Helyum

Helyum Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Helyum
Helyum Gazı Örneği
Helyum
Dilan Emektar Editör Dilan Emektar
3 dakika
731 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 3. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Helyum
  • İngilizce İsim Helium
  • Sembol He
  • Atom Numarası 2
  • Grup 18
  • Periyot 1
  • Oda Sıcaklığında Faz Gaz
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu 1s2
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 4.0026022 Da (0.00000200 Da)
  • Blok s
  • Kategori Soy gaz
  • Görünüm Renksiz gaz, yüksek voltajlı elektrik alana yerleştirildiğinde kırmızı-turuncu parlar
  • Atomik Yarıçap 120 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 4.222 K
  • Erime Sıcaklığı 0.95 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 0.1786 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 8×10−9 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0000 kg/kg
  • Meteoritlerde N/A %
  • Deniz Suyunda 7×10−12 kg/L
  • İnsan Vücudunda %
  • Güneş'te 2.7×103 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 2.7×10^3 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü GPa
  • Poisson Oranı
  • Young Modülü GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke İskoçya/İsveç
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı P. Janssen ve N. Lockyer, 1868
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı W. Ramsay, T. Cleve, ve N. Langlet, 1895
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Helyum, sembolü "He" ve atom numarası 2 olan kimyasal bir elementtir. Renksiz, kokusuz, tatsız, inert, monatomik, zehirli olmayan bir gaz olup, periyodik tablodaki soygaz grubunun ilk sırasında yer alır. Kaynama noktası, tüm elementlerden daha düşüktür. Helyum, gözlemlenebilir evrendeki en hafif ve en bol bulunan ikinci elementtir (hidrojen en hafif ve en bol olanıdır).[1], [2], [3]

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Dünyada nadir bulunmasına rağmen helyum, baryonik kütlenin %23'ünü oluşturan, bilinen evrende en bol bulunan ikinci elementtir ve toplam kütlesi, tüm ağır elementlerin toplam kütlesinin 12 katından fazladır.[4] Hem Güneş'te hem de Jüpiter'de aynı oranda bulunmaktadır. Dünya atmosferinde helyumun hacimce konsantrasyonu yalnızca milyonda 5.2 parçadır.[5], [6] Evrendeki helyumun büyük çoğunluğu Büyük Patlama sırasında oluşmuştur.[7] 1903'te, bazı doğal gaz arama çalışmaları sırasında büyük helyum rezervleri keşfeden Amerika Birleşik Devletleri, günümüzde açık ara en geniş helyum gazı tedarikçisi konumundadır.[8]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Balonlar, helyumun en yaygın bilinen kullanım alanı olsa da genele baktığımızda tüm helyum kullanımının çok küçük bir parçasıdır.[9] Helyum; düşük kaynama noktası, düşük yoğunluğu, yüksek termal iletkenliği gibi bazı benzersiz özelliklere sahip olduğundan dolayı birçok farklı amaç için kullanılabilmektedir. 2014 yılında tüm dünyada yaklaşık 32 milyon kg helyum ayrıştırılmıştır. Elde edilen helyumun en büyük kullanımı (yaklaşık %32'si) kriyojenik uygulamalardan oluşmaktadır ve bunların da çoğu, tıbbi MRI tarayıcıları ve NMR spektrometrelerinin süper iletken mıknatıslarını soğutmak için kullanılmıştır.[3]Helyum ayrıca; laboratuvar uygulamaları, mühendislik ve bilimsel uygulamalar, metal kaynağı, kontrollü atmosferlerin bakımı ve kaçak tespiti gibi alanlarda kullanılmaktadır.

Tarihi

Helyum, ilk olarak 18 Ağustos 1868'de, Güneş ışını spektrumunda 587,49 nanometre dalga boyuna sahip, parlak ve sarı bir çizgi olarak gözlenmiştir. Bu çizgi, Fransız gökbilimci Jules Janssen tarafından, Hindistan'ın Guntur kentinde bir Güneş tutulması sırasında tespit edilmiştir.[4]

Çizginin, başlangıçta sodyuma ait olduğu varsayılsa da aynı yılın 20 Ekim günü, İngiliz gökbilimci Norman Lockyer, güneş spektrumunda yine sarı bir çizgi gözlemiştir ve bu çizgiye, Fraunhofer'in D1 ve D2 ismini verdiği sodyum çizgilerine yakın olduğu için D3 adını vermiştir.[10], [8] 1881'de İtalyan fizikçi Luigi Palmieri, Vezüv Yanardağı'nın son patlaması sırasında açığa çıkan bir materyali analiz ettiğinde, D3 spektral çizgisi aracılığıyla helyumu tespit etmiştir.[11] 26 Mart 1895'te İskoç kimyager Sir William Ramsay, nadir bulunan ve %10 oranı toprak içeren elementleri çeşitli asitlerle işleyerek helyumu izole etmeyi başarmıştır.[8]

Etimolojisi

İngiliz gökbilimci Lockyer ve İngiliz kimyager Edward Frankland bu elementi, Güneş'in Yunancası olan "ἥλιος (helios)" olarak adlandırmıştır. Çünkü element, 18 Ağustos 1868'de güneş tutulması sırasında solar spektrumda keşfedilmiştir. Aslında 1895 yılına dek kesin bir tanımı yapılamamıştır, çünkü o yıla kadar bir alkali metal olduğu varsayılmıştır.

Önlem ve Güven

Standart koşullarda nötr helyum zehirli değildir, hatta insan kanında eser miktarda bulunur. Diğer yandan, helyumun boğucu bir etkisi olduğundan ve normal solunum sırasında gerekli oksijenin yerini alabildiğinden yüksek miktarda solunması canlılar için tehlikeli olabilir.[12]

Yaygın görüşün aksine, helyumu doğrudan basınçlı tüplerden veya balon doldurma valflerinden solumak son derece tehlikelidir çünkü yüksek akış hızı ve basınç, akciğer dokusunu ölümcül bir şekilde parçalayan barotravmaya yol açabilir.[13], [14] Aşırı düşük sıcaklıklarda sıvı formda bulunabilen helyumun deri ile teması halinde soğuk yanıkları oluşabilir. Yüksek sıvı-gaz genleşme oranı sebebiyle, muhafaza edildiği tüplere basınç tahliye cihazları takılması gerekir, aksi halde patlamalara neden olabilir.[15] Yüksek tehlike potansiyelinin aksine, helyumdan kaynaklanan ölüm oranı son derece düşüktür.

İlginç Bilgiler ve Diğer

Ses, helyum dolu ortamda, normal hava bulunan ortama kıyasla neredeyse üç kat daha hızlı hareket eder. Gazla dolu bir ortamdaki doğal rezonans frekansı, sesin o gazdaki hızıyla orantılı olduğundan dolayı helyum gazı solunduğunda, sesin rezonans frekanslarında bir artış meydana gelir.[16]

Ses yolunun rezonans frekansındaki bu artış, ciğerlerin hava ile dolu olduğu duruma kıyasla, daha yüksek frekansa sahip olması sayesinde ince bir ton sağlar. Bir kişi, helyum gazı teneffüs ettikten sonra konuştuğunda, ses tellerini kontrol eden kaslar, ciğerler havayla doluyken olduğu gibi hareket etmeye devam eder. Bu nedenle ses tellerinin titreşimi ile üretilen temel frekans (bazen perde olarak adlandırılır) değişmez.[17] Bununla birlikte hızlanan ses, tonda bir değişikliğe neden olarak saz ve ördek sesine benzer bir şekilde çıkar. Rezonans frekanslarını düşüren ters etki ise, kükürt heksaflorür veya zenon gibi yoğun bir gazın solunması ile elde edilebilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Bilim Budur! 4
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ G. Rayet. (1868). Analyse Spectral Des Protubérances Observées, Pendant L'éclipse Totale De Soleil Visible Le 18 Août 1868, À La Presqu'île De Malacca. Yayınevi: L'Astronomie. sf: 757–759.
  • ^ C. T. Haig. (1868). Account Of Spectroscopic Observations Of The Eclipse Of The Sun. Royal Society, sf: 74-80. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b J. Herschel. (1868). Proceedings Of The Royal Society. Google Books, sf: 104–120. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b J. Emsley. (2001). Nature's Building Blocks. ISBN: 10: 0199605637. Yayınevi: Oxford: Oxford University Press.. sf: 175–179. doi: 10. 978-0-19-850341-5.
  • ^ B. M. Oliver, et al. (1984). Helium Concentration In The Earth's Lower Atmosphere. Geochimica et Cosmochimica Acta, sf: 1759-1767. doi: 10.1016/0016-7037(84)90030-9. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ JetStream. Nws Jetstream - Introduction To The Atmosphere. (25 Temmuz 2007). Alındığı Tarih: 13 Ocak 2021. Alındığı Yer: JetStream | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Coc, et al. (2004). Updated Big Bang Nucleosynthesis Compared With Wilkinson Microwave Anisotropy Probe Observations And The Abundance Of Light Elements. The Astrophysical Journal, sf: 544. doi: 10.1086/380121. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c C. A. Hampel. (1968). The Encyclopedia Of The Chemical Elements. ISBN: 978-0-442-15598-8. Yayınevi: New York: Van Nostrand Reinhold. sf: 256–268.
  • ^ A. Stwertka. (1998). Guide To The Elements: Revised Edition.. ISBN: 0-19-512708-0. Yayınevi: Oxford: Oxford University Press.. sf: 24. doi: 10.0-19-512708-0.
  • ^ J. N. Lockyer. (1869). Viii. Notice Of An Observation Of The Spectrum Of A Solar Prominence, By J. N. Lockyer, Esq., In A Letter To The Secretary. Communicated By Dr. Sharpey. Proceedings of the Royal Society of London, sf: 91-92. doi: 10.1098/rspl.1868.0011. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ HathiTrust. Rendiconto Dell'accademia Delle Scienze Fisiche E Matematiche (Sezione Della Società Reale Di Napoli) Ser.1:V.20. (25 Temmuz 2017). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: HathiTrust | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Grassberger, et al. (2007). Suicidal Asphyxiation With Helium: Report Of Three Cases. Wiener klinische Wochenschrift, sf: 323-325. doi: 10.1007/s00508-007-0785-4. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Grassberger, et al. (2007). Suicidal Asphyxiation With Helium: Report Of Three Cases. Wiener klinische Wochenschrift, sf: 323-325. doi: 10.1007/s00508-007-0785-4. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Engber. Is It Dangerous To Inhale Helium?. (13 Haziran 2006). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Slate | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. R. Lide. (2005). Crc Handbook Of Chemistry And Physics, 86Th Edition. ISBN: 9780849304866. Yayınevi: CRC Press. doi: 10.0-8493-0486-5..
  • ^ M. J. Ackerman, et al. (1975). Calculation Of The Relative Speed Of Sound In A Gas Mixture. Undersea biomedical research. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. D. Staff. Why Does Helium Make Your Voice Squeaky?. (14 Temmuz 2000). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: The Straight Dope | Arşiv Bağlantısı
  • Physics World. Helium Sell-Off Risks Future Supply. (27 Ocak 2010). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Physics World | Arşiv Bağlantısı
  • R. K. Kochhar. (1991). French Astronomers In India During The 17Th - 19Th Centuries. Journal of the British Astronomical Association, sf: 95-100. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 3. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/07/2021 16:52:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9848

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Bilim İnsanları
Diyet
Savaş
İntihar
Göğüs Hastalığı
Çeşitlilik
Makina
Yeme
Factchecking
Zaman
Hareket
Klinik Mikrobiyoloji
Bakteri
Göğüs
Şehir Hastanesi
İnsan Sağlığı
Covid-19
Deniz
Bilim
Sanat
Gerçek
Tür
Hayatta Kalma
Eşey
Cansız
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın