Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Paralel Evrim Nedir? Yakın Soy Hatlarının, Bağımsız ama Benzer Evrimsel Süreçleri...

Paralel Evrim Nedir? Yakın Soy Hatlarının, Bağımsız ama Benzer Evrimsel Süreçleri... Earth Archives
4 dakika
4,616
Tüm Reklamları Kapat

Evrimsel biyolojinin birçok ilgi çekici alanı vardır. Bu ilgi çekici alanları araştırması keyifli olsa da, oldukça zor da olabilir. Çünkü bazı evrimsel süreçler, biyologların kafasını karıştırıp sonuçlara varmasını güçleştirebilirler. Bunların başında homoplazik evrim denen bir dizi süreç gelir. Bunlarla ilgili olarak buradaki yazımızda genel bilgileri vermiştik. Burada ise daha özel bir başlığa değinmek istiyoruz. Bir çeşit homoplazik evrim türü olan paralel evrim konusuna...

İsminden ve başlığımızdan anlayabileceğiniz gibi paralel evrim, birbirinden bağımsız soy hatlarının, birbirine benzer ve eş zamanlı sayılabilecek evrimsel değişimler geçirmesidir. Burada birbirinden bağımsız diyor olsak da, genellikle bir at ile kelebek kadar uzak türlerden söz etmeyiz. Yakın bir atayı paylaşan; ancak bariz bir şekilde farklı türlere, cinslere, hatta takımlara ayrılmış canlıların paralel bir evrimsel süreç geçirmesini kastetmekteyiz. Bu canlılar, dikkate değer bir süre önce türleşmiş olsalar bile, halen birçok ortak noktayı, özellikle moleküler/genetik düzeyde taşıdıkları için ve muhtemelen yakın çevrelerde yaşıyor oldukları için, benzer seçilim baskıları altında benzer evrimsel değişimler geçirebilirler. İşte buna paralel evrim adını veriyoruz. 

Tüm Reklamları Kapat

Buna çok sayıda örnek verilebilir; fakat en güzel örneklerden biri, deniz kabuklularının ayaklarının beslenme uzantılarına evrimleşmesidir. Birçok deniz kabuklusunun atalarının hareket için kullandıkları ayak yapıları, seçilim baskısı altında nesiller içerisinde yavaş yavaş değişerek, beslenmeye yardımcı olan maksiliped adı verilen yapılara dönüşmüştür. Bunlara ağız aparatı da denir. Bu aparatlar genellikle yiyecekleri parçalamaya veya parçalanmış yiyecekleri ağzın içine göndermeye yaramaktadır. Birbirinden dikkate değer bir süre önce ayrı gruplara ayrılmış deniz kabukluları takımlarında, bağımsız olarak ayaklar ağız aparatlarına evrimleşmiştir.

Michael Averoff ve Nipam Patel tarafından 1997 yılında yapılan araştırmalar, bu tür bir paralel evrimin temel nedeninin, birbirinden yeterince uzun bir zaman önce ayrılmasına rağmen halen göreli olarak yakın akraba olan canlı gruplarında, ortak genlerin halen ortak faaliyetleri yürütmesi olduğunu göstermiştir. Örneğin deniz kabuklularının farklı takımlarında bulunan Ultrabithorax (kısaca Ubx) geni ile abdominal A (kısaca abdA) genleri, denizkabuklularının da içerisinde yer aldığı eklembacaklılar (Arthropoda) şubesindeki canlıların vücut segmanlarının nasıl ve ne şekilde oluşacaklarını kontrol etmektedir. Bu genler canlıların bacaklarının bulunduğu göğüs bölgelerinde aktiftir; ancak ağızların bulunduğu kafa segmanlarında işlevsizdir. İkilinin yaptığı araştırma, birbirinden bağımsız deniz kabuklusu takımında bu iki genin de paralel olarak işlevlerini yitirdiklerini göstermektedir. Bu işlev yitimi, canlıların bacaklarının ağız parçalarına evrimine neden olmuştur. 

Tüm Reklamları Kapat

Yukarıdaki görselde, bu durum detaylıca gösterilmektedir. En sol tarafta, farklı canlı gruplarının bir evrim ağacına yer verilmektedir. Bunlardan bizi aslen ilgilendiren Leptostraca ve Mysida takımlarıdır. Oratadaki kutucuklar, hayvanların segmanlarını (vücut bölütlerini) göstermektedir. Dikkat edilecek olursa hepsinde 3 kafa, 4 göğüs segmanı vardır. Ancak dikkat edecek olursanız, Anostraca isimli dallıbacaklı takımından (ki bu, bizim odak noktamızdaki iki canlıya göreli olarak uzak bir akrabadır) Copepoda isimli takıma doğru geldikçe, göğüs bölgesindeki segmanların renkleri değişmektedir. Bu renk değişimi, oradaki genlerin faaliyetini göstermektedir. Evrimsel süreçte giderek T1 ve T2 segmanlarındaki gen faaliyetinin azaldığı ve hatta tamamen durduğu görülür (mor renk aktif genleri, açık mavi zayıfça faaliyet gösteren genleri, beyaz ise işlevsiz genleri göstermektedir). 

Görselde, sağ taraftaki gerçek mikroskop fotoğraflarına bakacak olursak, üstte Leptostraca takımına ait Paranebalia cinsini görmekteyiz. Bu canlı, atasal özelliklerini korumaktadır. Yani vücudundaki tüm segmanlarda bacaklar bulunur ve hiç ağız aparatı görülmez. Alttaki fotoğrafta ise Mysida takımına ait Mysidium cinsi görülmektedir. Bu canlının T3 segmanında normal bir bacak bulunurken, T2 ve özellikle T1 segmanında bacak yapısının farklılaşarak ağız parçasına dönüştüğü görülmektedir. Bu, evrimin genlerle birebir ilişkilendirilebilen en net örneklerinden biridir. 

Burada paralel evrim ise, fotoğrafta gösterilmeyen Mesocyclops cinsi ile, az önce sözünü ettiğimiz Mysidium cinsi arasındadır. Mesocyclops'ta da, tıpkı Mysidium cinsinde olduğu gibi bacakların ağız parçasına evrimleştiği görülmektedir (segman ve renklerden bu durum görülebilir). Fakat dikkat edecek olursanız, bu canlıların ortak atasında (ata olarak kabaca Anostraca takımını kullanabilirsiniz) böyle bir ağız evrimi bulunmamaktadır. Dolayısıyla Mysidium ile Mesocyclops, bu özelliği atalarından almamıştır! Neredeyse birebir aynı özellik, bağımsız olarak, bu ayrı soy hatlarında evrimleşmiştir!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bunun neden kafa karıştıcı olduğunu anlamak kolaydır: bu iki canlıya bakan bir evrimsel biyolog, bunların ortak bir atayı paylaştığını düşünebilir; çünkü birebir aynı evrimsel süreç yaşanmıştır. Ancak başka özelliklerin ve genlerin dahil edilmesiyle yapılan daha kapsamlı ve derin analizler, bu iki türün birbirine daha yakın akraba olmadığını göstermektedir. Hatta öyle ki biri Copepoda takımı içerisinde, diğeri Mysida takımı içerisindedir. 

Bu noktada gördüğümüz önemli bir şey, bilimin dürüstlüğüdür. Eğer ki evrimsel biyologlar birilerini kandırmak isteyecek olsa (ki niye kandırsınlar ama diyelim ki öyle bir amaçları olsun), birbirine daha yakın gözüken her canlıyı bir arada gruplandırmaya çalışırlardı. Böylece evrimin gücünü göstermek daha kolay olurdu. Fakat evrimsel biyologlar bilim insanı oldukları için gerçeklerin peşinden giderler. Gerçekler, aynı özelliğin bu iki takımda birbirinden bağımsız olarak evrimleştiğini göstermektedir. Araştırmalarını dürüstçe bilim camiasına ilan eden uzmanlar, bu durumun nedenlerini sorgulamakta ve cevaplara ulaşmaktadır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
34
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Bilim Budur! 6
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. Futuyma. (2017). Evolution. ISBN: 1605356050. Yayınevi: Sinauer Associates.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/03/2024 12:15:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3189

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Entomoloji
Nadir
Hızlı
Sıcaklık
Newton
Şehir Hastanesi
Üreme
Kas
Bilinç
Kimya Tarihi
Astronot
Renk
Teşhis
Araştırma
Nörobilim
Diş Hastalıkları
Hayvan Davranışları
Meyve
Hücre
Cansız
Evrimsel Tarih
Çevre
Hindistan
Primatlar
Gaz
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Kargalar 200 Yıl Yaşıyor Olabilir mi?
Kargalar 200 Yıl Yaşıyor Olabilir mi?
Piyango Nasıl Kazanılır? (GARANTİLİ)
Piyango Nasıl Kazanılır? (GARANTİLİ)
Kendi Kendine Konuşanlar Deli mi?
Kendi Kendine Konuşanlar Deli mi?
Zaman Oku: Zamanın İleri Aktığını Nereden Biliyoruz?
Zaman Oku: Zamanın İleri Aktığını Nereden Biliyoruz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Paralel Evrim Nedir? Yakın Soy Hatlarının, Bağımsız ama Benzer Evrimsel Süreçleri.... (8 Ocak 2015). Alındığı Tarih: 4 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3189
Bakırcı, Ç. M. (2015, January 08). Paralel Evrim Nedir? Yakın Soy Hatlarının, Bağımsız ama Benzer Evrimsel Süreçleri.... Evrim Ağacı. Retrieved March 04, 2024. from https://evrimagaci.org/s/3189
Ç. M. Bakırcı. “Paralel Evrim Nedir? Yakın Soy Hatlarının, Bağımsız ama Benzer Evrimsel Süreçleri....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 08 Jan. 2015, https://evrimagaci.org/s/3189.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Paralel Evrim Nedir? Yakın Soy Hatlarının, Bağımsız ama Benzer Evrimsel Süreçleri....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 08, 2015. https://evrimagaci.org/s/3189.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close