Paralel Evrim Nedir? Yakın Soy Hatlarının, Bağımsız ama Benzer Evrimsel Süreçleri...

Paralel Evrim Nedir? Yakın Soy Hatlarının, Bağımsız ama Benzer Evrimsel Süreçleri... Earth Archives
4 dakika
3,654 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Evrimsel biyolojinin birçok ilgi çekici alanı vardır. Bu ilgi çekici alanları araştırması keyifli olsa da, oldukça zor da olabilir. Çünkü bazı evrimsel süreçler, biyologların kafasını karıştırıp sonuçlara varmasını güçleştirebilirler. Bunların başında homoplazik evrim denen bir dizi süreç gelir. Bunlarla ilgili olarak buradaki yazımızda genel bilgileri vermiştik. Burada ise daha özel bir başlığa değinmek istiyoruz. Bir çeşit homoplazik evrim türü olan paralel evrim konusuna...

İsminden ve başlığımızdan anlayabileceğiniz gibi paralel evrim, birbirinden bağımsız soy hatlarının, birbirine benzer ve eş zamanlı sayılabilecek evrimsel değişimler geçirmesidir. Burada birbirinden bağımsız diyor olsak da, genellikle bir at ile kelebek kadar uzak türlerden söz etmeyiz. Yakın bir atayı paylaşan; ancak bariz bir şekilde farklı türlere, cinslere, hatta takımlara ayrılmış canlıların paralel bir evrimsel süreç geçirmesini kastetmekteyiz. Bu canlılar, dikkate değer bir süre önce türleşmiş olsalar bile, halen birçok ortak noktayı, özellikle moleküler/genetik düzeyde taşıdıkları için ve muhtemelen yakın çevrelerde yaşıyor oldukları için, benzer seçilim baskıları altında benzer evrimsel değişimler geçirebilirler. İşte buna paralel evrim adını veriyoruz. 

Buna çok sayıda örnek verilebilir; fakat en güzel örneklerden biri, deniz kabuklularının ayaklarının beslenme uzantılarına evrimleşmesidir. Birçok deniz kabuklusunun atalarının hareket için kullandıkları ayak yapıları, seçilim baskısı altında nesiller içerisinde yavaş yavaş değişerek, beslenmeye yardımcı olan maksiliped adı verilen yapılara dönüşmüştür. Bunlara ağız aparatı da denir. Bu aparatlar genellikle yiyecekleri parçalamaya veya parçalanmış yiyecekleri ağzın içine göndermeye yaramaktadır. Birbirinden dikkate değer bir süre önce ayrı gruplara ayrılmış deniz kabukluları takımlarında, bağımsız olarak ayaklar ağız aparatlarına evrimleşmiştir.

Reklamı Kapat

Michael Averoff ve Nipam Patel tarafından 1997 yılında yapılan araştırmalar, bu tür bir paralel evrimin temel nedeninin, birbirinden yeterince uzun bir zaman önce ayrılmasına rağmen halen göreli olarak yakın akraba olan canlı gruplarında, ortak genlerin halen ortak faaliyetleri yürütmesi olduğunu göstermiştir. Örneğin deniz kabuklularının farklı takımlarında bulunan Ultrabithorax (kısaca Ubx) geni ile abdominal A (kısaca abdA) genleri, denizkabuklularının da içerisinde yer aldığı eklembacaklılar (Arthropoda) şubesindeki canlıların vücut segmanlarının nasıl ve ne şekilde oluşacaklarını kontrol etmektedir. Bu genler canlıların bacaklarının bulunduğu göğüs bölgelerinde aktiftir; ancak ağızların bulunduğu kafa segmanlarında işlevsizdir. İkilinin yaptığı araştırma, birbirinden bağımsız deniz kabuklusu takımında bu iki genin de paralel olarak işlevlerini yitirdiklerini göstermektedir. Bu işlev yitimi, canlıların bacaklarının ağız parçalarına evrimine neden olmuştur. 

Yukarıdaki görselde, bu durum detaylıca gösterilmektedir. En sol tarafta, farklı canlı gruplarının bir evrim ağacına yer verilmektedir. Bunlardan bizi aslen ilgilendiren Leptostraca ve Mysida takımlarıdır. Oratadaki kutucuklar, hayvanların segmanlarını (vücut bölütlerini) göstermektedir. Dikkat edilecek olursa hepsinde 3 kafa, 4 göğüs segmanı vardır. Ancak dikkat edecek olursanız, Anostraca isimli dallıbacaklı takımından (ki bu, bizim odak noktamızdaki iki canlıya göreli olarak uzak bir akrabadır) Copepoda isimli takıma doğru geldikçe, göğüs bölgesindeki segmanların renkleri değişmektedir. Bu renk değişimi, oradaki genlerin faaliyetini göstermektedir. Evrimsel süreçte giderek T1 ve T2 segmanlarındaki gen faaliyetinin azaldığı ve hatta tamamen durduğu görülür (mor renk aktif genleri, açık mavi zayıfça faaliyet gösteren genleri, beyaz ise işlevsiz genleri göstermektedir). 

Görselde, sağ taraftaki gerçek mikroskop fotoğraflarına bakacak olursak, üstte Leptostraca takımına ait Paranebalia cinsini görmekteyiz. Bu canlı, atasal özelliklerini korumaktadır. Yani vücudundaki tüm segmanlarda bacaklar bulunur ve hiç ağız aparatı görülmez. Alttaki fotoğrafta ise Mysida takımına ait Mysidium cinsi görülmektedir. Bu canlının T3 segmanında normal bir bacak bulunurken, T2 ve özellikle T1 segmanında bacak yapısının farklılaşarak ağız parçasına dönüştüğü görülmektedir. Bu, evrimin genlerle birebir ilişkilendirilebilen en net örneklerinden biridir. 

Burada paralel evrim ise, fotoğrafta gösterilmeyen Mesocyclops cinsi ile, az önce sözünü ettiğimiz Mysidium cinsi arasındadır. Mesocyclops'ta da, tıpkı Mysidium cinsinde olduğu gibi bacakların ağız parçasına evrimleştiği görülmektedir (segman ve renklerden bu durum görülebilir). Fakat dikkat edecek olursanız, bu canlıların ortak atasında (ata olarak kabaca Anostraca takımını kullanabilirsiniz) böyle bir ağız evrimi bulunmamaktadır. Dolayısıyla Mysidium ile Mesocyclops, bu özelliği atalarından almamıştır! Neredeyse birebir aynı özellik, bağımsız olarak, bu ayrı soy hatlarında evrimleşmiştir!

Bunun neden kafa karıştıcı olduğunu anlamak kolaydır: bu iki canlıya bakan bir evrimsel biyolog, bunların ortak bir atayı paylaştığını düşünebilir; çünkü birebir aynı evrimsel süreç yaşanmıştır. Ancak başka özelliklerin ve genlerin dahil edilmesiyle yapılan daha kapsamlı ve derin analizler, bu iki türün birbirine daha yakın akraba olmadığını göstermektedir. Hatta öyle ki biri Copepoda takımı içerisinde, diğeri Mysida takımı içerisindedir. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu noktada gördüğümüz önemli bir şey, bilimin dürüstlüğüdür. Eğer ki evrimsel biyologlar birilerini kandırmak isteyecek olsa (ki niye kandırsınlar ama diyelim ki öyle bir amaçları olsun), birbirine daha yakın gözüken her canlıyı bir arada gruplandırmaya çalışırlardı. Böylece evrimin gücünü göstermek daha kolay olurdu. Fakat evrimsel biyologlar bilim insanı oldukları için gerçeklerin peşinden giderler. Gerçekler, aynı özelliğin bu iki takımda birbirinden bağımsız olarak evrimleştiğini göstermektedir. Araştırmalarını dürüstçe bilim camiasına ilan eden uzmanlar, bu durumun nedenlerini sorgulamakta ve cevaplara ulaşmaktadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. Futuyma. (2017). Evolution. ISBN: 1605356050. Yayınevi: Sinauer Associates.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/10/2021 16:27:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3189

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Tekillik
Adaptasyon
Enfeksiyon
Alkol
Kök Hücre
Zeka
Hayatta Kalma
Atom
Covid-19
Haber
Kalıtım
Yeme
Hidrojen
Sinir Hücresi
Genetik Müdahale
Evren
Fare
Diş Hastalıkları
Biliş
Türkiye
Spor
Afrika
Gazetecilik
Kadın
Ağız
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın