Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Evrimde Örüntüler: Yeni Türler ve Yeni Özellikler Nasıl Evrimleşir?

Evrimde Örüntüler: Yeni Türler ve Yeni Özellikler Nasıl Evrimleşir?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Evrimsel sürecin temel ilkelerini anlayan birinin bilmesi gereken temel nokta, çeşitliliğin neredeyse tamamen rastgele ve sürekli olarak çeşitlilik mekanizmaları (mutasyonlar, crossing-over, transpozonlar, vb.) ile yaratıldığı, ancak kesinlikle rastgele olmayan, son derece sistematik, tekrar edilebilir, test edilebilir ve kısmen yönlendirilebilir seçilim mekanizmalarıyla (yapay seçilim, doğal seçilim, cinsel seçilim, vb.) seçilip elendiğidir.

En uyumlular daha kolay hayatta kalır ve daha çok ürer. Uyumsuzlar da belki her zaman hemen yok olmazlar; ancak göreli olarak çeşitli seviyelerde daha zor hayatta kalır ve daha az ürerler. Böylece her nesilde, bir önceki neslin ortamlarına en uyumlu bireyleri seçilir ve çoğalır. Sonraki nesillerin her biri, önceki nesillerden ortamlarına daha uyumludur.

Bu uyumluluk parametrelerinin zamandan zamana, mekandan mekana, durumdan duruma değişebilmesinden ötürü ve atasal canlı popülasyonlarının izole olarak alt gruplara bölünüyor olması, canlıların tamamen farklı koşullara adapte olması, bu canlılarda tamamen farklı özelliklerin evrimleşmesi anlamına gelir. Evrimsel biyolojide bu sürece türleşme denir. Bir türden, diğer türlerin oluşması...

Bu, tarihteki tüm canlıların nasıl var olduğunu ve onların ortak atalara sahip olduğunu başarıyla ve test edilebilir şekilde izah eden, insanlık tarihinin gördüğü en güçlü bilimsel açıklamadır. Buna, bilimde, Evrim Teorisi adı verilir.

Evrim Teorisi'nin keşfinden ve geliştirilmesinden önce de, sonra da türler kategorize edilerek gruplandırılabiliyordu. Ancak Evrim Teorisi'nin bilime sayısız katkısından biri, daha önce yapamadığımız kadar başarılı bir şekilde türler arasındaki ilişkileri görmemizi ve kategorize etmekte güçlük çektiğimiz türlerin neden bu şekilde zorluk çıkardığını izah edebilmemizi sağlaması oldu.

Türleri sınıflandırmakta zorlanıyoruz, çünkü birbirlerine yakın akraba olan, ortak ataları yakın bir geçmişte yaşamış türler, birbirlerinden ayırt edilebilecek düzeyde farklı olsalar da, bu işe ömürlerini adamış bilim insanlarını zorlayacak kadar halen benzer olabilmektedir. Bunlar, "türleşmenin eşiğinde" olan türlerdir. Evrimin yavaş ama durmaksızın devam eden dinamikleri, türleri ufak ufak, parça parça, gıdım gıdım birbirinden ayırır, yeni özellikleri ortaya çıkarır, var olan özellikleri yok eder. Böylece canlılık tarihinin görmediği türler evrimleşir, evrimleşmiş ama uyumluluk değerini sürdüremeyen türler yok olur.

Bu sürecin keşfi, modern sınıflandırma yaklaşımlarını doğurmuştur. Eskiden kabaca dış görünüşlerine göre sınıflandırılan canlılar, artık genetik, paleontoloji, ekoloji, etoloji gibi binbir farklı bilim dalından gelen ve evrimin birleştirici harcı ve aydınlatıcı ışığı altında anlam kazanan veriler sayesinde, "filogenetik" (evrimsel) özellikleri bakımından sınıflandırılmaktadır. Evrimi daha iyi anladıkça, hem diğer türleri, hem de kendimizi daha iyi tanıyabilme fırsatına erişmekteyiz.

Türlerin evrimini analiz ederken başvurduğumuz en temel ilkelerden birisi, parsimoni ilkesi adı verilen ve bilim felsefesinin kalbinde yer alan ilkedir. Occamlı William'ın Usturası ya da kısaca Occam'ın Usturası olarak da bilinen bu ilke, bir olayı açıklamak için geliştirilen hipotezlerden en az varsayıma dayananının, muhtemelen geçerli olan (veya gerçeğe daha yakın olan) açıklama olduğunu söyler.

Evet, daha karmaşık olan açıklama eğer yeterince bilimsel ve tarafsız veriyle desteklenirse, daha basit bir açıklamanın yerini alabilir. Ancak bu noktada da "Carl Sagan Standardı" olarak bilinen ilke devreye girer: Olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıtlar gerektirir. Bir iddia ne kadar karmaşıksa, o kadar fazla ve ikna edici veriyle desteklenmek zorundadır. Aksi takdirde, her zaman basit olan açıklamayı tercih etmek daha akılcıdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu nedenle evrimsel biyologlar, türlerin evrimini analiz ederken, bir türün oluşum sürecini, en az sayıda değişim ile açıklamaya çalışırlar. Eğer ele aldığımız ve analiz ettiğimiz türlerin akrabalık ilişkisini açıklayan birden fazla olası evrim ağacına ulaşırsak (ki genelde ulaşırız), bunlardan en sade olanı en güçlü adaydır. Ta ki aksi ispatlanana kadar...

Örneğin evrimsel süreçte bir özelliğin ortaya çıkışı genellikle "yoktan var olma" şeklinde olmaz. Bir yarasanın kanatları, uçamayan ataların ön uzuvlarından evrimleşmiştir. Bu noktada, birçok ara türle bu evrimsel değişimi destekleme şansımız vardır. Sadece ara türler de değil; benzer evrimsel basamakları, tam "arada" yer alacak şekilde gösteren, uçan sincaplar gibi türleri inceleyerek de bu tür bir evrimin mümkün olduğuna kanaat getirebiliriz. Son olaraksa tüm bu fikirlerimizi genlere ve onların değişimine bakarak garanti altına alırız.

Bu nedenle evrimsel biyoloji çok güçlüdür: çok fazla bilim dalı, içerisinde çok sayıdaki iddiayı, çok farklı açılardan doğrulamayı başarmıştır. Bu tür bir doğruluk oranına çok az sayıda teoride ulaşabilmekteyiz. Bu noktada söyleyebiliriz ki, evrimsel süreçte oluşan yeni özellikler, atasal özelliklerin nesiller içerisinde çevre koşullarına bağlı olarak değişmesiyle ortaya çıkarlar. Yepyeni bir özelliğin ani ve büyük değişimlerle ortaya çıkmasına neredeyse hiç rastlamayız.

Evrimde Ortak Özellikler

Çoğu zaman bu durumu, evrim ağacının birden fazla dalında paralel ya da benzer şekilde evrimleşen özelliklerle doğrulamamız mümkündür. Örneğin birbiriyle doğrudan ve yakından akrabalık ilişkisi olmayan türlerde, benzer özellikler bulunabilmektedir. Benzer şekilde, ortak atalarında bulunmayan bir özellik, torun türlerde birbirlerinden bağımsız bir şekilde evrimleşebilir.

Gözün evrimi, bunun en net örneklerinden biridir. Evrim Ağacı üzerinde görmeye yarayan göz organının 50'den fazla defa, bağımsız olarak evrimleştiği düşünülmektedir. Benzer şekilde, Hayvanlar Alemi içerisinde uçmaya yaran aerodinamik özelliklerin birçok defa bağımsız olarak evrimleştiği bilinmektedir (örneğin böceklerde, kuşlarda ve memelilerde bağımsız olarak evrimleşmiştir). 

Ortak Atadan Gelmeyen Özelliklerin Evrimi

Ortak atadan gelmeyen ama bağımsız olarak benzer biçimde evrimleşen özelliklere homoplazi ya da homoplazik karakterler adı verilir. 3 temel çeşit homoplazi vardır: yakınsak evrim, paralel evrim ve geri evrim.

  • Yakınsak evrimde benzer ortamlarda yaşayan canlılarda benzer özellikler bağımsız olarak evrimleşir (balıklar ve deniz memelilerde benzer vücut planlarının evrimleşmesi gibi).
  • Paralel evrimde benzer özellikler, benzer değişim basamaklarından geçerek, bağımsız türlerde evrimleşir (kelebeklerde vücut desenlerinin bağımsız olarak ama benzer basamaklardan geçerek evrimleşmesi gibi).
  • Geri evrimdeyse, evrimsel süreçte kazanılmış, atalarda bulunmayan bir özellik gerisingeri yitirilir veya atalardan gelmesine rağmen süreç içinde yitirilmiş bir özellik gerisingeri kazanılır (kurbağalarda yitirilmiş üst çene dişlerinin yeniden evrimleşmesi gibi).

Bunlar, evrimsel analizi zorlaştıran ve türler arasındaki akrabalık ilişkilerini bulanıklaştıran durumlardır. Evrimsel biyologlar titiz birer detektif gibi çalışarak türlerin geçmişini aydınlatırlar.

Vücut Planlarının Evrimi

Evrimsel sürecin değişim örüntülerinden birisi ise, vücut planlarındaki farklı hızlardaki değişimdir. Her ne kadar insanlar evrimsel süreçte canlının bütün özelliklerinin bir arada, topyekün değişmesini bekliyor olsalar da; aslında evrimsel süreçte çoğu zaman canlıların özellikleri farklı hızlarda evrimleşir. Örneğin bir kuşun kanatları ve diş yapısı aynı anda evrimleşmek zorunda değildir (kuşlar, dinozorlardan evrimleşirken önce kanatlarını kazanmışlardır, sonra dişlerini yitirmişlerdir). Evrimsel süreçte atalardan kalan bazı özellikler korunurken, bazı diğer özellikler son derece hızlı ve çeşitli biçimde değişir. Bu durum, mozaik yapılı türlerin günümüzde var olmasına neden olmaktadır. Buna, mozaik evrim adı verilmektedir. Bunlarla ilgili daha fazla bilgi, buradaki makalemizden veya şuradaki yazımızdan alınabilir. 

Evrimsel süreçte gördüğümüz önemli değişim desenlerinden birisi adaptif yayınım (adaptive radiation) durumudur. Bu tür evrimsel değişimler, göreceli olarak kısa sürede, göreceli olarak hızlı değişimlerdir. Genellikle çevresel özelliklerin çok hızlı değişimi, evrimleşen bazı türlerin diğerlerine bariz bir avantaj sağlaması, bir türün yepyeni bir ortama girip rakipsiz bir şekilde bu bölgeyi işgal etmesi ve benzeri durumlarda bu tür evrimsel değişimleri gözleyebilmekteyiz. Örneğin, Kambriyen Patlaması en meşhur adaptif yayınım örneklerinden birisidir. Hayvanlar Alemi içerisinde kabuklu zırhların evrimleşmesi ve geride bırakılan onlarca milyon yılda belli bir adaptif eşiği aşan türler, müthiş hızlı bir şekilde çeşitlenerek, evrimin ortalama hızından 4 ila 5 kat kadar daha hızlı farklılaşarak çok değişik dallara ayrılmıştır. Günümüzde Kambriyen Patlaması'nın ve bunu mümkün kılan evrimsel süreçlerin dinamikleri oldukça ayrıntılı bir şekilde bilinmektedir ve her geçen gün yeni bilgilerle ufkumuz genişlemektedir.

Evrimsel süreçte burada ele aldıklarımızdan başka birçok farklı değişim deseni görmek mümkündür. Bu nedenle, her bir tür veya tür grubu için detaylı bir analiz yapıp, türlerin evrimini dikkatli incelemelerden geçirmek gerekmektedir. Bunu ne zaman başarıyla yapacak olsak, Evrim Teorisi'nin kalbinde yatan kademeli değişim fikrinin ne kadar baş döndürücü ve ne kadar güçlü olduğunu tekrar tekrar anlamamız mümkün olmaktadır. 

Her şey gibi, canlılar da sürekli değişmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. Futuyma. (2009). Evolution. ISBN: 978-1605356051. Yayınevi: Sinauer Associates.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 02:39:39 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3227

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Samanyolu Galaksisi
Sanat
Hastalık Kataloğu
Mikoloji
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Mutasyon
Balık
Kadın Doğum
Parazit
Canlılık Cansızlık
Matematik
Göz
Abd
Tedavi
Halk Sağlığı
Editör Seçkisi
Deprem
Gen
Sperm
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Felsefe
Darwin
Covıd-19
Grip
Antropoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İstikrarlı bir şekilde söylenen yalanların gücü büyüktür; ancak bilim tarihi göstermektedir ki bu güç genellikle uzun soluklu olamamaktadır.”
Charles Darwin
Geri Bildirim Gönder