Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Evrimin Gözümüzün Önündeki Örnekleri: Halka Türler

Evrimin Gözümüzün Önündeki Örnekleri: Halka Türler Pixabay
10 dakika
11,718
  • Evrimsel Biyoloji
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 28. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrimsel Biyoloji, 1859 yılında Charles Darwin tarafından tanımlandığından beridir, bilim insanları doğada evrimsel süreçlerin nasıl işlediğine ve türleri nasıl şekillendirdiğine dair sayısız örnekler bulmuş, daha önceden anlamadığımız hemen her özellik Evrimsel Biyoloji sayesinde anlaşılır kılınmış, daha önemlisi, Evrimsel Biyoloji, doğada daha önceden bilmediğimiz gerçeklerin farkına varabilmemizi sağlamıştır. İşte bugün üzerinde duracağımız konu olan halka türler de, eskiden bilinmeyen, ancak Evrimsel Biyoloji'den sonra fark edilip, evrimsel mekanizmaların gerçekten işlediğini gözlerimiz önüne seren bir konudur. Sanıyoruz ki türleşmenin en net ve gözler önündeki örneklerinden biridir. Doğada halka türlerin bulunduğu gerçeği, evrimin var olduğunu bize göstermektedir.

Halka türler, her biri yaşam alanı açısından "komşusu" olarak yaşayan diğer popülasyonlarla çiftleşip yavrular verebilen, ancak komşuluk ilişkisi arttıkça türleşmenin de artmasından ötürü çiftleşmenin ve verimli döller vermenin hem potansiyel, hem aktif olarak gerçekleşemediği türlerdir. Bu tanım, ilk bakışta kafa karıştırıcı gözükse de, aslında çok basittir ve izah etmek için, türleşmenin nasıl olduğu hatırlanmalıdır. Bu konuda, çok detaylı yazılarımız Türleşme yazı dizimizde zaten mevcuttur. Burada size kısaca hatırlatacağımız ise, türleşmenin temel olarak çeşitli izolasyonlardan (yalıtımlardan) doğması ve bu yalıtımın uzun süreli olması sonucunda, eskiden birebir aynı türe ait popülasyonların, izolasyon süreci içerisinde üzerlerine etkiyen farklı değerlerdeki evrim mekanizmaları sebebiyle, farklı yönlere doğru evrimleşmenin gerçekleşmesidir. Kısaca, eğer ki bir popülasyon gerek coğrafi, gerekse aynı ortamda meydana gelebilecek zamansal, mekanik, davranışsal, vb. tipteki izolasyonlardan ötürü ikiye (veya daha fazla sayıda alt popülasyona) bölünecek olursa, çevrenin her yerde, her popülasyona aynı etkimediği gerçeğinden ötürü eskiden aynı tür olan bireylerin, nesiller içerisinde farklı türlere evrimleşebileceği, defalarca gözlenmiş, doğal bir gerçektir.

Tüm Reklamları Kapat

İşte halka türler, aslında bu izolasyona bağlı evrimsel değişimden yola çıkarak keşfedilmiş, birbirinden farklılaşarak evrimleşen türlerin coğrafi alan üzerinde çeşitli büyüklüklerdeki halkalar çizmesinden kaynaklı bir oluşumdur. Yani ana konumuz olan "halka türler"in ismi, metaforik değil, gerçekçidir. Gerçekten de coğrafi alanda, bazı türler takip edildiğinde, geniş bir çember çizilerek başlanan noktaya geri dönülür. Bu halka takip edilirken, belirli aralıklarla türler kademeli, çok yavaş bir şekilde değişir ve her biri, kendisinden önceki ve sonraki popülasyonlarla çiftleşmek için uyumludur; yani türleşme tamamen gerçekleşmemiştir. Ancak halka üzerinde, başladığınız noktaya geri geldikçe, ilk noktadaki popülasyonlardan o kadar uzaklaşmış olursunuz ki, esasında fiziki olarak birebir aynı gözükebilecek popülasyonlar, farklı türler haline dönüşmüştür.

Bunu, iki görselle açıklayalım:

Tüm Reklamları Kapat

 

Burada gördüğünüz görseller, halka tür özelliği gösteren bir martı alttürleri zincirine aittir. Hatırlayacak olursanız "alt tür" kavramı, türleşmenin başladığı ancak henüz tamamlanmadığı, birbiriyle çiftleşebilen popülasyonlar anlamına gelmekteydi. Ayrıca modern tür tanımını da hatırlayacak olursanız (ilgili yazılarımıza bakınız), günümüzdeki eğitim sisteminde öğretilenin aksine, türlerin birbiriyle çiftleşebilmesi, onların aynı tür oldukları anlamına gelmez. Farklı türler de, hibritleşme adı verilen bir mekanizma ile çiftleşebilmektedir. Günümüzdeki türler çiftleşmelerine göre değil; evrimsel ilişkilere, moleküler ve genetik verilere, morfolojik, anatomik, fizyolojik ve ekolojik unsurlara, vb. birçok niteliğe bağlı olarak tanımlanmaktadır. Elbette çiftleşme de bize bazı fikirler vermektedir; ancak her şey demek değildir. 

Dolayısıyla görsel, halkanın başladığı 1 noktası "Aşağı Siyah-Sırtlı Martı" (Lesser Black-Backed Gull, Larus fuscus) ile başlanıp, halka saat yönünün tersine takip edildiğinde, sırasıyla bazı diğer alt türler ve türler görülecektir. Dikkat ediniz ki bu halka, gerçekten de Dünya üzerindeki bir coğrafyanın (Avrupa, Kuzey Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika gibi geniş bir alanın) taranmasını sağlamaktadır, "halka"dan kastımız budur. Örneklendirmek gerekirse, 2 numaradaki Siberya Aşağı Siyah-Sırtlı Martı, aslında 1 numaranın sadece farklı bir popülasyonudur ve alt türden bile bahsetmek güçtür (ancak belli oranlarda farklı özelliklere sahiptir). Asya'da doğuya doğru ilerledikçe, eskiden aynı tür olduğu birçok farklı yöntemle (moleküler, morfolojik, evrimsel, vs.) belirlenebilen yeni bir tür karşımıza çıkar. 3 numara, yani Heuglin Martısı (Larus fuscus heuglini veya Larus heuglini). Burada hem alt tür, hem tür adı verilmesinin sebebi, türleşmenin tamamlanıp tamamlanmadığına dair süregelen tartışmalardandır; ancak kimse evrimsel bir değişim olmadığını iddia etmez, bu kesindir. Daha sonra sırasıyla 4 numara, Birula martısı (Larus argentatus birulai), 5 numara olan Doğu Siberya Herring Martısı (Larus argentatus vegae veya Larus vegae), 6 numara olan Amerikan Herring Martısı (Larus argentatus smithsonianus veya Larus smithsonianus) ve son olarak 7 numara olan Herring Martısı (Larus argentatus) gelmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Şimdi, buradaki ilginç olan nokta, her bir komşunun (alt tür olsun, tür olsun), birbiriyle başarıyla çiftleşebiliyor olmasıdır. Yani örneğin 2 numara, 1 ve 3 ile; 5 numara, 4 ve 6 ile çiftleşebilmektedir. Ancak burada, coğrafi yayılım sırasında ve sonucunda oluşan türleşmeyi ve evrimi gösteren çok ilginç bir gerçekle yüzyüze kalırız. Bu martı grubunun, 1 noktasından sırasıyla 2, 3, 4, 5, 6 ve 7'ye yayılımı sırasında, her adımdaki kademeli farklılaşma, en nihayetinde halkanın iki ucunun birbiriyle çiftleşemeyecek kadar farklılaşmasıyla sonuçlanmaktadır. Yani 1 numara olan Larus fuscus ile 7 numaradaki Larus argentatus birbiriyle çiftleşemeyen ve türün tanımı bakımından incelenen özellikler açısından da tamamen farklılaşmış, 2 canlı türüdür.

Bu ne demektir? Aslında bu, daha önceki bir yazımızda ele aldığımız "Babam da benimle aynı tür, çocuğum da olacak, o zaman benim türüm nasıl evrimleşip farklı türler oluşturabilir ki?" sorusuna cevaptır. Evrimsel süreç kademelidir ve her adımda, bir önceki ve bir sonraki türler birbirine yakın olabilirler. Ancak bu mesafeyi arttırdıkça (1. martıdan 7. martıya geçtikçe), her adımdaki evrimsel değişimin birikimli etkisi üst üste yığılır ve sonunda tamamen farklı türlerin doğmasına neden olur. Bir diğer benzetim ile, şöyle söyleyebiliriz: Örneğin 18 yaşındaki bir genç, bugün de genç, dün de gençti, yarın da genç olacak. O zaman bu genç, hangi noktada yetişkin ya da yaşlı olacak? Buna net bir cevap veremesek de, bir insanı gördüğümüzde çoğu zaman genç-yetişkin-yaşlı ayrımını yapmakta zorlanmayız veya bu kademelerin arasında, bir "ara geçiş noktası" olarak tanımlarız. İşte evrim de böyledir, kademeli ve çok yavaş değişir, her adımı bir öncekinden aşırı farklı değildir; ancak kümülatif (birikimli, yığılımlı) etki sonucunda, uzun zaman dilimlerinde tamamen farklı yapılara ve türlere ulaşılabilir. Bu fark o kadar artabilir ki, türler atalarına hiç benzemez hallere dönüşebilir, tıpkı 80 yaşındaki bir bireyin, 6 aylık halinden tamamen farklı olması gibi (elbette ki gelişimsel değişim, evrim değildir! Bu sadece bir benzetimdir!)

Şimdi, şu martıların neye benzediğine sırasıyla bir bakalım, 1'den 7'ye kadar:

 

Gördüğünüz gibi türler arasındaki kademeli değişimi fark etmemek çok zor. Ve farklılaşan, türleşen, evrimleşen popülasyonlar, yani 1 ile 7 arasında dağlar kadar fark da yok. Ancak 1 ile 7, çiftleşme konusunda başarısız, birbirinden tamamen farklılaşmış, evrimsel açıdan artık yeterince uzak iki türdür. 

Tüm Reklamları Kapat

Bu bize önemli bir diğer noktayı aydınlatır. Türleşme, illa ki devasa canlı grupları arasındaki geçiş olmak zorunda değildir. Örneğin bizlere, yani Homo sapiens türüne evrimleşecek olan atamız Homo heidelbergensis ile en yakın ölü kuzenimiz olan Neandertaller (Homo neanderthalensis), birbirinden aşırı farklı görünen türler değillerdi. Elbette birçok farklılıkları vardı; ancak üç türün de "insan" olduğunu söylemek zor değildi. Fakat detaylı analizler sayesinde, bunların farklı türler olduğunu söyleyebiliyoruz. Benzer şekilde yukarıdaki martıların, farklı martı türleri veya alt türleri olduğunu söyleyebiliyoruz. Dolayısıyla burada işin içine uzmanlık giriyor. Sadece bakmak, bilimde yeterli değildir. Görmek de gerekmektedir.

Elbette ki bahsettiğimiz martılar, bu durumun tek örneği değildir. Bu durumu, aşağıda sırasıyla örneklerini görebileceğiniz Yeşilimsi Çalıbülbülü (Phylloscopus trochiloides), Ensatina Semenderi (Ensatina eschscholtzii) gibi hayvan türlerinde ve hatta Noel Mumu (Euphorbia tithymaloides) olarak bilinen bitki türünde görmek mümkündür. Şimdi bu 3 örneği de tanıyalım:

Bu çalıbülbülünün, martılara benzer bir şekilde, coğrafi yayılım sırasında oluşan kademeli izolasyon sonucu türleştiği ve uçlardaki bireylerin birbiriyle çiftleşemeyecek kadar farklılaşması sonucu evrim geçirdiği bilinmektedir. Analizler, türün ilk olarak Nepal'den evrimleştiğini, tür için yaşanamaz olan Tibet Platosu'nun etrafından dolaşan iki kolun tekrardan Siberya'da birleştiği, ancak bu halkanın oluşumu sırasında türlerin kademeli olarak birbirinden uzaklaşmasıyla, platonun iki yanından nesiller boyunca ilerleyen ve evrimleşen kolların en ucunda bulunan türlerin artık birbiriyle çiftleşemeyecek ve anatomik olarak ayırt edilebilecek kadar farklılaştığı görülmektedir. Aşağıda, bu durum gösterilmektedir:

Buradaki sarı bölge, Yeşilimsi Çalıbülbülü olarak bilinen Phylloscopus trochiloides türünün P. t. trochiloides isimli öncül alt türüdür. Bu tür, kuzeydoğuya yayılarak P. t. obscuratus alt türünü evrimleştirmiş (ancak türleşme tamamlanmamıştır, turuncu renkle gösterilmiştir), kuzeybatıya doğru yayılarak P. t. ludlowi isimli alt türü evrimleştirmiştir (yeşil renkle gösterilmiş). Daha sonra bu kolların daha da ilerlemesi, doğu kolunda kırmızı ile gösterilen P. t. plumbeitarsusalt türüne, batı kolunda ise mor ile gösterilen P. t. viridanus alt türüne evrimleşmiştir. Buradaki önemli nokta, yapılan analizlerin bu kollar yeniden bir araya geldiğinde, birbiriyle çiftleşme yetilerini yitirdiğini göstermesidir. Bu canlıların hala, zorla melezleştirilebilmesi, onların hala birer alt tür olarak anılmasına neden olmaktadır. Yani artık mor ile gösterilen P. t. viridanus ile kırmızıyla gösterilen P. t. plumbeitarsus çiftleşememektedir, türleşme hızla ilerlemektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Belki de halka türlerin ilk tanınmasını sağlayan yukarıdaki semender türü, ABD'nin California eyaletinde bir halka tür özelliği göstermektedir. Tekrar tekrar aynı şeyleri anlatmamak adına, aşağıdaki görseli vererek geçeceğiz, kendiniz inceleyerek analiz edebilirsiniz, zaten halka da net bir şekilde gözükmektedir:

 Son olarak da, aşağıdaki bitki türüne bakalım:

2012 yılında yayınlanan bir makalede tespit edilen bu türleşme, Noel Mumu olarak bilinen bu bitkinin Orta Amerika ve Karayipler üzerinden dönerek, Virgin Adaları'nda buluştuğunu ve burada halkayı tamamladığını; ancak halkanın iki ucunun birbiriyle çiftleşme yetisini tamamen yitirdiğini göstermektedir.

Şimdi, tüm bunları şu görselle özetleyebiliriz aslında:

Tüm Reklamları Kapat

Buradaki renklerin her biri, farklı alt tür veya türleri temsil etmektedir. Coğrafi olarak yayılım sırasında türlerin farklı popülasyonu farklı çevresel etmenler ve farklı şiddetteki seçilim mekanizmalarının etkisi altında kalırlar, çünkü doğa homojen (düzgün) dağılmış bir yapıda değildir. Bu sebeple her bir coğrafi bölgede, türleşme hızları farklı olur ve farklı türler veya alt türler evrimleşir. Bu süreçte, kademeli değişim bir noktadan sonra o kadar fazla farklılık yaratır ki, halkanın veya düz çizginin ucundaki türler, bir araya geldiklerinde, esasında kendilerinin komşusu olarak yaşayan farklı popülasyonlarla çiftleşebilseler de, uçlarla çiftleşemezler. İşte bu yüzden bunlara "halka türler" adını veririz. 

İşte Evrimsel Biyoloji'nin açıklayıcı gücünün harika bir örneği, bu türlerdir. Zira genel olarak, bütün evrimsel süreçlere de baktığımızda, türleşmenin bu şekilde kademeli farklılaşma ve ata bireylerden uzaklaşma olduğunu görüyoruz. Esasında, belli bir noktada, aynı türe ait olan iki popülasyon, nesiller sonrasında, farklı türlere doğru farklılaşmakta ve sonunda, eski üyelerle çiftleşemeyecek ve hatta onlara benzetilemeyecek kadar farklılaşmaktadır. Bu veriler, moleküler verilerle de desteklendiğinde, yeni türlerin oluştuğu anlaşılır. Yani evrimsel süreç, doğada her an gördüğümüz, her an, her nesilde gerçekleşmekte olan bir doğa yasasıdır, bu yadsınamaz. Önemli olan, nereye ve nasıl baktığımızdır. Doğayı gözlemlediğimizde, bütün türlerin var olma sebebi olan evrim mekanizmalarını ve türleşmeyi görmemek imkansızdır.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
5
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 4
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 28. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/12/2022 07:40:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/340

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Cinsiyet Araştırmaları
Beyaz
Kök Hücre
Irk
Çiftleşme
Yeme
İnsanın Evrimi
Etoloji
Besin Değeri
Halk Sağlığı
Kedigiller
Retrovirüs
Sahte
Köpekbalığı
Video
Komplo
Maske Takmak
Yapay Zeka
Böcek
Seçilim
İklim
Amerika
Davranış
Savunma
Hukuk
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Evrimin Gözümüzün Önündeki Örnekleri: Halka Türler. (23 Ekim 2012). Alındığı Tarih: 5 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/340
Bakırcı, Ç. M. (2012, October 23). Evrimin Gözümüzün Önündeki Örnekleri: Halka Türler. Evrim Ağacı. Retrieved December 05, 2022. from https://evrimagaci.org/s/340
Ç. M. Bakırcı. “Evrimin Gözümüzün Önündeki Örnekleri: Halka Türler.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 23 Oct. 2012, https://evrimagaci.org/s/340.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Evrimin Gözümüzün Önündeki Örnekleri: Halka Türler.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 23, 2012. https://evrimagaci.org/s/340.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.