Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Fosiller Hangi Yöntemler Kullanılarak Ayırt Edilir?

Fosiller Hangi Yöntemler Kullanılarak Ayırt Edilir? Naturalis Historia
9 dakika
26,850
  • Biyolojik Antropoloji
  • Paleoekoloji
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 36. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bize en sık gelen sorulardan birisi şu:

İnsanlarla ortak bir atadan geldiği düşünülen bir canlı fosilinin Homo cinsinden olduğu nasıl ayırt edilir? Mesela Homo erectus fosilini şempanze fosillerinden ayıran şey nelerdi?

Bunu anlayabilmek için, öncelikle insanların tek bir cinse ait olmadığını bilmemiz gerekmektedir. 6 milyon yıl kadar önce başlayan insan ve yakın akrabalarının (şempanzelerden insana giden kolun ayrılmasından sonraki) evriminde temel olarak tanımlanan 7 farklı cins ve bu cinslere ait olarak tespit edilen toplamda 30 civarı farklı insan türü bulunmaktadır. Cins olarak şunları sayabiliriz:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Sahelantropus
  2. Orrorin
  3. Ardipithecus
  4. Australopithecus
  5. Kenyanthropus
  6. Paranthropus
  7. Homo

Bunların bazılarının altında tek tür bulunabilirken, günümüze daha yakın olmalarından ötürü Homo cinsine ait 10 farklı tür, Australopithecus cinsine ait 8 farklı tür tanımlanmıştır. Bunların her biri arasındaki geçişler, türler ve fosillerle neredeyse tamamen net olarak bilinmektedir (bazı tartışmalı noktalar olsa da). Bu, insan eviminin bilim tarafından ne kadar ayrıntılı bir şekilde tanımlandığını göstermektedir. Elbette ki yeni bulgularla bu sayılar artacak ve dallanacaktır.

Fosilleri Ayırt Etmek...

Burada bir sorudan ötürü insan örneğinden yola çıktık; ancak soruyu diğer tüm türlere genişletmek de mümkündür. Bulunan bir fosilin analizi, genelden özele doğru sayısız test ile yapılır ve bunlar sonucunda önce detaylı tür tanımı, sonrasında ise genellikle o türün içerisinde özel bir varyasyon (çeşit) olup olmadığı bile teşhis edilebilmektedir. Yine, insan fosilleri üzerinden gidelim (ancak herhangi bir tür için de geçerli olduğunu unutmayın bunların):

Tüm Reklamları Kapat

Evrimsel süreçte geriye gittikçe, giderek daha fazla türün ortak atası olan canlılara ulaşırız. Örneğin bundan 500.000 yıl kadar önceye giderseniz, Homo sapiens ile Homo neanderthalensis'in ortak atası olan Homo heidelbergensis türüne ulaşırsınız. Ancak 6 milyon yıl geriye gidecek olursanız, belki de diğer tüm insan türlerinin atası olan (toplamda en az 30 türün atası olan) Sahelantropus tschadensis türüne varırsınız. Bundan 26 milyon yıl öncesine giderseniz Propliopithecus cinsine ulaşırsınız ki bu, bütün İnsansı Maymunlar'ın (şempanzeler, goriller, insanlar, orangutanlar ve gibonlar) ortak atasıdır. 30 milyon yıl öncesine giderseniz Saadinus cinsine varırsınız ki bu da tüm Eski Dünya Mamyunları (Afrika'da yaşayan tüm maymunlar) ile Kuyruksuz Maymunlar'ın ortak atasıdır. 47 milyon yıl öncesine giderseniz, lemurlara daha yakın olmasına rağmen tüm primatların ortak atasını temsil eden Darwinius masillae türüne ulaşırsınız. 60 milyon yıl öncesine giderseniz Plesiadapis cinsine, yani primatların ortak atalarından biri olduğundan emin olduğumuz bir cinse ulaşırsınız. Bunun çok daha eskisi de vardı tabii... 600 milyon yıl önceye giderseniz, karadaki bütün hayvanların atalarına, 1 milyar yıl öncesine giderseniz, bütün çok hücreli canlıların atalarına, 4 milyar yıl öncesine giderseniz, var olan, olmuş ve olacak olan tüm canlıların ortak atasına (koaservatlara) ulaşırsınız. Evrimsel biyolojinin baş döndürücü gücü, bu açıklayıcılığından ve netliğinden gelmektedir.

Peki, bu milyonlarca, milyarlarca farklı tür fosilleri birbirlerinden nasıl ayırt edilirler? Örneğin bilim insanları, bulunan fosilleri neye göre "Homo cinsine ait." ya da "Pan (şempanze) cinsine ait." diyerek ayırt edebiliyorlar?

Morfolojik Özellikler

Bunun için daha önce de dediğimiz gibi pek çok yöntem kullanılmaktadır. Tanımlamaların en başında, morfolojik özelliklere bakılmaktadır. Birçok fosil uzmanı biyoloji, paleontoloji, antropoloji, arkeoloji ve jeoloji gibi bilim dallarından gelmektedir. Dolayısıyla canlıların genel şekilleri ve neye benzedikleri konusunda çok geniş bilgileri bulunmaktadır. Bu sebeple, ilk bakışta bir canlının yaklaşık olarak hangi canlı grubuna ait olduğunu yaklaşık olarak anlamaları mümkündür. Çoğumuza "taş parçası" gibi gelecek bir fosil, bir bilim insanının gözünde doğrudan, net bir sınıflandırmayla örneğin bir Orbiculoidea missouriensis türüne ait olabilir. Belki tür düzeyinde hemen tespit edemeyebilirler ama Orbiculoidea cinsinden bir tür olduğunu anlayabilirler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ancak bu, her zaman mümkün olmamaktadır elbette. Örneğin bir kafatası fosili bulunduğu zaman, kafatasının genel yapısına bakarak bilim insanı bulgunun bir insana ait olduğunu söyleyebilir ve kesin bir şekilde bir şempanzeye ait olmadığını bildirebilir; ancak hangi insan türüne ait olduğunu söyleyebilmesi için daha detaylı bilgiler gerekebilir.

Orbiculoidea missouriensis fosilleri
Orbiculoidea missouriensis fosilleri
The Fossil Forum
Orbiculoidea truncata
Orbiculoidea truncata
Views of the Mahantango

Yukarıda, sırasıyla Orbiculoidea cinsine ait fosiller ve fosillerin kabaca benzeyebileceklerine 2 örnek verilmektedir.

İnsan Türlerinin Fosilleri

İnsan türleri söz konusu olduğunda, bilim insanlarına gereken fazladan verilerin başında kafatası kapasitesi (cranial capacity) gelmektedir - ki bu da morfolojik özellikler arasındadır. Çünkü insan evriminin en ayırt edici özelliği beynin evrimidir ve beynin evriminin haritası, kafatasının beynin büyümesiyle doğru orantılı olarak genişlemesiyle çıkarılabilmektedir. Örneğin A. garhi türünde 450 cc olan kafatası hacmi, H. habilis türünde 600 cc'ye çıkmaktadır, bir Homo sapiens'de ise kimi zaman 1500 cc'ye kadar ulaşabilmektedir. Yani kafatası kapasitesi, insanın evrimsel basamaklarında günümüze yaklaştıkça artmaktadır.

İnsan Beyin Büyüklüğünün Evrimi
İnsan Beyin Büyüklüğünün Evrimi
John Hawks

Üstelik genellikle bir türe ait sadece kafatası bulunmaz, iskelete dair daha birçok parça da fosilleşir. İşte bu durumlarda iskelet yapısı, kemik bağlantıları, kemik tipleri gibi pek çok özellik de yapılan kıyaslamalarda kullanılmaktadır. Aşağıda, Neandertallere ait bulunan sayısız fosilden biri gösterilmektedir: 

Neandertal Fosilleri
Neandertal Fosilleri
Phys.org

Bu diğer kalıntılar arasında bilim insanlarına en geniş bilgileri veren unsurlardan biri, özellikle beslenme tiplerine (diyet) göre değişen diş yapılarıdır. Ağırlıklı olarak et ile beslenen türlerde dişler daha keskindir; daha vejetatif beslenen türlerde ise arka dişler daha büyük ve yaygındır. Dişler, bir türü ayırt etmek konusunda çok büyük önem taşırlar. Darwin ve benzeri bilim adamlarının sadece bir diş fosilinden tür ayırt edebildikleri ve yapılan incelemeler sonucunda tahminlerinin çoğunlukla doğru çıktığı bilinmektedir. Darwin, bu şekilde, sadece diş kalıntılarından bir Megatherium tanılmladığı ve İngiltere'de yapılan araştırmalarda, tahminin doğru çıktığı bilinmektedir. Üstelik dişler, genellikle canlının beslenme tipinden yola çıkarak yaşadığı ekosistemi anlamamız ve paleobiyolojik analizler yapmamız açısından da faydalıdır. Aşağıda, farklı diş tiplerine ait fosiller görülmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Çin'de Bulunan İnsan Dişi Fosilleri
Çin'de Bulunan İnsan Dişi Fosilleri
The Independent
İnsan Dişi Fosilleri
İnsan Dişi Fosilleri
IDTA

Genetik Malzeme

Ayrıca kimi zaman, yakın dönem fosillerinden genetik materyal elde etmek bile mümkün olmaktadır. DNA'nın, 50.000 ila 100.000 yıl boyunca iyi korunmuş fosillerin üzerinde kalabildiği bilinmektedir. DNA'sı elde edilen bir canlının taksonomik sınıflandırılmasının yapılması son derece kolay olmaktadır. Ne yazık ki reçine içerisinde saklanagelmiş olan ve şans eseri sıradışı düzeyde iyi korunan fosiller haricinde, çoğu zaman genetik materyal kolayca bozulduğundan bu mümkün olmamaktadır. Örneğin Neandertal fosillerinden DNA elde etmek oldukça kolayken, bir dinozor DNA'sını elde etmek olanaksızlık derecesinde zordur.

Dinozor Fosilleri
Dinozor Fosilleri
Dinosaur Pictures

Diğer Yöntemler

Bu şekilde yöntemler kullanılarak ve karşılaştırmalı anatomi gibi bilim dallarına başvurularak bulunan fosillerin türleri ayırt edilebilmektedir.

Bunlar haricinde, eğer ki halen türün tanımlanması mümkün olamadıysa, bazı arkeometrik yöntemlere başvurulabilmektedir. Örneğin ilk olarak, canlının yaşadığı dönemin anlaşılabilmesi için göreceli ve kesin tarihlendirme yöntemleriyle türün ne kadar süre önce yaşadığı ortaya çıkarılmaktadır. Bu teknikler son derece kesin sonuçlar verebilmektedirler. 

Sonrasında, bu döneme ait veriler ortaya çıkarılır ve değerlendirilir. Fosilin bulunduğu bölgenin, fosilin yaşadığı zamanki koşulları göz önünde bulundurularak analiz edilir. Varsa, türün civarında aynı dönemde yaşamış canlıların fosilleri ve diğer kalıntıları analize dahil edilir. 

Tüm Reklamları Kapat

Sonrasında, türün paleobiyolojik ilişkileri ortaya çıkarılmaya çalışılır. Varsa, fosiller üzerindeki izlerden yola çıkılarak avcıları ve avlandığı türler araştırılır. Bu, besin zincirindeki yerinin anlaşılabilmesi açısından önem taşır. Örneğin birçok fosilin karın bölgesinde, ölmeden önceki son yemeğinin de kemikleri ve parçaları fosilleşmektedir. Bu sayede besin zincirindeki yeri anlaşılabilir.

Bunlar haricinde, fosilin üreme biçimi de analiz edilebilir. Tıpkı son yemeklerin fosilleşmesi gibi, kimi zaman anne rahmindeki yavruların kalıntıları bile fosilleşebilmektedir. Bu sayede, türlerin analizi embriyolojik analizler ile de yapılabilir.

Bu süreçte, işin içerisine jeologlar dahil olur. Türün yaşadığı dönemin jeolojisi anlaşılmaya çalışılır. Çoğu zaman, özellikle de Fanerozoik Çağ (542 milyon yıl önce - günümüz) içerisinde yaşamış bir türün fosili varsa elde, türün yaşadığı dönemin şartları, iklimi, coğrafyası, biyolojisi hakkında %100'e yakın isabetlilikle veriler elde edilebilir, çünk Jeologlar günümüzde bu devasa zaman dilimini birkaç bin yıllık dilimlere bölebilecek kadar detaylı verilere sahiptirler. Türün çevresel durumunun analizi sayesinde, hangi tür grubuna ait olduğu da anlaşılabilir.

Bunlar da yeterli olmazsa veya daha detaylı analizlerin yapılması isteniyorsa, matematiksel bilgisayar modellemeleri uygulanır. Bu modellemeler sayesinde kemiklerin birbirleriyle olan ilişkisi ve bir arada çalıştıklarında canlıya nasıl bir duruş kazandıracakları analiz edilir. Türün hareket ve davranış biçimleri, önceki veriler ve hipotezlerle kıyaslanır ve eldeki veriler geliştirilmeye çalışılır. Türün eklem, kemik, iskelet, postür, duruş gibi özellikleri net bir şekilde ortaya konulmaya çalışılır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Covey Seti: Etkili Yönetici ve İlişki Alışkanlıkları (2 Kitap)

Bu seti edinerek elde edeceğiniz kitaplar şunlardır:

  1. Etkili Yöneticilerin 7 Alışkanlığı – The Management Essentials, Stephen Covey
  2. Etkili İlişkinin 7 Alışkanlığı – The 7 Habits of Highly Effective Marriage, Stephen Covey
Devamını Göster
₺60.00
Covey Seti: Etkili Yönetici ve İlişki Alışkanlıkları (2 Kitap)

Bunlar haricinde uzak-analiz, jeofiziksel analiz, koruyucu bilimler analizi gibi ek analizlere ve testlere başvurulabilir. Bu testler sayesinde kemiklerin bulunduğu coğrafyanın türler ile olan ilişkisine ve türlerin yaşam sürelerinin değişkenliklerine bakılır. Bu analizler sırasında kemiklere zarar verilmeden testler yürütülür. Tüm bunlar sonucunda elde edilen veriler, veri havuzuna eklenerek matematiksel bilgisayar modelleri daha da geliştirilir ve türün özellikleri daha net bir şekilde anlaşılır.

Sonrasında, bu da yeterli olmazsa diğer bilimler de işin içerisine dahil olur: taş (litik) analizler, arkeometalurji, paleoetnobotanik, palinoloji, zooarkeoloji gibi alanlardan destek alınır ve bu alanların çalışmalarıyla, eldeki veriler birleştirilerek kıyaslanır. Hatalar ayıklanarak gerçeğe ulaşılmaya çalışılır. Tüm bu işlemler, arkeometrik analizlerle güncellenir ve detaylandırılır. Tüm bu süreçte yapılan analizler ve testler arasında radyokarbon tarihlendirme, dendrokrinoloji, termoluminesans tarihlendirme, optik uyaranlı luminesans, elektron spin rezonans, potasyum-argon tarihlendirme, X-Ray floresans, endüksiyonla çiftlenmiş plazma kütle spektrometresi, nötron aktivasyon analizi, tarama elektron mikroskobu analizi, lazer endüksiyonlu kırılma spektroskopisi, provenans analizi gibi yüzlerce metot bulunmaktadır.

Yalayarak Fosil Ayırt Etmek Mümkün mü?

24 Kasım 2018'de Kim Milyoner Olmak İster? yarışmasında sorulan sorulardan birisinin doğru cevabı, arkeologların buldukları taşların gerçekten fosil mi, yoksa sıradan bir taş mı olduğunu ayırt etmek için yalama yöntemini kullandıklarını söylemektedir. Bu konuyla ilgili analizimizi buradan okuyabilirsiniz.

Sonuç

Sonuç olarak, tüm bu işlemlerden geçirilen tekil buluntular çok net bir şekilde sınıflandırma yapmamızı sağlarlar. Bu sınıflandırmalar şimdiye kadar hiç evrimsel biyoloji ile çelişecek veriler sunmamıştır; bu kadar detaylı olmalarına rağmen. Tam tersine, tüm bu analizlerin sonucunda Evrimsel Biyologlar'ın öngördüğü tür ilişkileri desteklenmiş olur ve evrimsel süreçler ortaya çıkarılır. Evrimsel Biyoloji'nin verdiği yönlendirici ve aydınlatıcı bilgiler, tüm bahsi geçen bilimlerce kullanılır. Bu bilimlerin bulguları ise, evrimsel biyolojinin geliştirilmesinde ve güçlendirilmesinde rol oynar. Böylece bilim, tamamen tarafsız bir şekilde, sadece doğal gerçeklere dayanarak ilerler, güçlenir ve gerçeğe bir adım daha yaklaşmamızı sağlar.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
8
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 36. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2022 23:55:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/43

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Fosiller Hangi Yöntemler Kullanılarak Ayırt Edilir?. (22 Nisan 2011). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/43
Bakırcı, Ç. M. (2011, April 22). Fosiller Hangi Yöntemler Kullanılarak Ayırt Edilir?. Evrim Ağacı. Retrieved December 07, 2022. from https://evrimagaci.org/s/43
Ç. M. Bakırcı. “Fosiller Hangi Yöntemler Kullanılarak Ayırt Edilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 22 Apr. 2011, https://evrimagaci.org/s/43.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Fosiller Hangi Yöntemler Kullanılarak Ayırt Edilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 22, 2011. https://evrimagaci.org/s/43.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.