Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Einstein'ın Beyni: Einstein, Beyninin %10'unu mu Kullanıyordu? Einstein'ın Beynini Sıra Dışı Yapan Özellikler Nelerdi?

Einstein'ın Beyni, Ölümünden 7 Saat Sonra Neden Çalındı?

Einstein'ın Beyni: Einstein, Beyninin %10'unu mu Kullanıyordu? Einstein'ın Beynini Sıra Dışı Yapan Özellikler Nelerdi?
13 dakika
116,072
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
  • Sinir Sistemi

İddia

Sıradan insanlar ise %3-5 kullanırlar. Einstein beyninin 'unu kullanabiliyordu. Bu yüzden Einstein daha zekiydi.

2. İddia

Einstein'ın beyni diğer insanlarınkinden daha büyüktü. Bu sayede Einstein daha zeki olabildi.

Gerçek mi?

Sahte
Sahte

Gerçek Ne?

Einstein da beynini diğer bütün insanlar gibi, %100'e yakın bir oranda kullanmaktaydı. Zaten insanların beyinlerinin %3'ünü veya %10'unu (veya %100'den eksik herhangi bir miktarını) kullandıklarına dair iddialar tamamen asılsızdır ve uydurmadır. Einstein da dahil olmak üzere tüm Homo sapiens türüne ait bireyler (ve diğer hayvanlar da) beyinlerinin %100'ünü kullanmaktadırlar. Bu konuda ayrıntılı bilgi için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz. 

Einstein, sanılanın aksine ortalamadan ufak bir beyne sahipti. Ancak onu farklı kılan, analitik zekasını destekleyen bazı beyin bölgelerinin, genel beyin hacmine oranının daha büyük olmasıdır. Buna karşılık, beyninin bazı diğer bölgeleri, genel ortalamaya göre kısmen daha küçüktür. Yani Einstein, bazı beyin bölgelerinden kazanırken, bazılarından yitirmiştir. Hatta yitirdiği hacim kazandığına göre birazcık daha fazla olduğu için beyni ortalamadan kısmen küçüktür. 

Tüm Reklamları Kapat

Beynin büyüklüğünü tek başına zeka ile ilişkilendirmek doğru değildir. Önemli olan beynin bölgelerinin dağılımı, birbirlerine göreli oranları (kısmi oranları) ve birbirleriyle olan etkileşimleridir.

İddianın Kökeni

Gelmiş geçmiş en büyük bilimsel dehalardan biri olan Albert Einstein'ın bu sıra dışı yeteneğini açıklamak için birçok iddia ileri sürülmüştür ve bunlar, halk arasında abartılarak mitleştirilmiştir. Bu iddialar da, bu tarz abartıların ürünüdür.

Tüm Reklamları Kapat

Bilgiler

Einstein'ın Beyninin Çalınmasının Tarihi Arka Planı

17 Nisan 1955 günü, Albert Einstein göğüs ağrısı nedeniyle hastaneye kaldırıldı. O anda farkında değildi, ama vücudundaki en büyük damar olan aortun karnına indiği kısmı şişerek yırtılmıştı ve bir iç kanama, yani abdominal aort anevrizması geçiriyordu. O sıralarda İsrail'in 7. yıldönümünü kutlamak için televizyonda okuyacağı bir konuşma hazırlamakla meşguldü. Doktorları hemen ameliyata almak istedi; ama 8 sene önce de aynı nedenle ameliyat edilmiş olan Einstein, artık miadının dolduğunu anlamış olacak ki, bunu şu ölümsüz sözlerle reddetti:

Ne zaman istersem, o zaman öleceğim. Ömrü yapay olarak uzatmanın tadı yok. Üzerime düşeni yaptım, artık gitme zamanım geldi. Zarif bir şekilde gideceğim.

Ve gerçekten de, ertesi günün erken saatlerinde Princeton'daki Plainsboro Hastanesi'nde hayata gözlerini yumdu. (House MD izlemiş olanlar bu hastanenin adını bilirler. Aslında dizide gösterilen hastanenin Einstein'ın öldüğüyle hiçbir alakası yok; ama dizinin yazarları muhtemelen bu ismi kasten seçtiler.)

Ama asıl ilginç olan şey, Einstein'ın otopsisi sırasında yaşandı: Otopsiyi yapan patolog Thomas Harvey, büyük dehanın ölümünden sadece 7 saat sonra, Einstein'ın ailesinin izni olmaksızın beynini kesip vücudundan çıkardı ve %10 formalin enjekte ederek "dondurdu". Amacı, bu eşsiz olduğuna inandığı beyni inceleyerek, onu bu kadar zeki yapan şeyi keşfetmekti. Ama Einstein, kendisinin idolleştirilmesinden nefret ediyordu ve bu nedenle vücudunun yakılmasını ve küllerinin gizlice saçılmasını istemişti. Yani Harvey, Einstein'ın vasiyetini çiğnemişti. Üstelik sadece beynini de değil, gözlerini de çıkarıp Einstein'ın göz doktoru olan Henry Abrams'a hediye etmişti. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Doktor, başının yanacağını anladığında, Einstein'ın oğlu Hans'a giderek onu bu yaptığının önemine ikna etmeyi ve geriye dönük bir izin almayı başardı; böylece yasal yükümlülükten kaçınmış oldu. Ama Hans'ın bir şartı vardı: Babasının beyni, sadece ve sadece bilimsel araştırmalar için incelenecekti ve sonuçlar saygın akademik dergilerde yayınlanacaktı. Harvey buna söz verdi ve en geç 1 yıl içinde bulgularını yayınlayacağını söyledi.

Harvey, Einstein'ın beynini çıkardıktan sonra onlarca açıdan yüzlerce fotoğrafını çekti ve sonrasında, akıl hocası olan Harry Zimmerman ile birlikte her biri kabaca 10 santimetreküpten oluşan 240 parçaya böldü ve bu parçalardan mikroskop slaytları hazırladı. Bu beyin kesitleri, 1925 yılında Von Economo ve Koskinas tarafından yayınlanan serebral korteks atlasına göre belirlenmişti ve 19. yüzyılda Brodmann tarafından belirlenen beyin bölgelerini büyük oranda takip ediyordu. Yani kesiti alınan bölümler, beynin özel işlevi olan gruplarına karşılık gelecek şekilde seçilmişti.

Ama sorun şu ki, Harvey'in de, akıl hocası Zimmerman'ın da sinirbilim ve beyin konusunda hiçbir uzmanlığı yoktu. Her ikisi de patologdu ve en fazla beyin yaralanması veya kanamalar gibi spesifik patolojik durumları ayırt edebiliyorlardı. Yani sahip oldukları sıra dışı beynin sırlarını aydınlatacak donanımdan yoksunlardı. Bu nedenle Harvey, Hans Einstein'a verdiği "1 sene içinde yayın yapacağı" sözünü tutamadı. Yayınlayabileceği hiçbir şey tespit edemiyordu, çünkü neye bakması gerektiğini bilmiyordu.

Bu, kısa sürede büyük bir soruna dönüştü: Her ne kadar Hans'tan izin almışsa da, hastanesinin baş hekimi bunun yaptığını affetmek için yeterli olmadığına kanaat getirdi ve etik kuralları çiğnediği gerekçesiyle olaydan birkaç gün sonra istifaya zorlandı. New Jersey'de uzun bir süre iş bulamayan Harvey, Einstein'ın beynini barındıran iki büyük kavanozuyla birlikte Orta-Batı Amerika'ya göç etti ve burada pratisyen hekim olarak çalışmaya başladı. Harvey, oldukça egzantrik, hatta "hayalperest" olarak tanımlanan biriydi ve bu nedenle hiçbir akademisyen onu ciddiye almıyordu. Einstein'ın ölümünden sonraki 30 sene boyunca kimseyi Einstein'ın beynini incelemeye ikna edemedi. Nihayet, Amerika'yı boydan boya geçerek, Einstein'ın Kaliforniya'daki torununa beyni vermek istedi ama torunu da bunu reddetti. Yani Einstein'ın beyni adeta bir lanete dönüşmüştü...

Tüm bu olaylardan ve uzunca bir süre boyunca beyinle bir o yana bir bu yana gittikten sonra, nihayet başladığı yere geri dönerek, kendi pozisyonunda işe alınan patologa beyin parçalarını içeren kavanozları teslim etti ve 40 yıllık macerası böylece son bulmuş oldu. O noktadan sonra araştırmacılar, Einstein'ın beynine biraz daha ilgi göstermeye başladılar.

Tüm Reklamları Kapat

Einstein'ın Beyninde Ne Farklar Keşfedildi?

Einstein'ın beyniyle ilgili ilk araştırma 1999 yılında, yani Einstein öldükten tam 44 sene sonra yayınlandı. Bu çalışma, McMaster Üniversitesi'nden bir araştırma ekibi tarafından yapıldı. Araştırmada Einstein'ın beyni 35 erkek (8'i 65 yaş üstü ve ortalama IQ'ları 116) ve 56 kadın beyniyle kıyaslandı. Ondan sonra da birkaç diğer çalışma, Einstein'ın beyninden arta kalanları ve orijinal fotoğrafları inceledi. Bu bulguları burada sıralayacağız.

Her şeyden önce, Einstein'ın beyni, ortalamadan büyük değil, tam tersine, epey küçüktü: Einstein'ın öldüğü yaştaki ve kilodaki bir erkeğin beyni 1400 gram civarında olmalı. Einstein'ınkiyse sadece 1230 gramdı. Daha önceden de anlattığımız gibi, söz konusu beyin olduğunda "Ne kadar büyük o kadar iyi." gibi bir kural yoktur. Örneğin bir beyin görece küçük ama daha sıkı nöral bağlantılarla dolu olabilir ve bu nedenle işlem kapasitesi daha yüksek olabilir.

Sağ Frontal Lobdaki Fazladan Girus

Einstein'ın beyninde, sözlü olmayan, matematik benzeri yeteneklerimizle ilgili olan sağ frontal lobda fazladan bir girus (beyin kıvrımlarının çıkıntı yaptığı yerler) bulunuyor gibi gözükmektedir. Normalde insanların beyninin sağ yarımküresinde genellikle 3 girus hattı bulunmaktadır:

Ancak Einstein'ın beyninde 4 girus hattı var gibi gözükmektedir:

Tüm Reklamları Kapat

El Motor Tokmağı

Bir diğer fark, "el motor tokmağı" olarak Türkçeleştirilebilecek olan "hand motor knob" veya Yunancadaki omega harfine benzerliğinden ötürü kısaca "Omega İşareti" adı verilen bir bölgede keşfedilmiştir. Einstein'ın beyninde bu tokmak şu şekildedir:

Ortalama bir beyinde bu tür bir tokmak bulunmamaktadır:

Bu tokmak, el ve parmaklarımızın atik hareketlerinden sorumludur. Daha önceden yapılan çalışmalardan, 6-14 yaş arasında keman çalmaya başlayan kişilerin beyinlerinde bu tür bir tokmak olduğunu biliyoruz. Yani sadece bu beyne bakarak, Einstein'ın sağ eliyle keman çaldığını ve buna 14 yaşından evvel başladığını söyleyebiliriz. Gerçekten de Einstein 6 yaşında piyanist annesinin yönlendirmesiyle kemana başlamıştı ve ömrü boyunca kemanı elinden bırakmamıştı.

Motor Korteksteki İri Girus

Bir diğer varyasyon, beynin motor korteksindeki bir girusun aşırı geniş yapısında görülmektedir:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Doğanın Doğası: Göz Kamaştırıcı Gerçekler

Lynn Margulis ve oğlu Dorion Sagan’ın birlikte yaptıkları bilimsel çalışmaların önemli noktalarının yer aldığı bu kitap, Dünya üzerindeki yaşamın bilinmeyen taraflarını ortaya seriyor. Kitapta, Nietzsche’nin frengi hastalığına neden olan sprikotlerden, AIDS’e neden olan HIV virüsüne kadar pek çok bilinmeyen ya da yanlış bilinenlerin gerçek doğasından örnekler verilerek, içinde yaşadığımız doğanın doğası eğlenceli bir üslupla aktarılıyor. Margulis ve Sagan hayali tahtımızdan inmemizi ve insanlığın bütün o teknolojik ve kültürel aksesuarlarıyla birlikte protistlerle, bakterilerle, bitkilerle, hayvanlarla, bizi çevreleyen canlı dünyayla birlikte bu muazzam büyüklükteki sistem içine derinlemesine ve ayrılmaz bir şekilde gömüldüğünün farkına varmamızı tavsiye ediyorlar.

  • Çevirmen: Avni Uysal & Gizem Uysal
  • Yayın Tarihi: 16.11.2018
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 328
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 13.5 x 21 cm
  • ISBN: 9786056732270
Devamını Göster
₺70.00
Doğanın Doğası: Göz Kamaştırıcı Gerçekler

Bu bölge, el hareketleri gibi istemli fonksiyonlarımızı kontrol eden bölgedir. Bir diğer kıyaslama aşağıdaki fotoğrafta görülmektedir:

Einstein'ın beyninde, normalde bulunması gereken parietal operkulum'un oluşmadığı, bu nedenle normalden %15 genişleyebilen/irileşebilen inferior pariyetal lobun bulunduğu bölge.
Einstein'ın beyninde, normalde bulunması gereken parietal operkulum'un oluşmadığı, bu nedenle normalden %15 genişleyebilen/irileşebilen inferior pariyetal lobun bulunduğu bölge.

Nöron ve Gliya Sayısı

Bir diğer bulguya, Einstein'ın beyin kesitlerindeki sinir hücrelerinin mikroskop altında tek tek sayılması yoluyla ulaşılmıştır ve beynin sol tarafında yer alan 39 numaralı Brodmann Bölgesi'ndeki nöron sayısının az olduğu tespit edilmiştir.

Bu bölge, kelimeleri anlama ve dil algısıyla ilgili bir bölgedir ve gerçekten de Einstein 6 yaşına kadar akıcı bir şekilde konuşamadı ve uzunca bir süre disleksi-benzeri sorunlardan, mesela düşüncelerini yazıya dökememe, kelimeleri hatırlayamama, sesli okuyamama gibi sorunlardan muzdaripti. Yani Einstein, bazı diğer dehalar gibi öyle 2 yaşında okumayı söküp, 4 yaşında soyut matematik üzerine kafa yormaya başlamamıştı.

Diğer Olası Varyasyonlar

Her ne kadar farklı araştırmalarda farklı sonuçlara ve yorumlara neden olsa da, bazı diğer varyasyonlar üzerinde de durulmaktadır:

  • Arka pariyetal lobunda ön tarafa doğru fazladan bir kıvrım bulunmaktaydı ve sol parietal lobu, normalden %15 daha geniş bir alana yayılmaktaydı. Bu bölge, özellikle de matematik, uzun okuma, yazma ve sembolik düşünmeden sorumludur.
  • Sol beyninde hafızayla ilişkili olan hipokampusün ve üst düzey bilişsel fonksiyonlarla ilişkili neokorteksin de görece büyük olduğunu gösteren bazı çalışmalar da vardır.
  • İki beyin yarımküresini birbirine bağlayan korpus kallosumu da normal bir insandan daha yoğundu; bu da beyninin adeta bir süperbilgisayar gibi çalışmasını açıklamaktadır. 
  • Sylvian Oyuğu daha az gelişmiş, pariyetal operkulum hiç gelişmemişti. Bu yapıların eksikliği, beynin bahsettiğimiz farklı bölgelerinin büyümesi için alan açmıştır. Bu iddia tartışmalıdır.
  • Frontal korteksi ortalamadan biraz daha büyüktür, bu da etrafındaki olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini kurma yetisini ileri götürmüş olabilir.
  • Ayrıca yapılan araştırmada Einstein'ın sol beyninde bulunan hipokampus ve neokorteks bölgelerinin sağ tarafa göre daha büyük olduğu (yanallaşma) tespit edilmiştir. Sağ tarafta ise pariyetal lobu daha küçüktür.
  • Sol taraftaki pariyetal bölgedeki büyüme Einstein'ın matematiksel düşünmesini, zaman-uzaysal algısını ve hareketlerin hayal edilmesi yeteneğini geliştirmiştir.

Farklar Ne Anlama Geliyor?

Görülebileceği şekilde Einstein'ın beynindeki farklılıkların en belirgin olanları, ilginç bir şekilde motor fonksiyonlarla ve duyularla ilgili bölümlerdir. Aslında bu, Einstein'la ilgili bildiğimiz bir diğer gerçeği de açıklamaktaıdr: Einstein, yazarak veya kelimelerle düşünen biri değildi; hatta insanların birçoğunun kelimelerle düşünen bir iç sesi olduğu söylendiğinde gülüyordu. Einstein, daha ziyade renklerle ve müzikle düşünüyordu, yani bir sinestetti. Örneğin Einstein, bir problemde takılıp kaldığında, oturup hesap kitap yapmak yerine, kimi zaman saatlerce keman çalıyordu ve birdenbire durup "Aha, buldum." diyordu ve sonra aklındakileri matematiğe döküyordu.

Ayrıca Einstein'ın Evren'i algılama biçimi de oldukça sıradışıydı: Einstein, Evrenle ilgili düşünürken diğer fizikçiler gibi matematikten veya deneyden güç almak yerine, estetikten güç alıyordu. Bunu en iyi anlatan kişi, bir diğer büyük fizikçi olan Paul Dirac. Şöyle diyor:

Einstein, gözlemle uyuşan bir teori inşa etmeye çalışmazdı. Birçok insan böyle yapar. Einstein ise konuya çok farklı yaklaşıyordu: 'Eğer ben Tanrı olsaydım, evrenin bu kısmını böyle mi yaratırdım?' diye düşünmeye çalışırdı ve buna verdiği cevaba bağlı olarak bir teoriyi sevip sevmediğine karar verirdi.

Bu, estetikten gücünü alan çok ilginç bir hayat felsefesi ve Einstein'a doğru da yaptırdı, yanlış da: Örneğin Görelilik Teorisi'ni, özellikle de uzay ve zamanın aynı dokunun parçaları olduğunu söyleyen Özel Görelilik Teorisi'ni geliştirirken bu estetik algısı onu fazlasıyla yönlendirdi. Ama aynı zamanda bu teoriyi genelleştiren Genel Görelilik Teorisi'ni geliştirmeye çalışırken bu estetik yaklaşımı, keşfe ulaşmasının önünü 2 yıl kadar tıkadı; çünkü daha estetik olanı daha matematiksel olana tercih ettiği için yanlış yollara saptı. Nihayet, estetik algısını bir kenara koyup kendini matematiğin akışına bıraktığında kütlenin uzay-zaman dokusuyla etkileşimini izah eden Genel Görelilik Teorisi'ni geliştirebildi.

Bu perspektif değişiminin ona getirdiği başarıyı görünce, ömrünün geri kalanını estetikten uzak, salt matematiksel bir algıyla inşa etti ve bu, açıkçası onun ömrünün ikinci yarısında görece daha az üretken olmasıyla sonuçlandı. Ayrıca görelilik teorisini klasik fiziğin üzerine inşa ettiği için ömrü boyunca klasik fiziği yerle bir eden kuantum mekaniğine asla ısınamadı ve bu da ona bol bol hata yaptırdı.

Sonuç

Uzun lafın kısası, her ne kadar bunların zeka bakımından anlamı halen tartışmalı olsa da, Einstein'ın beyninde makro ve mikro boyutta tespit edilebilir bazı farklılıklar vardı. Bir diğer tartışmalı konu da şu: Einstein bu beyin anatomisine doğuştan mı sahipti (ve bu sayede mi bu kadar zeki olabildi); yoksa yıllarını üst düzey matematiğe ve fiziğe harcadığı için mi beyninin ilişkili bölgeleri zaman içinde gelişti? 

Bu tartışmada şu konuda hiçbir soru işareti yoktur: Beyin, kesinlikle statik bir yapı değildir. Daha ziyade sıcak bir plastik gibidir, onu eğip bükerek istediğiniz şekle sokmanız mümkündür. Buna, "nöroplastisite" denmektedir. Örneğin matematiği veya fiziğin temellerini ilkokulda ilk kez öğrendiğinizde, beyninizdeki 100 milyar kadar nöronun bir kısmı, bu yeni bilgiyi işleyebilecek şekilde yeni bağlantılar kurmaktadır. Siz bu alanlara ne kadar çok eğilirseniz, anlayamadığınız şeylerin üzerine ne kadar çok giderseniz, beyninizdeki bu bağlantılar da güçlenmeye ve sayıca artmaya başlayacaktır. Yani siz öğrendikçe, beyninizin yapısı değişmektedir!

Tüm Reklamları Kapat

Öte yandan bu bağlantılar çoğu durumda sadece mikroskobik boyutta meydana gelmektedir ve dolayısıyla az önceki fotoğraflarda gördüğümüz kadar makro boyutta, yani beynin kıvrımlarını etkileyecek büyüklükte farklar yaratmaları çok zordur. Mesela insan beyni 6 yaşına kadar yetişkinlikteki formunun %90'ına çoktan ulaşmış olmaktadır. Dolayısıyla deneyim, eğer ki beyin kıvrımlarını etkiliyorsa, bu etkinin 6 yaşından önce başlaması gerekmektedir ve örneğin Einstein'ın o yaşta fizik üzerine kafa yormadığını bilmekteyiz. Einstein'ın bilimle ilgilenmeye başlaması, 5 yaşında aldığı bir pusula ile başlamıştır; ama bu konular üzerine kafa yormaya anca 5-10 yıl sonra başlamıştır.

Öte yandan, ilerleyen yaşlardaki deneyimlerimizin beyin kıvrımları ve makro anatomi üzerindeki etkisi konusunda halen çok az şey biliyoruz. Dolayısıyla şu anki veriler ışığında, Einstein'ın çok büyük ihtimalle beynindeki bu varyasyonların en azından önemli bir bölümüyle doğduğunu söyleyebiliriz. 

Diğer yandan birçok fizik tarihçisi, Einstein'ı "Einstein" yapan ana unsurların çevresi ve hayatında olup bitenler olduğunda hemfikirdir. Yani bu yazıda konumuz o olduğu için Einstein'ın beynine odaklandık ve yaşantısına, başından geçenlere, onun karakterini ve düşünme biçimini şekillendiren olaylara hiç masaya yatırmadık. Ancak şunu söylemek mümkündür: Einstein, oturduğu yerden, sırf doğuştan gelen yetenekleri sayesinde deha olmamıştır. Örneğin çocukluğunda çektiği öğrenme zorlukları, onu muhtemelen farklı ve yeni şekillerde düşünmeyi öğrenmeye zorlamıştır.

Ayrıca Einstein, belli problemlere kafayı takıp, onların peşinden gitmeyi biliyordu. Hatta maddi bağımsızlığını kazanmak için bir patent ofisinde çalışırken bile fizikle ilgili problemler üzerine düşünmeyi ve alanın en saygın akademisyenlerinin çalışmalarını takip etmeyi bırakmadı. Bu çalışkanlığı, azmi ve kararlılığı sayesinde sahip olduğu yeteneği ürüne dönüştürebildi. Einstein da dahil kimsenin oturduğu yerden Evren'in sırlarını keşfedemediği anlaşılmalıdır.

Araştırma üzerine araştırmanın gösterdiği gibi, birçok durumda deha; sadece genlerle, sadece beyin anatomisiyle, sadece çalışmayla, sadece şansla, sadece sosyoekonomik durumla, sadece çevreyle ilgili değildir. Bunların hepsiyle, farklı durumlarda farklı miktarlarda ilgilidir. Einstein, doğuştan sahip olduğu genler veya beyin sayesinde bazı şeyleri lehine daha kolay çevirebilmiş olabilir; ancak Einstein'ın gelişimi boyunca yaşadığı sorunlar, Evren'in sırlarını ortaya çıkarma yolunda yaşadığı zorluklar ve hayatındaki dönemeçler gözetildiğinde, onu "Einstein" yapan şeyin salt biyoloji olmadığı rahatlıkla söylenebilir. Veya Türk okçuluk tarihinin ilk Olimpiyat altın madalyasının sahibi Mete Gazoz'un da dediği gibi:

Yetenek sizi ortalama insanların üzerine çıkarır. Çalışmak ise yetenekli insanların üzerine...
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
27
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 40
  • Merak Uyandırıcı! 27
  • Bilim Budur! 24
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 22
  • İnanılmaz 15
  • Muhteşem! 13
  • Umut Verici! 7
  • Güldürdü 1
  • Korkutucu! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/01/2023 14:51:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/780

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Abd
Mistisizm
Çiçek
Diş Gelişimi
İnternet
Ay Görevleri
Bilim İnsanı
Enfeksiyon
Onkoloji
Retrovirüs
Yumurtalık
Maske Takmak
Savunma
Psikoloji
Diş Hekimi
Yer
İklim Değişimi
Solunum
Işık Hızı
Yıldız
İnsanlar
Anksiyete
Çekirdek
İnsan Sağlığı
Gözlem
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Einstein'ın Beyni: Einstein, Beyninin %10'unu mu Kullanıyordu? Einstein'ın Beynini Sıra Dışı Yapan Özellikler Nelerdi?. (12 Mart 2012). Alındığı Tarih: 27 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/780
Bakırcı, Ç. M. (2012, March 12). Einstein'ın Beyni: Einstein, Beyninin %10'unu mu Kullanıyordu? Einstein'ın Beynini Sıra Dışı Yapan Özellikler Nelerdi?. Evrim Ağacı. Retrieved January 27, 2023. from https://evrimagaci.org/s/780
Ç. M. Bakırcı. “Einstein'ın Beyni: Einstein, Beyninin %10'unu mu Kullanıyordu? Einstein'ın Beynini Sıra Dışı Yapan Özellikler Nelerdi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 12 Mar. 2012, https://evrimagaci.org/s/780.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Einstein'ın Beyni: Einstein, Beyninin %10'unu mu Kullanıyordu? Einstein'ın Beynini Sıra Dışı Yapan Özellikler Nelerdi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, March 12, 2012. https://evrimagaci.org/s/780.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.