Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Epigenetik Nedir? Babalar, Genetik Olmayan Kalıtımda Sandığımızdan Büyük Role Sahip Olabilir!

Epigenetik Nedir? Babalar, Genetik Olmayan Kalıtımda Sandığımızdan Büyük Role Sahip Olabilir!
7 dakika
74,137
Tüm Reklamları Kapat

Freudcu bir yaklaşımla anneler, sıklıkla, çocuklarının doğum öncesi nedenlerden kaynaklı sağlık sorunları için "sorumlu tutulma" yükünü taşımak zorundaydı. Nitekim, doğası gereği, bebeklerdeki anomaliler direkt olarak annelerin çevresel koşullarından kaynaklı olarak ortaya çıkabilir. Fetüsü taşıyan ve besleyen anne olduğu için, fetüsün sağlığını direkt etkileyecek pek çok "anasal kaynaklı durum"dan söz edebiliriz. Fakat, erkeklerin epigenetik yollarla yavruya özellikle oğullarına aktardıkları anomalilere bakarsak, babaların rolü epeyce önemli gibi görünüyor.

Babalar çevresel deneyimlerini sperm ve semen ilişkili epigenetik düzenlemelerle çocuklarına aktarabiliyor. Yani bir kez daha uzun yıllar süre gelmiş biyolojik babalık kavramı, yalnızca kazanan spermin DNA’sını fetüse aktarmasından öteye geçiyor.

Son yıllarda giderek artan sayıda araştırma gösteriyor ki, bizi biz yapan bütün biyolojik özelliklerimiz aslında sadece genlerimizle kalıtılmıyor. Epigenetik bilimine göre DNA’ların dışında da kalıtımsal rolü olan mekanizmalar var.

Tüm Reklamları Kapat

Epigenetik mekanizmalar aracılığıyla ebeveynler yaşadıkları çevrenin etkilerini çocuklarına ve hatta birkaç kuşak sonraki torunlarına bile aktarabilir. Epigenetik mekanizmaların detayları bu yazının konusu olmasa da en iyi bileneninden bahsetmeden olmaz: DNA metilasyonu yani DNA'ya bir kimyasal olan metilin eklenmesi. DNA’nın metilasyonu genlerin baskılanmasına ve ilgili genin ifadesinin değişmesine neden olur; histon asetilasyonu da genlerin geri aktive olmasını sağlar.

Bu mekanizmalar aracılığıyla gen ifadesinin değişmesi direkt olarak çevresel şartlardan etkilenir ve bireyin DNA dizisi, yani genomu değişmese de epigenomu değişebilir. Genomu tamamen aynı olan tek yumurta ikizlerine bakıldığında epigenetik profillerinin oldukça farklı olması aslında bu mekanizmaların sanıldığından daha aktif olduğunu ve dahası kalıtımda etkili olabileceğini gösteriyor.

Aslında epigenetik olaylar dizisi özellikle, embriyogenez (yani embriyoda organ farklılaşmalarının biçimlendiği dönem) ve erken gelişim sürecinde önemli bir rol oynar. Dolayısıyla, bu süreçte ebeveynde oluşacak bir epigenetik arıza yavruda olumsuz etkilerin birçok çeşidiyle sonuçlanabilir. Fakat asıl ilginç olan ebeveynlerin yetişkinlik döneminde çocuk sahibi olmadan çok önceki deneyimlerinin etkileri de yavrularına kalıtılabilir.

Çevremizi saran dış dünya, yediklerimiz, zehirli bileşenler, kanserojenler ve günden güne artan daha pek çok dış etkenin hücresel düzeyde büyük etkileri var. Sigara içme alışkanlığı, alkol tüketimi, fiziksel aktivite, obezite, psikolojik veya fiziksel stres, travma, bulaşıcı hastalıklar, çevre kirliliği, gece vardiyası ve sayısız diğer çevresel faktörler epigenomlarımızı değiştirebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Babaların belirli çevresel etkenlere maruz kalma oranı ile çocuklarında gözlenen bazı hastalıkların ortaya çıkma olasılığı oldukça ilişkilidir. Bunlara birkaç yaygın gözlenen örnek vermek gerekirse; obezite, şizofreni ve otizm sayılabilir. Çalışmaların çoğu babanın besin alışkanlıklarına odaklanır. Örneğin farelerde yapılan araştırmalara göre babaların alkol alma alışkanlıkları ile oğullarının alkole olan hassasiyeti ve tercih etme olasılığı epigenetik bağlantılarla ilişkili veya babanın yeme alışkanlıkları hamilelikte ortaya çıkabilecek negatif sorunlarla ilişkilidir.

Bulgular insanlarda vücut yağ yüzdesinin sperm içerisindeki kalıtsal bilgileri epigenetik üzerinden etkilediğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar zayıf ve obez erkeklerin sperm hücrelerinin farklı epigenetik işaretlere sahip olduğunu keşfetti. Gen ifadelerinin en çarpıcı değişimi, iştah kontrolü ile ilişkili bölgelerde meydana geliyor. Obez babaların çocukları daha iştahlı ve doyma duygusu zayıf olarak dünyaya gelebiliyor.

Bu bulgular, obez babaların çocuklarının neden obeziteye yatkın oldukları konusunda potansiyel yeni bir biyolojik açıklama sunmaktadır. İnsanlarda en çok gözlenen anomali obez babaların, obez olmasa bile kan şekeri ve diyabet sorunu olan çocuklara sahip olması. Bu anlamda yapılan soy ağacı çalışmaları sadece babalar değil, dedenin besinsel ortamının bile etkili olduğu konusunda ortaya büyük kanıtlar koymaktadır. Yalnızca besin ortamı değil, babaların sigara içme alışkanlığı da çocuklarda obeziteyi tetikleyen bir etken.

Öte yandan yine farelerden gelen sonuçlara göre, babaların çiftleşme öncesinde kalori alımını kısıtlamak, yavruların metabolik işlevlerinde değişikliğe yol açabilir. Yani ekstrem beslenme alışkanlıkları her iki yönde de epigenom üzerinde etkili olabiliyor, azı da çoğu da zarar! Almanya’da bulunan Max Planck Epigenetik Enstitüsü bu kez DNA metilasyonu gözlenmeyen sineklerle yapılan çalışmalarda, yavrularda obezite riskinin başka ama henüz bilinmeyen epigenetik mekanizmalarla, babanın besin ortamından kaynaklı olduğunu gösterdi. Yani henüz bilmediğimiz epigenetik mekanizmalar nedeniyle babalar sanılandan daha fazla çevresel bilgiyi pozitif veya negatif etkilerle çocuklarına aktarıyor olabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanımının epigenoma daha hızlı etki ettiği ve çocuklara aktarıldığını gösteren pekçok çalışma mevcut. Örneğin, betel fıstığı çiğneme alışkanlığı olan Güney Doğu Asya ve Polinezya toplumlarında, betel fıstığının alım süresi ve miktarı, çocukların metabolik sendromlar geliştirme riski ile pozitif yönde ilişkilidir. Farelere de hemen çiftleşme öncesinde betel fıstığı içeren besin verildiğinde yavrularında hiperglisemi ortaya çıktığı görülmüştür. Kokain kullanan babaların ise çocuklarının normal çocuklara oranla daha az hacimli beyinlere sahip olması beraberinde pek çok öğrenme bozukluğuna yol acar.

Babaların yedikleri ve içtiklerinin çocuklarda obezite ve diyabet dışında zihinsel aktivitelerinde etkilediğini gösteren araştırmalar var. Folik asit ve bazı vitaminlerin eksik alınması çocuklarda öğrenme ve nöral fonksiyonlarda bozulmaya neden oluyor. Yani çocuklarınıza bol bol balık yedirmenin bir öteki yararı da gelecekteki torunlarınızın sağlığını olumlu etkilemek olabilir.

Çocukları epigenetik yoldan en çok etkileyen durum ise alkol kullanımı. Alkol sorunu olan babaların çocuklarında, çocuklar biyolojik babalarıyla büyümeseler bile, yüksek oranda hiperaktivite ve bilişsel performanslarında azalma tespit edilmiştir. Buda çocukların psikolojik açıdan daha sağlıklı bir ortamda büyüseler bile epigenomlarındaki hasarın biyolojik babalarından kalıtılmış olduğuna işarettir. Aslında, durumu fareler üzerinde araştıran çalışmalar, baba farelerin alkole maruz bırakılmasıyla yavrularında fiziksel olarak zayıf doğma, yüksek ölüm oranı, bağışıklık sistemi zayıflığı, davranışsal anomaliler, agresiflik, risk alma ve anksiyete bozuklukları gibi pek çok etki gözlenmiştir.

Babanın psikolojik stres şartlarının çocuklarda ki dışavurumu ise özellikle insanlar üzerinde çok araştırılmış. Profesör Yehuda, travmatik deneyimlere maruz kalan Holokost savaş gazilerinin çocuklarında, diğer yetişkinlere kıyasla daha yüksek oranda travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve yüksek tansiyon sorunları gözlenmesini epigenetik kalıtımla ilişkilendirir. Savaş sırasında stres altındaki ebeveynlerde değişen hormonal düzenin çocuklarının yetişkinlik döneminde, artık benzer stres koşullarını hiçbir şekilde deneyimlememelerine rağmen, depresyon ve anksiyete nedeninin epigenetik olarak kalıtılan düzensiz hormonal aktiviteler olduğunu gözledi. Yine farelerde yapılan bir çalışmaya göre fiziksel olarak daha çok strese maruz bırakılan babaların yavrularının daha agresif olması savaş gazilerinde gözlenen bu durumu kanıtlar nitelikte.

İlginç bir başka çalışma ise korkunun epigenetik yolla kalıtılması. Atlanta’da yapılan bir çalışmada baba farelere klasik koşullanma yoluyla badem kokusundan korkmaları öğretildi. Her seferinde badem gibi kokan kimyasalı koklattıktan sonra elektrik ile şok verilen fareler bir süre sonra bu kokudan korkmaya başladı. İlginç olan ise, bu farelerin yavrularının doğduktan sonra hiçbir şekilde benzer bir muamele görmemesine rağmen badem kokusuna korkuyla tepki vermeleri oldu. Aslında bu çalışma, yukarıda sayılan tüm olumsuz etkilerin aksine babanın yavruyu gelecek çevresel risklere karşı korumak adına bu bilgiyi epigenetik yolla aktarmış olduğunu akla getiriyor. Bu tip çalışmalar henüz çok yeni fakat öğrenmeyle elde edilmiş risk bilgisinin çocuğa aktarılması evrimsel açıdan epigenetik mekanizmaların neden ortaya çıktığına ışık tutacaktır.

PubMed veritabanına göre, bugüne kadar "epigenetik" ile ilgili yaklaşık 50.000 çalışma yayınlandı ve bunlardan yaklaşık 20.000 tanesi yalnızca 2013'ten bu yana yayınlanan çalışmalardır. Bu çalışmaların büyük çoğunluğu klinik araştırmaları içeriyor. Dolayısıyla şimdiden bulunan sonuçlar özellikle biz insanların da içinde bulunduğu memeliler grubunda epigenetiğin sağlık üzerinde büyük rol oynayabildiğini kanıtladı. Fakat evrimsel bakış açısıyla incelendiğinde akla gelen soru, yavrunun hayatta kalma ve üreme başarısını olumsuz etkileyen bu özellikleri aktaran bir mekanizmanın neden evrimleşmiş olduğudur. Potansiyel cevaplar yavrularını badem kokusuyla gelen elektrik şokuna maruz kalmaktan kurtarmaya çalışan babalarda gizli olabilir. Bu konuyu doğrulayan bir çalışmayı buradan görebilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Epigenetik ile ilgili tüm yazılarımızı buradan görebilirsiniz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
75
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 41
  • Merak Uyandırıcı! 27
  • Tebrikler! 22
  • Bilim Budur! 16
  • İnanılmaz 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 9
  • Umut Verici! 7
  • Korkutucu! 2
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Finegersh, et al. Paternal Alcohol Exposure Reduces Alcohol Drinking And Increases Behavioral Sensitivity To Alcohol Selectively In Male Offspring. (4 Haziran 2014). Alındığı Tarih: 16 Mayıs 2019. Alındığı Yer: PlosOne | Arşiv Bağlantısı
  • R. Lambrot,, et al. Low Paternal Dietary Folate Alters The Mouse Sperm Epigenome And Is Associated With Negative Pregnancy Outcomes. (10 Aralık 2013). Alındığı Tarih: 16 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • B. R. Carone, et al. Paternally-Induced Transgenerational Environmental Reprogramming Of Metabolic Gene Expression In Mammals. (1 Ocak 2010). Alındığı Tarih: 16 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Cell | Arşiv Bağlantısı
  • M. E. Pembrey. Sex-Specific, Male-Line Transgenerational Responses In Humans. (14 Aralık 2005). Alındığı Tarih: 16 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • W. Burggren. Epigenetic Inheritance And Its Role In Evolutionary Biology: Re-Evaluation And New Perspectives. (16 Mayıs 2019). Alındığı Tarih: 16 Mayıs 2019. Alındığı Yer: NCBI | Arşiv Bağlantısı
  • E. Jablonka, et al. (2018). Evrimin Dört Boyutu - Yaşam Tarihinde Genetik, Epigenetik, Davranışsal Ve Simgesel Değişimler. Yayınevi: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/06/2024 09:00:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5267

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Çevre
Evrim Tarihi
Diş Hekimi
2019-Ncov
İklim
Karar
Modern
Diş Hekimliği
Nükleer
Cinsel Seçilim
Tohum
Kök Hücre
Damar
Sinirbilim
Hava
Kuantum
Gıda
Roma
Radyoaktif
Tutarlılık
Kadın Doğum
Koaservat
Antropoloji
Safsata
Mars
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Patlar, et al. Epigenetik Nedir? Babalar, Genetik Olmayan Kalıtımda Sandığımızdan Büyük Role Sahip Olabilir!. (30 Kasım 2017). Alındığı Tarih: 23 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/5267
Patlar, B., Bakırcı, Ç. M. (2017, November 30). Epigenetik Nedir? Babalar, Genetik Olmayan Kalıtımda Sandığımızdan Büyük Role Sahip Olabilir!. Evrim Ağacı. Retrieved June 23, 2024. from https://evrimagaci.org/s/5267
B. Patlar, et al. “Epigenetik Nedir? Babalar, Genetik Olmayan Kalıtımda Sandığımızdan Büyük Role Sahip Olabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 30 Nov. 2017, https://evrimagaci.org/s/5267.
Patlar, Bahar. Bakırcı, Çağrı Mert. “Epigenetik Nedir? Babalar, Genetik Olmayan Kalıtımda Sandığımızdan Büyük Role Sahip Olabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 30, 2017. https://evrimagaci.org/s/5267.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close