Bu hız zaman grafiğinde yer almayan fakat göze çarpabilecek bir diğer senaryo ise, hızın negatif olduğu durumlardır. Kısaca özetlemek gerekirse, doğruların grafiğin x\text{x}-ekseni (zaman ekseni) altında kaldığı durumlardır. Dikkat edecek olursanız, burada yorumlamanın değişmeyeceğini fark edebilirsiniz, mühim olan doğrunun eğimidir (yukarı mı tırmanıyor yoksa aşağı mı iniyor).

Hız Zaman Grafiğinden Yer Değiştirme Bulma

Hız zaman grafiğinin sağladığı bir diğer önemli bilgi ise, doğrunun altında kalan alanın yer değiştirmeyi verdiğidir. Yer değiştirme, hız ile zamanın çarpımı olduğundan, doğrunun altında kalan alan konum değişimini, yani yer değiştirmeyi verir. Eğer doğru, zaman ekseninin üstündeyse ivme pozitif de olsa negatif de olsa yer değiştirme pozitif olacaktır.

Hız zaman grafiğinin altında kalan alan yer değiştirmeyi verir.

Eğer hız zaman grafiğinin altında kalan alanın nasıl olup da yer değiştirmeyi verdiğini anlayamıyorsanız, videodaki animasyona göz atmanızı tavsiye ediyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Hız zaman grafiğinde ivmenin negatif olduğu durumda yer değiştirmenin nasıl pozitif olacağı başta karmaşık görünebilir. Fakat örneklendirirsek bunun nedenini anlayabiliriz: 70 km/sa hızla giden bir araç, hızını 20 km/sa değerine düşürse dahi, hala ileri kabul ettiğimiz yönde yer değiştirmiştir. Fakat hız zaman grafiğinde doğru zaman ekseninin altında kalırsa, artık hız negatif, zaman pozitif olacağından çarpımın değeri negatiftir. Dolayısıyla yer değiştirme de negatif olur.

Konum zaman grafiği için neden hız zaman grafiğindekine benzer bir uygulama olmayacağını biraz düşününüz.

İvme Zaman Grafiği Nedir? Nasıl Okunur?

İvme zaman grafiğinde, sabit ivmeli bir hareket için, üç tane olası grafik çizebiliriz ve bunlar daima doğrusaldır, hatta dikey eksendeki değer hiç değişmez, çünkü sabittir. Bu nedenle bu üç durum şunlardır: Pozitif ivme, sıfır ivme ve negatif ivme.

A durumunda dikey eksende pozitif bir değer bulunduğundan, hızın değer kazanacağı anlaşılır. B durumunda ise ivme sabittir, yani hızda herhangi bir değişim olmaz. C durumu ise basitçe A durumunun tersidir.

Tüm Reklamları Kapat

Not: Bütün bu anlatımların, sabit ivmeli bir hareketi ifade etmek için kullanıldığına dikkat edin. İvmenin sabit olması bir şart değildir. Bu konuyu işlerken kolaylık olması ve fizikte genel olarak ötesine pek ihtiyaç duymayıp, ihmal ettiğimiz için bu senaryoları ele alıyoruz.

Animasyonlu videoda konum zaman grafiği, hız zaman grafiği ve ivme zaman grafiği tüm olası senaryolar için canlandırılarak veriliyor. Bu kavramları daha iyi anlamak için yazının başındaki videoyu izlemenizi tavsiye ediyoruz.

Formüller

Denklemlere tekrar dalmadan önce, harflendirmelerimizi hatırlayalım. Genellikle bu konu başlığı altında konum için X, hız için V, ivme için a harfini kullanırız.

İlk bilinmesi gereken, en basit denklem yer değiştirme, hız ve zaman arasındaki doğrusal ilişkidir (ya da konum, sürat ve zaman). Buradaki doğrusal ilişki ifadesi V veya t artarken, X'in de aynı oranda artacağını ima eder. Bunu aşağıdaki formülde bazı keyfi sayılar koyarak görebilirsiniz.

X=V⋅t\Large X=V\cdot t

Tüm Reklamları Kapat

Yer Değiştirme Formülü

Bir parçacığın konumundaki değişim, onun yer değiştirmesi olarak tanımlanır. Böylelikleyer değiştirme formülü aşağıdaki şekilde ifade edilir. Aynı zamanda yukarıdaki X=V.t denkleminde V yerine sürat değil hız konulduğunda da yer değiştirme formülü olduğuna dikkat edin.

ΔX≡Xs−Xi\Large \Delta X \equiv X_s-X_i

Buradaki delta (ΔΔ), değişimi ifade etmek için sıklıkla kullandığımız bir harftir. İndis olan ss ve ii ise, son ve ilk konumu ifade eder. Bir diğer yabancı olabileceğiniz ifade ise ≡\equiv işaretidir, bu da matematiksel olarak bu şekilde tanımlandığını ifade etmek için kullandığımız bir işarettir. Fiziğin temellerine giriş yaptığımız bu konularda, bu tür notasyonları tanımanızda fayda görüyoruz.

Ortalama Hız Formülü

Ortalama hız, bir cismin belirli bir süre boyunca aldığı yolu, eğer sabit bir hızla alsaydı hızı ne olurdu sorusunun cevabıdır. Cismin hızı bu zaman içerisinde artmış veya azalmış olabilir. Bu nedenle ortalama hız, yer değiştirmenin bu sırada geçen süreyi oranıdır. Böylelikle ortalama hız formülü Δx/ΔtΔx/Δt olarak tanımlanır.

Tüm Reklamları Kapat

Vˉ≡ΔXΔt\Large \bar{V}\equiv \frac{\Delta X}{\Delta t}

Buradaki VV (hız) üzerindeki çizgi, o ifadenin ortalamasını ifade etmek için kullandığımız bir işarettir.

Ani Hız Formülü

Bir cismin ortalama hızını hesaplamak kolay olsa da merak ettiğimiz şey her zaman ortalama hız değildir, belirli bir andaki hızını da bilmek isteriz. Bu nedenle ani hız formülü aşağıdaki gibidir.

Vx=lim⁡Δt→0ΔXΔt\Large V_x=\lim\limits_{\Delta t \rightarrow 0}{\frac{\Delta X}{\Delta t}}

Tüm Reklamları Kapat

Buradaki ani hız formülünde VV'nin altındaki xx indisi, hareketin x\text{x}-ekseni yönündeki hız bileşenini ifade eder, hiç kuşkusuz tek boyutta hareket söz konusuysa bunu yazmanız gerekmeyebilir, çünkü neyi ima edeceğiniz açıktır. Fakat biraz daha teknik gösterim için ve daha açık olmayı sevdiğimizden genellikle bu şekilde göstermeyi tercih ederiz.

Kısaca ani hız formülünün bize anlattığı, ΔX/Δt \Delta X / \Delta t oranının, Δt\Delta t limiti sıfıra giderken aldığı değerin ani hız olduğudur. Ani hız pozitif, negatif ya da sıfır olabilir. Bir başka ifadeyle:

Vx=lim⁡Δt→0ΔXΔt=dXdt\Large V_x=\lim\limits_{\Delta t \rightarrow 0}{\frac{\Delta X}{\Delta t}} = \frac{dX}{dt}

olarak da yazılabilir. Bu limite "X\text{X}'in t\text{t}'ye göre türevi" denir.

Tüm Reklamları Kapat

Ortalama İvme Formülü

Ortalama ivme formülü için de prensip yine aynıdır. Belirli bir zaman içerisinde hızda olan değişim ile bu zamanın oranıdır. Bu nedenle ortalama ivme formülü aşağıdaki gibi ifade edilir.

axˉ=ΔVxΔt=Vxs−Vxits−ti\Large \bar{a_x}=\frac{\Delta V_x}{\Delta t}=\frac{V_{xs}-V_{xi}}{t_s-t_i}

Artık denklemlerdeki notasyona tanıdık gelmeye başlamış olmalısınız (zaten amacımız da bir yandan buna aşina hale gelmenizi sağlamaktı). Burada V'lerin altındaki xsxs ve xixi ifadelerinin x\text{x}-eksenindeki hız bileşenlerinin son ve ilk halleri olduğunu tahmin edebilirsiniz. Aynı şekilde tt ifadesindeki ss ve ii indisi de son ve ilk değerleri ifade etmektedir.

Ani İvme Formülü

Ani hız kavramından sonra, bunu tahmin edebildiniz mi? Bu kavramlar aynı temel üzerine kurulu olduğundan dolayı, ani ivme de aslında hızın zamana göre türevidir. Böylelikle ani ivme formülü aşağıdaki gibidir.

Tüm Reklamları Kapat

ax≡lim⁡Δt→0ΔVxΔt=dVxdt\Large a_x\equiv \lim\limits_{\Delta t \rightarrow 0}\frac{\Delta V_x}{\Delta t}=\frac{dV_{x}}{dt}

Ani ivme formülünde matematiksel olarak bir adım daha ileriye gidebileceğimizi fark ettiniz mi? Daha önce hız ifadesi için konumun zamana görevi türevi olduğunu söylemiştik. Burada da hızın türevi var, öyleyse daha önce de bahsettiğimiz üzere, konumun zamana göre ikinci türevi diyebiliriz. Dolayısıyla ani ivme formülünü aşağıdaki şekilde de yazabiliriz.

ax=dVxdt=ddt(dXdt)=d2Xdt2\Large a_x=\frac{dV_{x}}{dt}=\frac{d}{dt}(\frac{dX}{dt})=\frac{d^2X}{dt^2}

Önemli Not: Biz genellikle ani hız ya da ani ivmeden bahsederken, onlara kısaca hız ya da ivme deriz. Fakat ortalamayı ifade ederken, ortalama kelimesini açıkça vurgularız. O nedenle bu farklılığa dikkat edin.

Tüm Reklamları Kapat

Sabit İvmeli Harekette Hız Formülü

Eğer bir cisim sabit ivmeli (aa) bir hareket yapıyorsa ve belirli bir başlangıç hızına (V=0V=0) sahipse, bir süre (tt) sonra hızı (VV) aşağıdaki gibi olur.

V=V0+at\Large V=V_0+at

Sabit İvmeli Harekette Yer Değiştirme Formülü

Eğer bir cisim sabit ivmeli (aa) bir hareket yapıyorsa ve belirli bir başlangıç hızına (V0V_0) sahipse, bir süre (tt) sonrası için yer değiştirme formülü aşağıdaki gibi ifade edilir.

X=V0t+12at2\Large X=V_0t+\frac{1}{2}at^2

Tüm Reklamları Kapat

Bu formülü eğik atış hareketinde sıkça göreceksiniz. Orada yer çekimi (gg) ile ilgilendiğimiz ve yere doğru olan yönü negatif aldığımız için denklemin ikinci terimini −12gt2 -\frac{1}{2}gt^2 şeklinde göreceksiniz (aa yerine gg). Fakat eğer gg'yi negatif alırsak işaret artı olarak kalacaktır. Bu tamamen fizikçilerin yaptığı bir kabuldür ve sonucu değiştirmez (yeter ki doğru dönüşümü yapın).

Örnek Hız ve İvme Soruları

Soru

Durmakta olan bir araç negatif yönde hareket etmeye başlamış ve 5 saniye boyunca düzgün (sabit ivmeyle) hızlanmıştır. 5. saniye sonundaki hızı negatif yönde 72 km/sa olduğuna göre aracın ivmesi nedir?

Çözüm

İvmenin tanımını hatırlayacak olursak o, hızdaki değişimden geliyordu. Bu nedenle hızdaki değişimi, bu değişimin gerçekleşmesi için geçen süreye bölersek, bu aralıktaki ortalama ivmeyi elde ederiz. Soruda ivmenin hep sabit olduğu verildiğinden ortalama ivmeyi bu şekilde kolaylıkla bulabiliriz.

Aracın ilk başta durmakta olduğu belirtilmiş, yani hızı 0 km/sa’tir. Son durumda ise hızı 72 km/s olarak verilmiş. Son hızından ilk hızını çıkararak aracın bu süredeki hız değişimini elde ederiz. 72 km/sa – 0 km/sa = 72 km/sa, yani aslında araç durgun halden harekete geçtiği için hızdaki değişim, aslında son hızına eşittir. Bu değişimin 5 saniyede gerçekleştiği de soruda bize verilen bilgiler arasında. Ancak dikkat edilmesi gerekir ki aracın hızı km/s değil, km/sa cinsinden, yani burada bir birim dönüşümü yapmak gerekiyor. Aksi takdirde 5 saniyedeki bu ortalama ivmeyi bulmaya çalışırken saniye ile saati birbirine karıştırabiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

72kmsa⋅1sa60dk⋅1dk60s=72km3600s=0.02km/s\Large \frac{72 km}{\cancel {sa}}\cdot \frac{1 \cancel {sa}}{60 \cancel {dk}}\cdot \frac{1 \cancel {dk}}{60 \cancel {s}}=\frac{72 km}{3600 s}=0.02 km/s

Hızı km/sa biriminden km/s saniye birimine çevirdiğimize göre, bize verilen 5 saniye değerini bu değere bölerek, ortalama ivmeyi bulabiliriz.

−0.02km/s5s=−0.004kms2=−4⋅10−3km/s2\Large \frac{-0.02 km/s}{5s}=-0.004 \frac{km}{s^2}=-4\cdot 10^{-3} km/s^2

Böylelikle aradığımız değer -4x10-3 km/s2 olarak bulunur. Burada eksi (-) işaretinin hızın negatif yönde olmasından geldiğine dikkat edin. Soruda aracın negatif yönde hızlandığını söylüyordu bu nedenle aslında en başında -72 km/sa olarak alabilirdik. Fakat yönlerden gelen eksi ve artı, bir tanımdır. Dolayısıyla onlarla ne yaptığınızı bildiğiniz sürece, karışıklık olmasın diye bir süre görmezden gelip, sonradan çözüme dahil edebilirsiniz. Fakat biz size en başından öyle yapmanızı, pratik kazandıkça bunu kullanmanızı öneriyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Soru

Aşağıdaki grafik bir hareketlinin hızının zamana göre değişimini göstermektedir. Buna göre hareketlinin 10 saniye sonunda aldığı yol ve yer değiştirme ne kadardır?

Çözüm

Alınan yol ve yer değiştirme farklı kavramlardır. Alınan yol hareket boyunca izlenen yolun toplam uzunluğu olduğundan soruda verilen hız-zaman grafiğinin altında kalan tüm alan bizi istediğimiz yanıta ulaştıracaktır. Grafikte her bir saniye ile tanımlanmış dikdörtgenlerin alanı 5 metreye karşılık gelmektedir (5 m/s x 1 s). Bu durumda grafiğin altında kalan dikdörtgenlerin ve bunların yarısı olan üçgenlerin alanlarını toplayacak olursak (her bir saniye için) alınan yol:

2.5+5+7.5+7.5+5+2.5+2.5+5+5+7.5=50metre2.5 + 5 + 7.5 + 7.5 + 5 + 2.5 + 2.5 + 5 + 5 + 7.5 = 50 metre

olur.

Yer değiştirme ise ilk konum ile son konum arasındaki farktır. Eğer soruda bize hız-zaman yerine konum-zaman grafiği verilseydi ilk ve son konum arasındaki farkı direkt grafikten okuyabilirdik. Burada ise yapmamız gereken, alınan yolları pozitif ve negatif değerlerine dikkat ederek toplamak. Hatırlayın alınan toplam yol skaler bir nicelikken, yer değiştirme vektörel bir nicelikti. Hareketli 6. saniyeden itibaren negatif yer değiştirme yapmaya başlıyor. O halde; pozitif yönde alınan yol 6 x 5 m = 30 m, negatif yönde ise ise 4 x 5 m = 20 m, öyleyse 10 saniye sonunda hareketlinin yer değiştirmesi 30 m – 20 m = 10 m olmalıdır.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
10
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Genel Fizik: Klasik Mekanik (Newton Fiziği) Yazı Dizisi

Bu yazı, Genel Fizik: Klasik Mekanik (Newton Fiziği) yazı dizisinin 2. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Skaler ve Vektörel Büyüklük Nedir? Boyut Analizi Nasıl Yapılır?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/12/2022 19:07:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12853

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Tüy
Nükleer Enerji
Elektrik
Element
Rna
Hormon
Astronot
Canlı
Bilim Felsefesi
Nükleer
İnfografik
Nörobiyoloji
Ekonomi
Evrim Ağacı Duyurusu
Çocuklar İçin Bilim
Kadın Sağlığı
Bilgi Felsefesi
Nöron
Transkripsiyon
Şeker
Test
Cinsellik
Atmosfer
Teknoloji
Yüzey
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ö. Kayalı, et al. Hız ve İvme Formülü: Konum Zaman Grafiği ve Hız Zaman Grafiği Nasıl Okunur?. (28 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12853
Kayalı, Ö., Bakırcı, Ç. M., Elçi, . (2022, November 28). Hız ve İvme Formülü: Konum Zaman Grafiği ve Hız Zaman Grafiği Nasıl Okunur?. Evrim Ağacı. Retrieved December 01, 2022. from https://evrimagaci.org/s/12853
Ö. Kayalı, et al. “Hız ve İvme Formülü: Konum Zaman Grafiği ve Hız Zaman Grafiği Nasıl Okunur?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 28 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/12853.
Kayalı, Ögetay. Bakırcı, Çağrı Mert. Elçi, . “Hız ve İvme Formülü: Konum Zaman Grafiği ve Hız Zaman Grafiği Nasıl Okunur?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 28, 2022. https://evrimagaci.org/s/12853.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.