Fermi Baloncuğu Nedir?

Galaksilerden Saçılan Enerji, Karanlık Maddeye Dair Bilgiler Verebilir!

Fermi Baloncuğu Nedir?
2 dakika
1,591 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

20 Eylül 2013 tarihinde verdiği bir konuşmada Rochester Teknoloji Üniversitesi'nden astrofizikçi Brian Koberlein, Fermi Gama Işını Teleskobu'nun (FGST) detaylarından bahsetti. Bu teleskop, bizlerin evrenin en "öfkeli" ve "yıkıcı" patlamalarından olan gama ışını patlamalarını nasıl daha iyi anlamamızı sağladığını anlattı. Fermi teleskobunun görevlerinin bir kısmı gama ışını patlamalarını gözlemek; ancak daha geniş kapsamlı bir görevi daha var: evrenimiz içerisinde yer alan gama ışını kaynaklarının yerlerini tespit etmek. Ve çoktan, son derece ilginç bir şeyi tespit etti.

Fotoğrafta gördüğünüz görüntü, Samanyolu Galaksisi'nin düzlemini gösteriyor. Mavi renkteki olan tüm ışımalar, X-ışınları. Mor olanlarsa gama ışınları. X-ışınının olduğu bölgeler zaten ROSAT uydusu sayesinde gözlenebiliyor. Ancak gama ışınlarını ilk kez FGST sayesinde görebildik. Ne X-ışını kaynakları, ne de gama ışını kaynakları pek parlak değil. Daha ziyade bu ışınlar, ışınların üretildiği daha yoğun bir bölgeden yayılmakta...

Peki fotoğrafta gördüğünüz baloncuklarla ilgili, ilgi çekici olan nedir? Fark ettiniz mi bilmiyoruz, onlar devasa baloncuklar. Balon"cuk" demek bile absürt! Boyutlarını anlamak için: yataydaki o toz yığını, içerisindeki milyarlarca yıldızla birlikte bütün Samanyolu Galaksisi! Bu baloncuklar, galaktik merkezden her yöne doğru 25.000 ışık yılı (237.000.000.000.000.000 kilometre) uzağa kadar yayılıyor. O kadar geniş ki, şu anda göğe bakıp bunları görebilecek olsanız, göğün yarısını bu ışınlar kaplardı! Bu baloncuklar, Compton Saçılımı denen fiziksel bir olay sonucu oluşuyor. Işık hızına yakın hızlarda hareket eden elektronlar, düşük enerjili (radyo ve kızılötesi) fotonlarla çarpışıyorlar. Bu çarpışma sonucu fotonlar muazzam bir enerji kazanıyorlar ve gama ışınlarına dönüşüyorlar.

Baloncukların bu devasa boyutları, çok büyük bir sürecin ürünü olduklarını gösteriyor. Ayrıca görüldüğü üzere, çok net bir şekilde tanımlanmış sınırları bulunuyor. Bu ışınların, neredeyse ışık hızında saçılan elektronlardan kaynaklandığı düşünülürse, bu baloncukların muhtemel sebebi, galaksimizin merkezinde yer alan süperkütleli karadelikten yayılan jet saçılımları. Gözlemlere göre şu anda bu karadelik jet saçılımları yapmıyor; ancak bu, eskiden yapmadığı anlamına da gelmiyor. Bu baloncuklar, galaksimizin çok eski zamanlarından kalma izler olabilir.

Reklamı Kapat

2012 yılında yapılan gözlemler çok daha ilginç sonuçları doğurdu. Journal for Cosmology and Astroparticle Physics dergisinde yayımlanan bir makale, gama ışınlarını galaksimizdeki karanlık maddenin bozunumu sonucu oluştuğunu ileri sürüyor. Araştırmacılar, gama ışınlarının galaktik düzlem etrafındaki enerji dağılımlarını incelediler ve bu ışınların 130 GeV (gigaelektron volt) enerjiye sahip olduğunu gösterdiler. Bu kadar devasa bir enerji, karanlık maddenin bir izi olabilir. Ancak ne yazık ki araştırma sadece ufak bir veri setine bakabildi ve sadece 50 gama ışını fotonundan oluşan setleri inceledi. Makale yazarları, vardıkları sonucun oldukça tahmini olduğunu vurguluyorlar.

Gama ışını astrofiziği, fiziğin kısmen yeni bir alanı. Ancak daha emekleme evresinde bile birçok gizem perdesini aramamızı ve yepyenilerini keşfetmemizi sağladı.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Brian Koberlein | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/07/2021 14:05:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2829

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Ahlak
Teknoloji
Onkoloji
Balıkçılık
Uterus
Popülasyon
Entropi
Okyanus
Vaka
Eczacılık
Uyku
Değişim
Doğal
Vücut
Balık Çeşitliliği
Çağ
Retrovirüs
Maske
Normal Doğum
İletişim
Yapay
Kitap
Sosyal
Viroloji
Wuhan
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın