Gözlemlediğiniz Canlının Türünü Nasıl Araştırırsınız?

"Bu hangi tür?" dediğiniz gözlem kayıtlarınız veya fotoğraflarınız illa olmuştur. Bu rehberde, gözlemlediğiniz canlının hangi taksonomik basamağa ait olduğunu nasıl araştıracağınızı anlatacağız.

Bu yazıda, gözlemlediğiniz canlının hangi taksonomik basamağa ait olduğunu nasıl araştıracağınızı anlatacağız.

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

"Bu hangi tür?" dediğiniz gözlem kayıtlarınız veya fotoğraflarınız illa olmuştur. Bu yazıda, gözlemlediğiniz canlının hangi taksonomik basamağa ait olduğunu nasıl araştıracağınızı anlatacağız.

Öncelikle anahtar sözcükleri çok iyi seçmek lazım. Eğer gözlemlediğiniz canlının herhangi bir takson basamağını biliyorsanız, bu durumda aramanız daha kolay olacaktır. Misal, fotoğrafladığınızın bir wasp (yaban arısı) olduğunu biliyorsunuz. Fakat karnından (abdomen) uzanan upuzun iğne benzeri bir yumurta kanalı (ovipositor) var. Ayrıntılı bilgiye erişmek için "long ovipositor wasp" ve "parasite wasp" yazıp, görseller ve biyocoğrafya yardımı ile eleyip, daha ayrıntılı taksonlara ulaşabilirsiniz. En etkili yöntemlerden biri bu şekilde ailelerden (veya takımlardan) yola çıkmak. Mesela Pentatomoidea (Kalkanböcekleri) veya Apidae (Gerçek arılar) gibi taksonlara üye olduğunu düşünüyorsanız, Google'a "Apidae sp" veya "Apidae species" yazıp, ilerleyebilirsiniz.

Söz konusu yaban arasını aratmak için seçilen anahtar kelimeler.
Söz konusu yaban arasını aratmak için seçilen anahtar kelimeler.
Google

Elbette görsel benzerlikle yakaladığınız türü hemen kabul etmemek lazım. İkinci en önemli şey olan biyocoğrafyayı incelemek gerekiyor. Yani türün Wikipedia veya IUCN'den Dünya'nın nerelerinde yaşadığına bakmak lazım. Ondan sonra söz konusu türün bulunduğu cinse gidip, diğer türleri gözden geçirmek lazım. Çünkü bazı türler birbirine morfolojik (dış görünüş) olarak o kadar benzer ki sadece fotoğraftan ayırt etmek neredeyse imkansızdır. Dolayısıyla farklılıklar mikroanatomik, coğrafik veya genetik çerçevede belirlenir. Bu durumda en iyi ihtimalle cins veya aile seviyesinde bırakmak lazım. Örneğin Asilidae (Suikastçi sinekler) ailesinde bu çok yaşanır. Sonuçta familya seviyesinden ileri gidilemez ise "Asilidae sp." seviyesinde bırakmak gerekir. Bunun anlamı Asilidae ailesinden bir tür demek. Böyle durumlarda tür seviyesine inmek için uzmanlardan veya yetkili laboratuvar/üniversite bölümlerinden yardım almak gerekebilir.

Bu araştırma sürecinde en güncel kaynak Wikipedia'nın orijinal sitesidir. Tespit ettiğiniz türün takson basamağında herhangi bir güncelleme var mı diye Wikipedia'daki taksonomik tabloyu her zaman gözden geçirmek lazım. Daha sonra IUCN Kırmızı Liste'den de yararlanabilirsiniz. Türkiye içerisinde TRAMEM (Memeli veri tabanı), TRAKUS (Kuş veri tabanı), TRAKEL (Kelebek veri tabanı) ve Turkherptil (Sürüngen ve amfibi veri tabanı) bulunuyor. Bu sitelerde Türkiye'de yaşayan türlerin fotoğraflarına ve bilgilerine erişebilirsiniz. Tek sorun alt tür veya tür araştırmaları ile birlikte sürekli olarak güncellenmiyor olabilmeleri; ancak araştırma sürecinde bu sitelerden yararlanmakta fayda vardır. Öte yandan biz de olabildiğince türü gözlemleyip, filogenetik ağaç şeklinde işlediğimiz Yaşam Ağacı isimli bir proje başlattık. Söz konusu projemize buradan veya üst taraftaki menüden ulaşabilirsiniz.

Sol tarafta Collin's Bird Guide'dan, sağ tarafta Wikipedia'dan alınan şahin (Buteo buteo) infografiği ve taksonomisi.
Sol tarafta Collin's Bird Guide'dan, sağ tarafta Wikipedia'dan alınan şahin (Buteo buteo) infografiği ve taksonomisi.
Collin's Bird Guide & Wikipedia

Veri tabanları dışında "Field Guide" diye başlayan arazi rehberleri de araştırma sürecinde fazlasıyla yardımcı olur. Bunlar Collin's Field Guide, Peterson Field Guide gibi rehberler olabilir. Örneğin kuş gözlemi için en başta Collin's Bird Guide geliyor. Hatta bu rehberin telefon uygulaması da var ve en iyi ornitoloji (kuş bilimi) uygulamalarından biridir diyebiliriz. Ayrıntılı bilgi için rehberi anlattığımız yazımıza buradan ulaşabilirsiniz. Arazi rehberi alırken biyocoğrafyalara göre hazırlandığını göz önünde bulundurmak lazım. Çünkü Türkiye'de yaşayan bir kişi, Amerika veya Afrika için hazırlanmış rehberlerden pek fayda göremez. Bu yüzden arazi rehberinin bulunduğunuz coğrafyayı kapsamasına özen gösterin. Türkiye için Zonguldak Kuşları (Mustafa Sözen et al.), Türkiye'nin Kelebekleri (Ahmet Baytaş) ve Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri (İbrahim Baran) gibi kaliteli rehberler bulunur.

Taksonomik arazi rehberleri.
Taksonomik arazi rehberleri.
Pedram Türkoğlu

Ayrıca bazı belirgin fotoğraflar için ekosistemin sosyal platformu, halk biliminin öncüllerinden iNaturalist sitesinden yararlanabilirsiniz. Uygulamanın kendisi, fotoğrafı görünce birkaç öneride bulunuyor. Emin olmadığınız takdirde taksonomik takım gibi daha genel bir pencerede bırakabiliyorsunuz. Konu hakkında bilgisi olan kişiler veya uzmanlar gelip, daha ayrıntılı öneriler verebiliyor. Yanlış girmenizin de bir önemi yok. Diğer kullanıcılar görüp, öneri veriyorlar zaten. Bu platformu anlattığımız yazımıza buradan erişebilirsiniz.

Bir de çok sevdiğimiz spesifik bir veri tabanı var. Bu veri tabanı içerisinde bütün Lacertidae (gerçek kertenkeleler veya duvar kertenkeleleri) ailesinin nerede yaşadığı ayrıntılı olarak belirlenmiş. Böylece Lacertidae ailesindeki neredeyse bütün üyelerin, coğrafik izolasyona göre alt türüne kadar dahi inceleyebiliyorsunuz. Söz konusu siteye erişmek için buraya tıklayabilirsiniz.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder