Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Gözlemlediğiniz Canlının Türünü Nasıl Araştırırsınız?

"Bu hangi tür?" dediğiniz gözlem kayıtlarınız veya fotoğraflarınız illa olmuştur. Bu rehberde, gözlemlediğiniz canlının hangi taksonomik basamağa ait olduğunu nasıl araştıracağınızı anlatacağız.

Gözlemlediğiniz Canlının Türünü Nasıl Araştırırsınız? 365Binoculars
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazıda, gözlemlediğiniz canlının hangi taksonomik basamağa ait olduğunu nasıl araştıracağınızı anlatacağız.

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

"Bu hangi tür?" dediğiniz gözlem kayıtlarınız veya fotoğraflarınız illa olmuştur. Bu yazıda, gözlemlediğiniz canlının hangi taksonomik basamağa ait olduğunu nasıl araştıracağınızı anlatacağız. Elbette ki tür tanımı için internet aramaları yeterli değildir; hatta fotoğraf ile ne kadar doğru tür tanımlanabilir de ayrı bir tartışma konusudur. Ancak fikir oluşturması açısından birtakım okumalar yapabilirsiniz.

Öncelikle ekosistemin sosyal platformu olan iNaturalist sitesine gözleminizi yüklemenizi öneririz. iNaturalist hakkındaki yazımıza buradan ulaşabilirsiniz. Çünkü bu veri tabanı sayesinde ekolojik açıdan birçok bilgi ve veri toplamak mümkündür. Aynı şekilde uzmanlar da platformda yardımcı olacaktır.

Kendi başınıza okumalar yapmak istiyorsanız, öncelikle anahtar sözcükleri çok iyi seçmek lazım. Eğer gözlemlediğiniz canlının herhangi bir takson basamağını biliyorsanız, bu durumda aramanız daha kolay olacaktır. Misal, fotoğrafladığınızın bir wasp (yaban arısı) olduğunu biliyorsunuz. Fakat karnından (abdomen) uzanan upuzun iğne benzeri bir yumurta kanalı (ovipositor) var. Ayrıntılı bilgiye erişmek için "long ovipositor wasp" ve "parasite wasp" yazıp, görseller ve biyocoğrafya yardımı ile eleyip, daha ayrıntılı taksonlara ulaşabilirsiniz. En etkili yöntemlerden biri bu şekilde ailelerden (veya takımlardan) yola çıkarak canlıyı İngilizce "tariflemektir." Mesela görüntüsünden Pentatomoidea (Kalkanböcekleri) veya Apidae (Gerçek Arılar) gibi taksonlara üye olduğunu düşünüyorsanız, Google'a "Apidae sp" veya "Apidae species" yazıp, ilerleyebilirsiniz. Evet, bunun için böceklerin büyük ailelerine önceden bakmanız gerekiyor. En basitinden "Insect families" yazarak bakabilirsiniz.

Söz konusu yaban arasını aratmak için seçilen anahtar kelimeler.
Söz konusu yaban arasını aratmak için seçilen anahtar kelimeler.
Google

Elbette görsel benzerlikle yakaladığınız ilk canlıya hemen tür teşhisi koymamak lazım. İkinci en önemli şey olan biyocoğrafyayı incelemek gerekiyor. Yani türün Wikipedia veya IUCN'den Dünya'nın nerelerinde yaşadığına bakmak lazım. Ondan sonra söz konusu türün bulunduğu cinse gidip, o cins içerisindeki diğer türleri gözden geçirmek lazım. Çünkü bazı türler birbirine morfolojik (dış görünüş) olarak o kadar benzer ki sadece fotoğraftan ayırt etmek neredeyse imkansızdır. Dolayısıyla farklılıklar mikroanatomik, coğrafik veya genetik çerçevede belirlenir. Bu durumda en iyi ihtimalle cins veya aile seviyesinde bırakmak lazım. Örneğin Asilidae (Suikastçi Sinekler) ailesinde bu çok yaşanır. Sonuçta familya seviyesinden ileri gidilemez ise "Asilidae sp." seviyesinde bırakmak gerekir. Bunun anlamı Asilidae ailesinden bir tür demek. Böyle durumlarda tür seviyesine inmek için uzmanlardan veya yetkili laboratuvar/üniversite bölümlerinden yardım almak gerekebilir.

Bu araştırma sürecinde en güncel kaynaklardan birisi Wikipedia'nın orijinal sitesidir. Tespit ettiğiniz türün takson basamağında herhangi bir güncelleme var mı diye Wikipedia'da sağ tarafta bulunan taksonomik tabloyu her zaman gözden geçirmek lazım. Daha sonra IUCN Kırmızı Liste'den de yararlanabilirsiniz. Türkiye içerisinde TRAMEM (Memeli veri tabanı), TRAKUS (Kuş veri tabanı), TRAKEL (Kelebek veri tabanı) ve Turkherptil (Sürüngen ve amfibi veri tabanı) bulunuyor. Bu sitelerde Türkiye'de yaşayan türlerin fotoğraflarına ve bilgilerine erişebilirsiniz. Öte yandan Evrim Ağacı olarak biz de gözlemlediğimiz türleri, filogenetik ağaç şeklinde işlediğimiz Yaşam Ağacı isimli bir proje başlattık. Söz konusu projemizin ne olduğunu ve nasıl katkı sağlayacağınızı öğrenmek için tıklayabilirsiniz.

Sol tarafta Collin's Bird Guide'dan, sağ tarafta Wikipedia'dan alınan şahin (Buteo buteo) infografiği ve taksonomisi.
Sol tarafta Collin's Bird Guide'dan, sağ tarafta Wikipedia'dan alınan şahin (Buteo buteo) infografiği ve taksonomisi.
Collin's Bird Guide & Wikipedia

Veri tabanları dışında "Field Guide" diye başlayan arazi rehberleri de araştırma sürecinde fazlasıyla yardımcı olur. Bunlar Collin's Field Guide, Peterson Field Guide gibi rehberler olabilir. Örneğin kuş gözlemi için en başta Collin's Bird Guide geliyor. Hatta bu rehberin telefon uygulaması da var ve en iyi ornitoloji (kuş bilimi) uygulamalarından biridir diyebiliriz. Ayrıntılı bilgi için Collin's Bird Guide rehberini anlattığımız yazımız için linke tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Arazi rehberi alırken biyocoğrafyalara göre hazırlandığını göz önünde bulundurmak lazım. Çünkü Türkiye'de yaşayan bir kişi, Amerika veya Afrika için hazırlanmış rehberlerden fayda göremez. Bu yüzden arazi rehberinin bulunduğunuz coğrafyayı kapsamasına özen gösterin. Türkiye için Zonguldak Kuşları (Mustafa Sözen et al.), Türkiye'nin Kelebekleri (Ahmet Baytaş) ve Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri (İbrahim Baran) gibi kaliteli rehberler bulunur.

Taksonomik sınıflandırmalar için yardımcı olan bazı akademik kaynaklar (textbook) ve arazi rehberleri (field guide).
Taksonomik sınıflandırmalar için yardımcı olan bazı akademik kaynaklar (textbook) ve arazi rehberleri (field guide).
Pedram Türkoğlu

Yukarıda da belirttiğimiz gibi bazı belirgin fotoğraflar için ekosistemin sosyal platformu, halk biliminin öncüllerinden iNaturalist sitesinden yararlanabilirsiniz. Uygulamanın kendisi, fotoğrafı görünce birkaç öneride bulunuyor. Emin olmadığınız takdirde taksonomik takım gibi daha genel bir pencerede bırakabiliyorsunuz. Konu hakkında bilgisi olan kişiler veya uzmanlar gelip, daha ayrıntılı öneriler verebiliyor. Yanlış girmenizin de hayati bir önemi yok. Diğer kullanıcılar görüp, öneri vererek düzeltilebiliyor.

Bir de çok sevdiğimiz spesifik bir veri tabanı var. Bu veri tabanı içerisinde bütün Lacertidae (gerçek kertenkeleler veya duvar kertenkeleleri) ailesinin nerede yaşadığı ayrıntılı olarak belirlenmiş. Böylece Lacertidae ailesindeki neredeyse bütün üyelerin, coğrafik izolasyona göre alt türüne kadar dahi inceleyebiliyorsunuz. Söz konusu siteye erişmek için buraya tıklayabilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • Umut Verici! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/09/2020 13:05:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7749

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Çağ
Ay Ve Dünya
Klinik Mikrobiyoloji
Parazit
Kuş
Astrobiyoloji
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Bilgisayar
Koku
Ara Tür
Hominid
Uçuş
İnsanın Evrimi
Arı
Okyanus
Besin
Protein
Evrenin Genişlemesi
Canlılık Cansızlık
Böcek
Fotoğraf
Mantık
Hastalıkların Tedavisi
Ölümden Sonra Yaşam
Doğa Yasası
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Günümüzde bilim insanları dilenciler gibi görülmektedir. Ellerindeki teneke kutular, devletin fon ajanslarına ısrarla doğrultulmuştur.”
J. Doyne Farmer
Geri Bildirim Gönder