Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Galaksi Nedir? Galaksi Tipleri, Oluşumu ve Evrimi

Galaksi Nedir? Galaksi Tipleri, Oluşumu ve Evrimi
10 dakika
0

Galaksi (gökada) birbirine kütle çekimsel olarak bağlı yıldız, yıldız kalıntıları, yıldızlararası gaz, toz ve karanlık madde barındıran büyük yapılardır. Morfolojik özelliklerine göre farklı tiplere ayrılırlar. Bunlar yine kütle çekimin etkisiyle bir araya gelip daha büyük galaksi kümelerini oluşturabilirler. Evrendeki ilk yıldızların büyük patlamadan yaklaşık 180 milyon yıl sonra oluştuğu düşünülmektedir. İlk yıldızlar meydana geldikten sonra galaksilerin oluşumu ise büyük patlamadan yaklaşık olarak 400 milyon sonraya karşılık gelir. Her ne kadar 400 milyon yıl çok uzun bir zaman gibi görünse de, bu zaman zarfı evrenin şu anki yaşının (13.8 milyar yıl) %3’ü kadardır.

Galaksilerin ne zaman oluşmaya başladıklarına dair iyi bir fikre sahibi olsak da nasıl oluşmaya başladıkları hala kesin bir cevaba sahip değil. Bazı bilim insanları galaksilerin, küresel kümeler olarak bilinen ve bir milyon civarı yıldız barındırabilen görece küçük yıldız kümelerinin bir araya gelmesiyle oluştuğunu düşünürken; diğerleri, ilk önce galaksilerin oluştuğunu ve daha sonra küresel kümelerin doğduğunu savunmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Galaksi Tipleri Nelerdir?

Galaksi tipleri, morfolojik yapılarına göre sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma zaman içerisinde değişse de bazı kavramlar günümüzde halen ilk günkü gibi anılmaktadır. Bunun için tarihte geriye yolculuk edip, ilk keşfi yapanların neler gördüğünü anlamaya çalışmakta yarar var. 20. yüzyıldan önce Samanyolu dışında galaksilerin var olduğu bile bilinmiyordu. Aslında bu galaksiler, bulanık bulutları andırdığından astronomlar onları bulutsu, ya da daha bilinen adıyla nebula olarak adlandırmışlardı. Yani gökyüzünde böyle yapılar olduğu pekala biliniyordu ama onlar Samanyolu'nun bir parçası sanılıyordu. Tıpkı Samanyolu gibi ayrı ve çok uzakta yer alan yapılar olduklarına dair hiçbir fikrimiz yoktu. Daha sonra 1920’lerde astronom Edwin Hubble Andromeda’nın bir bulutsu değil galaksi olduğunu gösterdi. Andromeda, Samanyolu içerisinde olamayacak kadar uzaktaydı.

Neredeyse tüm mevcut galaksi sınıflandırma sistemleri, 1926'da Hubble tarafından önerilen ilk şemanın sonucudur. Bu şemayı Hubble çatal diyagramı olarak adlandırmaktayız. Hubble çatal diyagramında morfolojik yapılarına göre galaksiler dört ana gruba ayrılır; spiral galaksiler (sarmal galaksi), eliptik galaksiler, merceksi galaksiler ve düzensiz galaksiler.

Bu Reklamı Kapat

Hubble'ın çatal diyagramı. Görsel: Swinburn University, "Hubble Classification"< https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/H/Hubble+classification >
Hubble'ın çatal diyagramı. Görsel: Swinburn University, "Hubble Classification"< https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/H/Hubble+classification >

Hubble çatal diyagramı, Edwin Hubble’ın 1926 yılında geliştirdiği ve galaksilerin zamanla geçirdiği değişimi (evrimlerini) gösteren bir diyagramdır. O zamanlar Hubble bu diyagramda soldaki galaksilerin erken tip (early-type), sağdakilerin ise geç tip (late-type) olduğunu düşünüyordu. Ancak günümüzde bu diyagramın galaksilerin evrimi hakkında yanlış bir yorum olduğu bilinmektedir. Lakin yine de erken tip ve geç tip isimlendirmesi astronomide halen kullanılmaktadır.

Bu diyagrama göre galaksiler ilk olarak küre benzeri bir şekle sahip eliptik galaksi olarak doğmakta ve zamanla bu daire basıklaşmaktadır. Eliptik galaksiler de kendi içinde basıklıklarına göre sınıflandırılmıştır. Bu sınıflar görselde E0, E3 ve E7 olarak gösterilmektedir. Bu sınıflandırmayı yaparken kullanılan formül aşağıdaki gibidir.

E = 10 x (1 – b/a)

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu denklemde a elipsin yarı büyük eksenini, b ise elipsin yarı küçük eksenini ifade etmektedir.

Diyagramda eliptik galaksilerden sonra gelen ve çatalın hemen başlangıcında bulunan S0 tipi galaksiler ise günümüzde merceksi galaksiler (lenticular galaxy) olarak adlandırılan galaksi tipidir. Daha sonra gelen ve çatalı oluşturan her iki grup da sarmal galaksilerin çeşitli alt sınıflarıdır. Üst kısımdaki sarmal galaksilerin sarmal kolları direkt merkezdeki şişkinlikten başlarken alt tarafta SB(a, b, c) ile gösterilen sarmal galaksilerin kolları direkt merkezdeki şişkinlikten değil, yıldızların oluşturduğu merkezden geçen bir çubuktan itibaren başlar (çubuklu sarmal galaksi adı buradan gelir). Bir de şekiller tamamen tuhaf, hiçbir özel geometriye benzemeyen ve tamamen farklı biçimlerde olabilen, biçimsiz galaksiler tipi vardır.

Sarmal Galaksiler (Spiral Galaksiler)

Sarmal galaksiler (spiral galaksiler), merkezinde yoğun yıldız içeriğinden dolayı daha parlak ve şişkinbir bölge (bulge) ve bu bölgeyi çevreleyen sarmal kollardan oluşur. Sarmal kollar görece düz bir diskoluşturacak biçimde hizalanmıştır, fakat bu disk az da olsa bir kalınlığa sahiptir. Bunlara ek olarak sarmal galaksileri çevreleyen bir de hale(halo) mevcuttur. Galaksi halesi, galaksinin etrafında yer alan ve onu yaklaşık olarak küresel bir biçimde sarmalayan, çoğunlukla da gaz ve tozdan oluşan, yoğunluğu oldukça düşük bir yapıdır. Bu hale ve az önce bahsettiğimiz merkezdeki şişkin bölge daha çok yaşlı yıldızlardan oluşurken, sarmal kollar genellikle toz, gaz ve görece daha genç yıldızlardan oluşmaktadır.

Swinburn Univeristy, Cosmos, "Halo"< https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/H/Halo >
Swinburn Univeristy, Cosmos, "Halo"< https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/H/Halo >

Yukarıdaki görsel sarmal galaksilerin yapısını şematik olarak özetlemektedir. "Bulge" olarak gösterilen kısım daha yaşlı yıldızlardan oluşan şişkin bölgeyi temsil etmektedir. Tüm galaksiyi içine alan, daha flu sarı renge sahip bölge galaksinin halesini; bu bölgenin içinde "globular clusters" olarak adlandırılan minik benekler ise bu bölgeye yayılmış küresel yıldız kümelerini temsil etmektedir.

Aşağıdaki görselde bir sarmal galaksi olan Fırıldak galaksisi (M101) görülmektedir. Bu galaksi bizim bakış doğrultumuza göre neredeyse tam dik olduğu için, sarmal kol yapıları belirgin bir şekilde görülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Fırıldak Galaksisi (M101). Görsel: ESA, NASA & Hubble
Fırıldak Galaksisi (M101). Görsel: ESA, NASA & Hubble

Eliptik Galaksiler

Eliptik galaksiler yuvarlak ya da oval biçimli olabilirler. Bu tip galaksilerde yıldızlar genel olarak galaksi içine düzgün dağılmıştır, yani galaksinin yıldız yoğunluğu her yerinde (merkezi hariç) yaklaşık olarak aynıdır. Tıpkı sarmal galaksiler gibi bir haleye ve merkezlerinde daha yoğun yıldız bulunduran şişkin bir bölgeye sahiplerdir. Ancak sarmal galaksilerin aksine düz bir disk görünümünde değillerdir. Bu tip galaksideki yıldızlar görece daha yaşlı yıldızlardır.

Evrende bilinen en büyük eliptik galaksiler bir trilyona kadar yıldız barındırabilmekte ve iki milyon ışık yılı çapında olabilmektedirler. Bu galaksiler dev eliptik galaksiler olarak adlandırılır. Ancak elbette bütün eliptik galaksiler, dev eliptik galaksi değildir. Bunların yanında çok daha küçük boyutta olanları da mevcuttur ve boyutlarına göre bazıları cüce eliptik galaksi olarak adlandırılır.

NGC 1316 eliptik galaksisi. Görsel: NASA, Hubble
NGC 1316 eliptik galaksisi. Görsel: NASA, Hubble

Merceksi Galaksiler

Merceksi galaksilerin şekli, sarmal ve eliptik galaksiler arasında yer alır. Tıpkı sarmal galaksiler gibi ince ve döner bir diske ve merkezlerinde şişkin bir bölgeye sahiplerken sarmal kolları yoktur; eliptik galaksiler gibi de az miktarda toz ve yıldızlararası malzeme barındırırlar. Bu tip galaksiler daha çok evrenin kalabalık bölgelerinde oluşurlar. Aşağıdaki görselde gördüğünüz Sombrero galaksisi, merceksi galaksilerin en bilinen örneklerinden biridir. Ayrıca bu tür galaksilerin nasıl bir görünüme sahip olduğunu da net bir biçimde göstermektedir.

Sombrero galaksisi (M104). Görsel: NASA, Hubble
Sombrero galaksisi (M104). Görsel: NASA, Hubble

Düzensiz Galaksiler

Düzensiz galaksiler, belirgin bir şekle sahip olmayıp, farklı farklı şekillerde bulunabilen, biçimsiz galaksilerdir. Bu tür bir biçimsizliğin nedeni genellikle kütle çekimsel tedirginlikler ya da çarpışmalar (birleşmelerdir). Aşağıdaki görselde de yer alan Anten galaksileri (NGC 4038/4039) aslında birleşmektedir ve tek bir galaksi oluşturacaktır. Tahmin edileceği üzere aslında öncesinde spiral ya da eliptik olanlar, bu tür bir etkileşim sonucu düzensiz hale gelebilir.

Bu Reklamı Kapat

Anten galaksileri (NGC 4038/4039). Görsel: NASA, Hubble
Anten galaksileri (NGC 4038/4039). Görsel: NASA, Hubble

Çarpışmanın da etkisiyle farklı süreçler de devreye girebilir. Anten galaksileri örneğinde bu durum, gaz ve toz bulutunun, manyetik alanlarla birlikte karışarak hızlı bir yıldız oluşum sürecini tetiklemesi şeklinde karşımıza çıkmaktadır.


Galaksi Oluşumu

Galaksi oluşumunu ve evrimini açıklayan birçok model, evrenin ilk zamanları hakkında bildiklerimize; evrenin ilk zamanları hakkındaki bilgimiz ise büyük patlamanın artıkları olan kozmik mikrodalga arka plan ışıması hakkındaki modellere dayanmaktadır. Evrenin ilk zamanlarında yüksek sıcaklıktan dolayı maddenin yoğunlaşıp öbekler oluşturması mümkün değildi. Ancak zamanla evrenin genişleyerek soğumasıyla birlikte gaz ve toz kümeleri oluştu. Bu büyük kümeler zamanla yoğunlaşıp kendi kütle çekim alanları altında çökerek galaksileri meydana getirdiler.

Galaksi oluşumunu açıklayan iki önemli model mevcuttur. Bunlar; yukarıdan aşağıya (top-down) ve aşağıdan yukarıya (bottom-up) modelleridir. İlk model galaksilerin, çok büyük gaz bulutlarının kendi içine çökmesiyle oluştuğunu savunurken; ikinci model ise galaksilerin, daha küçük boyuttaki gaz bulutlarının çarpışarak birleşmeleri sonucunda oluştuğunu savunmaktadır.

Galaksilerin oluşumu her ne kadar birbirine benzese de oluştuktan sonraki görünümleri farklıdır. Farklı tipte galaksi oluşumunun, ilk başta onu oluşturan gaz bulutunun ya da bulutlarının açısal momentumuna bağlı olduğu düşünülmektedir. Çarpışmadan ya da çöküşten sonra oluşan bu ilkel galaksi eğer büyük bir açısal momentuma sahipse oluşan galaksi düz bir yapıya sahip, hızla dönen bir sistem (sarmal galaksi) oluşturma eğiliminde olurken; görece daha küçük açısal momentuma sahip olduğunda ise daha küresel bir sistem (eliptik galaksi) oluşturma eğiliminde olmaktadır. Günümüzde de galaksi oluşumu ve evrimi konusu hala tartışmalara sahiptir ve açığa çıkarılmayı bekleyen birçok soru ve model barındırmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dünya Küresi: Fiziki, 20 cm, Işıksız

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

  • Harita Türü: Fiziki
  • Çap: 20 santimetre
  • Işık Durumu: Işıksız
Devamını Göster
₺120.00
Dünya Küresi: Fiziki, 20 cm, Işıksız

Galaksi Evrimi

Galaksiler oluşumlarından sonra sonsuza dek aynı kalmayabilirler. Belli bir süre sonra onları oluşturan yıldızların hayatlarının son bulması, başka bir galaksiyle çarpışma ya da başka bir galaksinin çekim alanından etkilenme gibi sebeplerle form değiştirebilir, yani evrimleşebilirler. Galaksi evrimini üç sınıfa ayırabiliriz; pasif evrim, diğer galaksilerle etkileşim sonucu evrim ile seküler evrim.

Pasif Evrim

Galaksinin başka galaksilerle çarpışmayarak ya da etkileşime girmeyerek bozulmadan kaldığı, sürekli yeni yıldız oluşumlarından yoksun bir evrimleşme türüdür. Bu galaksilerdeki oldukça parlak ve yüksek kütleli yıldızlar zamanla ana kol evresinden çıkıp kırmızı dev olurlar ve bu da galaksinin git gide daha sönük, kırmızımsı bir görünüm almasına neden olur. Evrende izole halde kalmış, erken tip eliptik galaksiler bu şekilde evrimleşirler.

Diğer Galaksilerle Etkileşim Sonucu Evrim

Galaksilerin başka galaksilerle etkileşime girmesi yeni yıldız oluşumlarının tetiklenmesine sebep olabilir. Böyle bir durumda galaksinin yapısı, rengi ve parlaklığı değişecektir. Yeni yıldız oluşumları galaksinin parlaklığını artırırken aynı zamanda daha genç ve büyük kütleli yıldızların varlığı daha mavimsi bir renge sahip olmasına neden olur. Tabii zamanla, tıpkı pasif evrimde de olduğu gibi, bu yeni yıldızlar ana kol evresinden çıkacak ve galaksinin özellikleri çarpışmadan önceki haline geri dönecektir.

Fakat bu etkileşimin (ya da çarpışmanın) yıldız oluşumlarıyla sonuçlanmaması da mümkündür. Böyle bir durumda galaksinin rengi ve parlaklığı aynı kalırken yalnızca yapısı değişir. Yani sarmal bir galaksi merceksi galaksiye; merceksi galaksi ise eliptik galaksiye dönüşebilir.

Seküler Evrim

Seküler evrim, yavaş ve istikrarlı bir evrimdir. Böylesi bir evrim, galaksilerin etraflarındaki maddeyle uzun sürede etkileşmesi (örneğin gaz toplaması) sonucu gerçekleşir. Ya da bu süreç spiral kolların veya çubukların neden olduğu iç yapı süreçleriyle şekillenir. Bu nedenle seküler evrim, özellikle disk yapısına sahip galaksilerin evriminde önemli bir role sahiptir ve eliptik galaksilerin oluşumunu göreli olarak daha az etkilediği düşünülmektedir.


Hazırlayan:Arya Elçi
Editör:Ögetay Kayalı

Referanslar

1. Swinburne University of Technology, "Evolution Of Galaxies",
< https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/E/Evolution+Of+Galaxies >

2. Swinburn University, "Hubble Classification", < https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/H/Hubble+classification >

3. National Geographic, "Galaxies, explained", < https://www.nationalgeographic.com/science/article/galaxies >

Bu Reklamı Kapat

4. Britannica, "Evolution Of Galaxies And Quasars", < https://www.britannica.com/science/galaxy/Evolution-of-galaxies-and-quasars >

5. NASA, "Sombrero Galaxy", <https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-104-the-sombrero-galaxy>

6. NASA, "Antennae Galaxies", <https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_1086.html>

7. NASA, "Elliptical Galaxy", <https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_299.html>

Kapak görseli: Andromeda galaksisi (M31) - Ahmet Kale

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/10/2022 09:57:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12973

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Ses Kaydı
Veri
Retrovirüs
Mers
Ses
Karadelik
Madde
Ornitoloji
Oyun
Radyasyon
Botanik
Evrimsel Süreç
2019-Ncov
Eşey
Olasılık
Nükleer Enerji
Viral Enfeksiyon
Çeviri
Işık
Evrimsel Antropoloji
Canlı
Deprem
Elektrik
Hukuk
Etimoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.