Şimşek, Yıldırım ve Gök Gürültüsü Nedir? Aralarındaki Farklar Nelerdir?

Şimşek, Yıldırım ve Gök Gürültüsü Nedir? Aralarındaki Farklar Nelerdir? PxHere
Meltem Çetin Sever Editör Meltem Çetin Sever  Arsel BerkatAcar 2. Editör Arsel Berkat Acar
6 dakika
21,325 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İnsanların şahit olduğu doğa olaylarından biridir yağmur. Fazla yağış ile birlikte heyelan, fırtına, sel ve taşkın gibi insanlığın yaşamını zorlaştıran felaketler gerçekleşirken, yokluğu ise kuraklık ve açlık gibi felaketlere neden olur. Yaşamımızda çok önemli bir yeri olan yağmurun beraberinde getirdiği yıldırım, şimşek ve gök gürültülerine şahit olduğumuzda ise bazen hayranlık duyar, bazen de dehşete düşeriz.

Yıldırım ve Şimşek Nedir?

Yıldırım ve şimşek kelimeleri çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır ancak anlamları farklıdır. Şimşek, negatif yüklü bulutlar ile pozitif yüklü bulutların arasında gerçekleşen elektrik boşalmasıdır.

Fransa, Belfort'ta gözlenen şimşek çakması.
Fransa, Belfort'ta gözlenen şimşek çakması.
Wikipedia

Yıldırım ise, yerdeki pozitif yükler ile buluttaki negatif yükler arasındaki elektrik boşalmasıdır. Genellikle zigzaglar şeklinde kollara ayrılarak yere ulaşır ve çoğu zaman şiddetli yağmurlar eşliğinde görülür.

Reklamı Kapat

Short Hill Dağı'na düşen bir yıldırım.
Short Hill Dağı'na düşen bir yıldırım.
Wikipedia

Şimşeklerin Bize Öğrettikleri

Aşağıda, farklı şimşek tipleri gösterilmektedir:

Bunları kısaca özetleyecek olursak:

  1. Devasa Jet / Gigantic Jet: Fırtına deşarjların %80'i bulutların içerisinde gerçekleşmektedir. Ancak bir tanesi yukarıya yönelip üst tabakalarda bulunan zayıf bir pozitif yüke çarparsa, o zaman gökyüzüne doğru çıkış yapar.
  2. Beklenmedik Bir Andaki Şimşek / Bolt From The Blue: Devasa jetler bulutların yanlarından çıkarak fırtınadan kilometrelerce uzaklığa kadar gidip açık mavi bir gökyüzünden bir anda ortaya çıkarak yere çakabilir.
  3. Örümcek / Spider: Bu deşarjlar saniyede 26.83 metre hıza ulaşarak geniş alanlara yayılıp yatay tabakaların içinden yanlamasına hareket ederler.
  4. Boncuklu / Beaded: Bükülmüş iyon kanalların belirli parçacıkları belirli bir açıdan bakıldığı zaman daha parlak görünmektedirler.
  5. Çatallı / Forked: Bir şimşeğin ucunda negatif enerji fazlasıyla biriktiğinde havada kanalı iki ya da daha fazla dala ayrılır.
  6. Kurdele / Ribbon: Çoklu şimşekler bazen aynı kanala aittir. Eğer rüzgar kanalı yana doğru estiriyor ise, gözümüz iki çarpmanın arasındaki mikrosaniyelik ışık bantlarını algılayabilir.
  7. Zigzak / Zigzag: Fırtına dağılınca bulut ile yer arasındaki hava yük cepleri içermektedir. Bu yıldırımların yere kadar bir cepten diğer cebe zıplamasını sağlar.
  8. Top / Ball: Gök gürültülü fırtınaların çevresinde greyfurt büyüklüğünde parlak elektrik kürelerin görüldüğü rapor edilmiştir. Kimse sebebini bilmemektedir.
  9. Enerjik Dar İkili Kutup / Energetic Narrow Bipolar: Bu bulut-içi parlamalar radyo salınımların en güçlü doğal kaynağıdır. Sadece 10 mikrosaniye sürmektedirler.
  10. Kırmızı Peri / Red Sprite: Gökten yere inen pozitif yüklü yıldırım bulutu daha fazla negatif yapmaktadır. Bu negatif alan bulutun tepesine ulaşır ve burada daha düşük hava yoğunluğu bulunduğundan bu deşarjlar için daha az enerji anlamına gelmektedir ki bu sebepten dolayı da kırmızı bir renkte parlama görülür.
  11. Mavi Jet / Blue Jet: Bir teoriye göre gökten yere inen negatif yüklü bir yıldırım bulutu daha fazla pozitif yapmaktadır; fırtına fazladan olan pozitifliği yüksek bir enerji patlamasıyla yukarıya doğru pompalar ve bu çevresindeki iyonize olan havanın mavi bir renkte parlamasına sebep olmaktadır.

Gök Gürültüsü Nedir?

Yıldırım ve şimşek çakarken duyduğumuz yüksek sese gök gürültüsü denir. Yıldırım ve şimşeğin sahip olduğu yüksek sıcaklık (yaklaşık 30.000 °C'dir) o bölgede ani ısı değişimine ve havanın aniden genleşmesine neden olur. Ani ısı değişimi esnasında meydana gelen sonik ses dalgaları patlama seslerine neden olur. Yani bu ses havada meydana gelir, yıldırımın yere temas ettiği yerde meydana gelmez.

Yıldırım ve şimşekleri gördüğümüz zaman gök gürültüsü de duymayı bekleriz. Ses hızı saniyede 344 metredir. Yıldırım ve şimşeğin hızı ise saniyede 150 bin kilometredir yani normal ışık hızının yaklaşık yarısı kadardır (ışık hızı saniyede 300 bin kilometredir). Bu yüzden önce ışığı görürüz ve daha sonra patlama sesini duyarız. Gök gürültüleri yaklaşık 1-5 saniye arasında sürmektedir ancak bazı yüksek bölgelerde 30 saniyeye kadar sürdüğü de görülür.

Yıldırım ve Şimşeklerin Çaktığı Yere Olan Uzaklığımızı Nasıl Hesaplarız?

Kişinin bulunduğu yer ile yıldırım ve şimşeklerin çaktığı yer arasındaki uzaklığı hesaplamak ise hiç zor değildir. Işık ile ses arasındaki saniye farkı 5'e bölünürse uzaklık mil cinsinden yaklaşık olarak bulunabilir ya da aradaki saniye farkı 340 ile çarpıldığında yaklaşık kaç kilometre uzaklıkta olduğu ölçülebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yıldırım ve Şimşeğin Gücü

Evlerde kullandığımız araç ve gereçler 220 volttur ve bu bile bizim için ölümcüldür. Yıldırım ise 10 milyon-100 milyon volt arasındadır. Darbe akım gücü ise yaklaşık olarak 30 bin amperdir. Şimşek çakması anındaki kanal sıcaklığı 30.000 °C'ye kadar çıkabilmektedir. Bu ise Güneş'in yüzey sıcaklığından bile fazladır (Güneş'in yüzey sıcaklığı yaklaşık 5.500 °C'dir).

Yıldırım ve Şimşek Çakması Ne Sıklıkta ve Hangi Bölgelerde Daha Çok Görülür?

Dünyada, saniyede yaklaşık 40-50 kez ve yılda yaklaşık 1.4 milyar kez yıldırım veya şimşek çakmaktadır.[12] Ülkemizde en çok, sıcak ve soğuk hava cephelerinin bir arada görüldüğü hava geçişlerinde ve yaz dönemlerinde (Mayıs-Eylül ayları arasında) görülür.

Venezuela’daki Catatumbo Nehri’nin Maracaibo Gölü ile birleştiği yer, dakikada 28 kez ile dünyanın en çok yıldırım ve şimşek çakan yeri olmuştur. Bu bölgede yılın 26 günü fırtına ile geçmektedir.

Hatay kıyıları, İskenderun Körfezi, Antalya, Belek, Side, Alanya, Muğla, Dalaman, Fethiye, Marmaris kıyı hatları ve açıkları ülkemizin en çok yıldırım ve şimşek çakan bölgeleri iken; İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgeleri ise en az yıldırım ve şimşek çakan bölgeleridir.

Reklamı Kapat

Yıldırım Çarpma Olasılığı

Herhangi bir yıl içinde, yıldırımın bir kişiyi çarpma olasılığı yaklaşık 600 binde 1'dir ve ömrünüz boyunca üzerinize en az 1 kere yıldırım düşme ihtimali 3000'de 1'dir; ancak yüksek atmosferik faaliyet görülen yerlerde bu ihtimal artabilir, düşük yerlerde ise ortalama ömürde 70.000'de 1'e kadar düşebilir.[13] Yıldırım çarpan kişilerin %10'u ölmektedir ve %70 kadarında uzun dönem ciddi hasar görülmektedir. Dünyada yaklaşık 240 bin kişiye yıldırım çarpmaktadır ve ölüm oranları yıldan yıla değişse de, genellikle yılda 2400-6000 kişi hayatını bu sebeple kaybetmektedir.[14] Ülkemizde yıldırım çarpması sonucu ölüm sayısı yılda yaklaşık olarak 90 kişidir. Yıldırım çarpması en çok dışarıda ve boş alanlarda aktivite gösteren avcı, çoban veya kampçı gibi kişilerin başına gelir.

Sonuç

Günümüzde, uydular ve gözlem evleri aracılığı ile fırtınalar önceden tahmin edilmektedir. Ayrıca World Wide Lightning Location Network (WWLLN) projesi kapsamında dünyanın farklı bölgelerinde yer alan 70 üniversite ve araştırma kurumundaki güçlü sensörler sayesinde dünyada nerede şimşek çaktığını anında görmek de mümkündür. Ayrıca bir yere birden fazla yıldırım düşmez düşüncesi de yanlıştır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 31
  • Muhteşem! 13
  • Bilim Budur! 12
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • İnanılmaz 5
  • Korkutucu! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/09/2021 13:57:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7839

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Kimyasal Bağ
Tarih
Kertenkele
Nadir
Çin
Balık
Üreme
Hukuk
Yeme
Öğrenme Alanı
Hastalık Kataloğu
Kök Hücre
Makine
Bilimkurgu
Stres
Uzay Görevleri
Doğal Seçilim
Virüsler
Kuantum
Bilgi Felsefesi
Genetik Müdahale
Kas
Elementler
Madde
Balıkçılık
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın