Hangisi Öldürür: Akım mı, Voltaj mı?

Elektrik ile İlgili Kavramlardan Hangisi Ölümlerin Asıl Sorumlusudur?

Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Birçok insan elektriğin asıl ölümcül özelliğinin akım miktarı olduğunu düşünür. Ancak Jurassic Park gibi "elektrikli tel" sahnesine sahip filmler, voltaj üzerinden bir anlatım yaparak, asıl öldürücü darbeyi vuranın voltaj olduğuna işaret etmektedir:

Jurassic Park (1993) filminden bir sahne
Jurassic Park (1993) filminden bir sahne

Peki hangisi doğru? Gerçekten de elektriği algılamamıza neden olan, dolayısıyla canımızı acıtan ve hatta bizi öldüren şey, elektrik akımıdır. Çünkü vücudumuzdaki dokuları ve organları yakan, kalbin durmasına neden olan unsur, akımdır.

Yapılan çalışmalara göre, insan vücudu için 0.01 amper (ya da 10 miliamper) düzeyindeki elektrik akımları bile ölümcül olabilmektedir; fakat bu düzeyde akım genellikle dikkate değer miktarda acı ve şok vermektedir. Çoğu durumda 100-200 mA (0.1-0.2 A) seviyesindeki akım, ölümcül olarak nitelendirilmektedir.

Ancak akım, vakum içinde kendiliğinden var oluvermemektedir. Elektrik yükünü bir noktadan diğer bir noktaya taşıyabilmek, dolayısıyla akım oluşturabilmek için voltaja ihtiyaç vardır. Bunu anlamak için, elektriğin en temel formülü olan Ohma Yasası ile başlayalım ve temel kavramlara bir bakalım:

V=I×R\LARGE{V=I\times{R}}

Bu denklemde VV voltaj, II akım, RR ise dirence karşılık gelmektedir. Voltaj, akım ile direncin çarpımıdır. Dolayısıyla bu denklemde her bir parça, birbiriyle doğrudan ilişkilidir. Daha bu noktada bile "asıl ölümcül olanın" spesifik bir özellik olduğunu söylemekte zorlanmaktayız. Çünkü biri olmadan, diğerleri var olamamaktadır.

Voltaj, akım üretmek için gereken enerjidir. Dolayısıyla canınızı acıtacak düzeyde akımın vücudunuzdan geçebilmesi için, yeterince büyük bir voltaj gereklidir. Bu voltaj, dirence bağlı olarak çeşitli seviyelerde akımlar üretebilecektir.

İnsan Vücudunun Direnci

Örneğin insan vücudunun direnci, oldukça değişkendir. Eğer vücudunuz kuruysa, 1 megaohm (1 milyon ohm) ila 100 megaohm arasında değişen değerler alabilir. Ancak vücudunuz ıslaksa, bu direnç düzeyi 500 ohm seviyesine kadar düşebilir.

Bu ne anlama geliyor? Ohm Yasası'na göre, aynı miktarda voltaj ile, daha düşük bir direnç üzerinden çok daha fazla akım geçirmek mümkündür. İşte bu nedenle banyodaki elektrik kaçakları çok daha tehlikelidir; çünkü ıslak bir şekilde banyodan çıktığınızda, aynı miktarda voltaj, normalden çok daha yüksek miktarda akımın vücudunuzdan geçmesini sağlayabilir.

Dahası, direnci nasıl ve hangi noktalardan ölçtüğünüze göre de değişebilecektir. Örneğin elden ele, elden ayağa, ayaktan ayağa, elden bileğe gibi farklı noktalarda yapılan ölçümler, farklı direnç değerlerine karşılık gelecektir. Benzer şekilde, terli olup olmadığınız da vücut direncinizi değiştirecektir.

Ne Düzeyde Elektrik Acı Vericidir?

Bu soruya da çok net bir cevap vermek kolay değildir; çünkü her bir bireyin elektriğe karşı direnci farklı olacaktır. Cinsiyet, vücut kütlesi, vb. faktörler de bu dirence etki etmektedir. Bazı insanlar çok ufak miktarda elektrikle bile titreyebilirken, bazı diğerleri daha yüksek akım değerlerinde bile çok bir acı hissetmez.

Ancak yapılan çalışmaları genel olarak bir tabloya dökmek mümkün. Bunu yaptığımızda, karşımıza şöyle bir sonuç çıkıyor:

Elektriğin insan vücudundaki etkisini gösteren bir tablo.
Elektriğin insan vücudundaki etkisini gösteren bir tablo.
All About Circuits

Bu tabloda Hz, frekansın birimi olan hertz'in kısaltmasıdır. Alternatif akım kaynaklarının ne sıklıkla yön değiştirdiğinin bir ölçüsüdür. Örneğin 60 Hz AC başlıklı sütundaki alternatif akım her saniyede 60 defa yön değiştirmektedir. 10 kHz (10.000 Hertz) sütunundaki akım ise her saniye 10.000 defa yön değiştirmektedir.

Elbette bu tablodaki sayılar sadece yaklaşık değerlerdir ve herkese eşit derecede genellenemez. Vücut kimyasına bağlı olarak bu sayılar da değişecektir. Ancak genel olarak alternatif akımın doğru akımdan çok daha etkili olduğuna dikkatinizi çekeriz.

Sonuç

Sonuç olarak, her ne kadar akım değerleri asıl fizyolojik hasarı veren şey olsa da, sadece akım değerlerinden yola çıkarak sonuca varmak mümkün değildir. Dirence bağlı olarak, hasar verecek akımı başlatacak kadar voltaj yoksa, ölümcül bir sonuç doğmayacaktır. Voltaj varsa da direnç çok yüksekse yeterli miktarda akım üretilemeyebilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 14
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2019 12:28:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8064

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İyi bir kahkaha ve insanlara yönelik merhametli olmak, erişebileceğimiz en üst bilgi seviyesidir.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder