Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Space isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Gece ve gündüz hem Kuzey hem Güney Yarım Küre’de yılda iki kez hemen hemen aynı uzunlukta olur. Bu olaya ekinoks denir ve Latince “aequus” (eşit) ve “nox” (gece) kelimelerinden gelir.

Ekinoksa Sebep Olan Şey Nedir?

Dünya, yaklaşık 23.5 derecelik bir eğimle Güneş’in etrafında döner. Bu, gezegenimizin yörüngesindeki konumuna bağlı olarak, Dünya’nın farklı yerlerinin yılın farklı zamanlarında güneşin radyasyonunu az ya da çok alması demektir.

Dünya’daki tüm ülkelerde Güneş doğudan doğar ve batıdan batar. Fakat, bulunduğunuz yere göre Güneş yılın yarısında kuzeye, diğer yarısında güneye hareket ediyormuş gibi görünür. Temmuz civarında Kuzey Yarım Küre daha uzun gündüzler yaşarken, Güney Yarım Küre daha kısa gündüzler yaşar. Ve Aralık civarında ise Güney Yarım Küre’de uzun gündüzler, Kuzey Yarım Küre’de kısa gündüzler ile tam tersi geçerlidir.

Ancak Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’ne[1] göre yılda iki kez, Mart ve Eylül’de, gezegenimizin eğimi güneş etrafındaki yörüngesi ile aynı hizaya gelir ve böylece Dünya, Güneş’e göre eğimli değilmiş gibi görünür. Yılın bu zamanında, Güneş ekvatora dik gelir ve her iki yarım kürede de gece ve gündüz uzunlukları eşit olur. Bu zamanlarda, geceyi ve gündüzü birbirinden ayıran aydınlanma çemberi veya diğer adıyla araçizgi, Dünya’yı iki eşit parçaya böler ve Kuzey Kutbu’ndan Güney Kutbu’na bir çizgi çeker.

Bununla birlikte EarthSky’a göre, ekinoks sırasında gece ve gündüz süreleri çok yakın olmasına rağmen tamamen eşit değildir.[2] Ekinoks sırasında Dünya, karanlıkta geçirdiği süreden birkaç dakika fazlasını aydınlıkta geçirir. Bunun nedeni, gün doğumunun Güneş’in tepe noktasının ufuk çizgisini geçtiği an oluşması ve gün batımının Güneş’in diğer ucunun ufuk çizgisinde kaybolduğu an olarak tanımlanmış olmasıdır. Aynı zamanda Güneş noktasal ışık kaynağı olmaktan çok, bir disk şeklinde olduğu için, ekinoks sırasında Dünya sadece birkaç dakika daha fazla ışık alır. Ayrıca, atmosfer güneş ışığını kırar ve o ışık, güneş tamamen battıktan sonra bile Dünya’nın “gece” olan tarafına gitmeye devam eder. ABD Ulusal Hava Durumu Servisi şunları söylüyor:

Ekinoksta, ekinoksun birkaç gün öncesinde ve sonrasında gündüz uzunluğu, ekvatorda 12 saat 6.5 dakika, 30 derece enlemde 12 saat 8 dakika ve 60 derece enlemde 12 saat 16 dakika olarak değişiklik gösterir.[3]

Bunun yanı sıra, Equilux (eşit aydınlık) gecenin ve gündüzün tamamen eşit olduğu zamandır. Ve Met Office’e göre, gün doğumu ve gün batımının tanımlanma şeklinden dolayı, equilux ilkbahar ekinoksundan birkaç gün önce ve sonbahar ekinoksundan birkaç gün sonra gerçekleşir.[4]

Dünya'da Gerçekleşen Bir Ekinoksun Görüntüsü
Dünya'da Gerçekleşen Bir Ekinoksun Görüntüsü
Space

Ekinokslar Ne Zaman Gerçekleşir?

Ekinokslar her yıl aynı günde olmak zorunda değildir: 20 Mart ve 23 Eylül’de veya civarında gerçekleşir. Bu değişen tarihler bir Dünya yılının tam 365 gün olmayışından kaynaklanır. Her yıl biriken fazladan bir çeyrek gün (6 saat), ekinoks tarihinin değişmesine sebep olur. Gezegenin Güneş’e yöneliminin sürekli değişmesi de ekinoks zamanını etkiler.

Ekinokslar, yarım küreye bağlı olarak ilkbahar veya sonbaharın astronomik başlangıcını gösterir. Ancak, bu mevsimlerin meteorolojik başlangıcı 1 Mart ve 1 Eylül’dür. Kuzey Yarım Küre’de Mart ekinoksu, baharın başlangıcını belirtir ve ilkbahar veya “vernal ekinoksu” (vernal Latince’de bahar anlamına gelen “ver” teriminden gelir) olarak anılır. Aynı zaman diliminde Güney Yarım Küre ise sonbahara girer. Bunun tam tersi Eylül’de de geçerlidir: Kuzey Yarım Küre soğuk sonbahar aylarına geçerken, Güney Yarım Küre de bahara başlangıç yapar.

Sadece Dünya ekinoks yaşamaz. Aslında Güneş Sistemi’ndeki her gezegen, güneşe göre yörüngesi ve eğiminin sonucu olarak, her iki yarı küresinin yaklaşık olarak eşit miktarda ışık aldığında ekinoksu yaşar.

Ekinoksları Kim Keşfetmiştir?

İnsanlar güneşin hareketlerini binlerce yıldır gözlemliyorlar ve genellikle ekinoksları kültürel ve dini geleneklerine dahil ediyorlar. Birçok antik uygarlık için Güneş’in hareketleri sadece mevsimlerin başlangıcı değil, aynı zamanda ekinlerin ne zaman ekilip hasat edileceğini de gösteriyordu. Coto Japanese Academy’ye göre, Japonya’da geleneksel olarak her iki ekinoks tarihi de ölen ataları ve sevdiklerini hatırlama ve onlara ibadet etme amacıyla bir günlük resmî tatildir.[5]

Ekinoksları belirten birçok tarihi anıt da bulunmaktadır. Örneğin, Kamboçya’da bir Hindu tapınağı olan Angkor Vat’ta ekinoks sırasında Güneş, tapınağın merkezine tam dik olarak gelir. Milattan sonra 1113 ile 1150 arasında inşa edilen tapınak, Dünya’nın en büyük dini anıtıdır. Bilim insanları 1976’da Science dergisinde, tapınağın mimarisi ile gök olayları arasındaki astronomik bağlantı hakkında bir açıklama yayınladılar.[6]

Meksika’daki Chichén Itzá Tapınağı
Meksika’daki Chichén Itzá Tapınağı
Pixabay

Ayrıca, Meksika’daki Chichén Itzá veya diğer adıyla El Castillo olarak bilinen Maya tapınağı, yılan tanrısına adanmıştır. Ekinoks sırasında bir ışık hilesi, bir yılanın tapınağın yanından aşağıya, yeraltı dünyasına doğru ilerliyormuş gibi görünmesini sağlar. 2018’te Journal of Archaeological Science'da yayımlanan bir araştırmaya göre, bu tapınak 8. ve 12. yüzyıllar arasında inşa edilmiştir.[7]

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Space | Arşiv Bağlantısı
  • ^ NOAA. Day/Night Terminator (Daily) Dataset | Science On A Sphere. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020. Alındığı Yer: NOAA | Arşiv Bağlantısı
  • ^ B. Mcclure. Are Day And Night Equal At The Equinox? | Earthsky.org. (18 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020. Alındığı Yer: Earth Sky | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Weather. The Seasons, The Equinox, And The Solstices. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020. Alındığı Yer: Weather | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Met Office. The Equinox And Solstice. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020. Alındığı Yer: Met Office | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Coto Japanese Academy. Autumnal Equinox Day (秋分の日): More Than Just A Change Of Seasons -. (23 Eylül 2017). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020. Alındığı Yer: Coto Japanese Academy | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Stencel, et al. (1976). Astronomy And Cosmology At Angkor Wat. Science, sf: 281-287. doi: 10.1126/science.193.4250.281. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Tejero-Andrade. Illuminating The Interior Of Kukulkans. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020. Alındığı Yer: www.academia.edu | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2020 18:13:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9567

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Enfeksiyon
Dna
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Retrovirüs
Göz
Ara Tür
Yıldız
Biliş
Virüsler
Bakteri
Klinik Mikrobiyoloji
Teori
Göğüs
Element
Galaksi
Alkol
Karbonhidrat
Vaka
Köpekbalığı
Besin Değeri
Boyut
Cinsiyet
Besin
Şehir Hastanesi
Etik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Sıradışı olun. Tuhaflığınız, sizi sihirli yapan şeydir.”
Parker Lewis
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol