Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Dunning-Kruger Etkisi Nedir? Neyi Bildiğimizi ve Neyi Bilmediğimizi Ne Kadar Biliyoruz?

Neden Cahiller Bu Kadar Cesurken, Uzmanlar Kendi Yetkinliklerini Küçümsemeye Meyilliler?

Dunning-Kruger Etkisi Nedir? Neyi Bildiğimizi ve Neyi Bilmediğimizi Ne Kadar Biliyoruz?
14 dakika
97,053
  • Sosyal Psikoloji

Dunning-Kruger Etkisi, belli bir görev veya uzmanlık alanı konusunda az miktarda kabiliyet, uzmanlık veya deneyim sahibi kişilerin, o alandaki kabiliyet, uzmanlık veya deneyimlerini abartmaya olan eğilimleriyle tanımlanan bir bilişsel önyargıdır.[1]

Dunning-Kruger Etkisi iki taraflıdır; yani bir alandaki gerçek uzmanlar da kendi deneyim ve kabiliyetlerini azımsamaya meyillidir.[2] Bir diğer deyişle, bir konu hakkında gerçekten ortalamanın üzerinde bilgiye sahip veya gerçekten uzman olan kişiler, kendi bilgilerini küçümsemeye ve olduğundan az görmeye meyillidirler.[3], [4], [5] Bu kişilerde daha yoğun olarak alçakgönüllülük, spesifik bir konudaki bilgilerinden (aslında doğru olmasına karşın) emin olmama, mütevazı tavırlar ve konu hakkındaki bilgi düzeylerini önemsememe gibi davranışlar görülür. 

Bu Reklamı Kapat

Bu etkiyi resmi olarak tanımlayan orijinal makale, 1999 senesinde Michigan Üniversitesi sosyal psikoloji profesörü David Alan Dunning ile New York Üniversitesi sosyal psikoloji profesörü Justin Kruger tarafından,Journal of Personality and Social Psychology dergisinde yayınlanmıştır.[6] İkili, bu etkiyle ilgili yazdıkları makalede şu sonuca varmaktadırlar:

Cahillerin/beceriksizlerin/yeteneksizlerin ölçüsüzlükleri kendileriyle ilgili algılarındaki hatalardan; yüksek bilgi düzeyine sahip, becerikli, yeteneklilerin ölçüsüzlüğü ise diğer insanlarla ilgili algılarındaki hatalardan kaynaklanmaktadır.

Elbette bu bilişsel önyargıyı tarihte ilk kez fark eden Dunning ve Kruger değildir. Türk deyimlerinden biri olan cahil cesareti, bu tespitin antikliğini göstermektedir. Charles Darwin de cehaletten doğan cesareti 19. yüzyılda fark etmiş ve şu sözlerle anlatmıştı:

Bu Reklamı Kapat

Cahillik, daha sıklıkla bilgiyi değil, güveni doğurur; ısrarla şu veya bu problemin bilimle çözülemeyeceğini iddia edenler, çok bilenler değil, az bilenlerdir.

Ancak bu etkinin resmi keşfi ve uzmanlarca tanımlanması, 1996 yılına kadar beklemiştir.

Araştırmacıları bu konuyu incelemeye iten olay da oldukça ilginçtir: 1995 yılında 44 yaşındaki McArthur Wheeler isimli şahıs, limon suyunun "tuhaf" olarak tanımladığı kimyası ile ilgili çok derin bilgilere sahip olduğu iddiasıyla, yüzünü limon suyuna buladı ve 2 bankayı üst üste soymaya kalktı. İddiasına göre, limon suyunun görünmez yazılar yazmakta kullanılabilmesini sağlayan "gizemli" kimyası sayesinde, kendisini de "görünmez" kılacak ve bankadaki kameralar onu kaydedemeyecekti. Bankaları soymayı başardı; ancak tabii ki kameralar sorunsuz bir şekilde kaydı yaptı ve aynı gün içerisinde polis, Wheeler'ı kolayca yakaladı. Bu ilginç girişimin sebebi, Wheeler'ın cahilliğiydi. Kimya ve muhtemelen genel kültür hakkında derin bir cehalete sahip olmasına rağmen, cahilliğinin farkında değildi ve kendini uzman görüyordu. Dolayısıyla bilgilerinin ortalamadan üstün olduğunu ve polisler ile teknolojiyi kandırabileceğini sandı. Yanıldığı, çok barizdi. 

Araştırma, Cornell Üniversitesi'nde deneklerle yapılan deneyler üzerine 1996'da yayınlandı. 1999'da, araştırma bir adım öteye götürülerek, gerçekten konu hakkında bilgili birinin, cahil birini azıcık eğitmesinden sonra, cahil kişinin kendi bilgisizliğini çok daha isabetli tespit edebildiği ortaya kondu. Daha sonradan 2003, 2006 ve 2008'de diğer uzmanlarca yapılan araştırmalarla bu etki doğrulandı ve daha derin detaylar ortaya çıkarıldı. Hatta 2008'de Ehrlinger, bu etkiyi farklı sebeplere bağlamaya çalışan bir araştırma yaptı; yani etkiyi doğrudan hedef alarak çürütmeye çalıştı. Ancak araştırmasının sonucu, Dunning ile Kruger'ın vardığı sonuçla birebir örtüşüyordu. Bu durum, etkinin geçerliliğini çok daha arttırdı. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

"Bilginin en büyük düşmanı cehalet değildir. Bildiğini zannetme sanrısıdır."  - Stephen Hawking
"Bilginin en büyük düşmanı cehalet değildir. Bildiğini zannetme sanrısıdır." - Stephen Hawking

"Beceriksiz ve Farkında Değil: Kişinin Kendisinin Cehaletiyle İlgili Bilgisizliğinin, Kendisini Abartılı Değerlendirmesine Nasıl Neden Olduğu Üzerine..." başlıklı sebebiyle ikiliye 2000 senesinde, Nobel Ödülü'nü satirik bir şekilde alaya alan Ig Nobel Ödülü verildi. 

Dunning-Kruger Etkisi Bize Ne Öğretir?

Dunning-Kruger Etkisi, belli bir konuda beceriksiz veya bilgisiz insanlarda görülen, "hayali (sanrılı) üstünlük hissi"ne verilen isim olarak da tanımlanabilir. Bu kişilerde, tipik olarak, beceriksiz/bilgisiz oldukları konulardaki becerileri/bilgileri sorulduğunda, gerçekte olandan çok daha yüksek olduğunu iddia ettikleri görülür. Yani bu kişiler, cehaletlerinden ötürü sahip oldukları cesaret nedeniyle, kendilerini aslında bilgisiz oldukları bir konunun uzmanı ilan edebilirler.

Dunning-Kruger Etkisi, genellikle üst-bilişsel yetenekler (metabiliş) yaklaşımıyla açıklanmaktadır. Bu yaklaşıma göre, kötü performans gösterenler, henüz iyi ve kötü performansları ayırt etme yeteneğini kazanmamışlardır. Kendi performansları ile başkalarının performansları arasındaki niteliksel farkı görmedikleri için, kendilerini abartma eğilimindedirler.

Dunning-Kruger Etkisi ile ilgili olarak anlaşılması gereken kritik bir nokta, Dunning-Kruger Etkisi'nin çoğu durumda başka insanlar için değil, kişinin kendisi için tanımlı olduğudur; zira herkes belli konularda amatör veya tamamen deneyimsizdir; ancak sırf YouTube videoları izledikleri için veya 1-2 kitap okudukları için veya daha önceden birkaç kez belli bir şeyi deneyimledikleri için o konuda uzman olduklarını varsayabilirler. Dunning-Kruger Etkisi'nin bize verdiği ana mesaj, kendimizi uzman sandığımız konularda muhtemelen deneyim ve becerilerimizi abarttığımızdır. Dolayısıyla Dunning-Kruger Etkisi, içe yönelik düşünceyi ve kişiyi "çuvaldızı kendisine batırmaya" teşvik eder.

Dunning-Kruger Etkisi'nin sağladığı önemli perspektiflerden bir diğeri de, belli bir konuda başkaları tarafından verilen kararların veya atılan adımların doğru kararlar olduğunu bilebilmek için gereken bilgi ve deneyim miktarının, o doğru kararı bizzat almak veya o doğru adımı atmak için gereken bilgi ve deneyim miktarıyla eşit olduğudur. Bir diğer deyişle bu etkinin temel sebebi, belli bir konudaki cehaletten ötürü kişide, o konu hakkında "gerçekten bilgili" veya "gerçekten yeterli" olma seviyesine dair güvenilir ve tarafsız bir algının var olmayışıdır. Yani bu kişiler, kendilerini belli bir konuda gerçekten yeterli saymak için ne kadar bilgiye sahip olmalarını gerektiğini bile bilmedikleri için, kısıtlı bilgilerine rağmen kendilerini o konuda uzman varsayarlar.

Bu Reklamı Kapat

Dunning-Kruger Etkisi Grafiği Karmaşası

Dunning-Kruger Etkisi, içinde ilginç bir ironiyi barındırır: Dunning-Kruger Etkisi ile ilişkili olarak sosyal medyada paylaşılan grafiklerin birçoğu, Dunning ve Kruger tarafından yayınlanan aslen grafik değildir (ve kimine göre popüler grafik, gerçek makalenin verdiği bilgileri abartmaktadır). Bu durum, Dunning-Kruger Etkisi'nin kendisinin de Dunning-Kruger Etkisi'nden muzdarip olduğu fikrini doğurmuştur.

Popüler Dunning-Kruger Grafiği

Birçok kaynakta Dunning-Kruger Etkisi'ni özetleyen grafik şu şekilde verilmektedir:

Yaygın olarak kullanılan ve orijinal makaledeki bulgulardan fazlasını iddia eden Dunning-Kruger Etkisi grafiği
Yaygın olarak kullanılan ve orijinal makaledeki bulgulardan fazlasını iddia eden Dunning-Kruger Etkisi grafiği

Bu grafikte:

  • Sol taraftaki ilk sivri tepe noktasına Aptallık Dağının Zirvesi (İng: "Peak of Mount Stupid") adı verilmektedir.
  • Ortadaki çökük kısma (dip noktasına) Umutsuzluk Vadisi (İng: "Valley of Despair") adı verilmektedir.
  • Uzmanlık tarafına gittikçe yaşanan yükselmeye Aydınlanma Eğrisi (İng: "Slope of Enlightenment") denmektedir.
  • Nihayet ulaşılan noktayaysa Sürdürülebilirlik Platosu (İng: "Plateau of Sustainability") denmektedir.
Yaygın olarak kullanılan bir diğer Dunning-Kruger Etkisi grafiği
Yaygın olarak kullanılan bir diğer Dunning-Kruger Etkisi grafiği
Wikimedia

Bu grafiğin söylediği özetle şudur:

Bu Reklamı Kapat

  • Eğer alandaki gerçek deneyimi (alan bilgisini) kısaca "cehalet-uzmanlık" skalasında gösterirsek ve bu kişilerin gerçekte aldıkları skoru (veya gerçeğe yönelik algılarını) "cesaret" olarak nitelendirirsek, belli bir konuda cahil olan birinin cesareti de oldukça yüksek olacaktır. Çünkü cahil kişiler, kendilerinin alan bilgisini ve deneyimini abartmaya meyilli olacaktır ("Aptallık Dağı"nın zirvesinde olacaklardır).
  • Ama kişi, o konuda deneyim ve bilgi kazandıkça, kendi bilgisizliğini fark etmeye başlayacaktır ve dolayısıyla alana yönelik cesareti hızla azalacaktır ("Umutsuzluk Vadisi"nin dibine ulaşacaklardır).
  • Nihayetinde kişinin alan bilgisi zenginleştikçe, cesareti de yavaş yavaş toparlanmaya başlayacaktır ("Aydınlanma Eğrisi" boyunca ilerleyeceklerdir).
  • Ancak hiçbir zaman cahil olduğu zamanki cesaret seviyesine ulaşamayacaktır (cesaretin yükselişi, "Sürdürülebilirlik Platosu"nda kalacaktır). Bu da, Dunning-Kruger Etkisi'nin ikinci parçası olan, uzman birinin kendi deneyimini azımsama eğilimini göstermektedir.

Ne var ki bu grafikler, gerçekte olanı yansıtmamaktadır.

Gerçek Dunning-Kruger Etkisi Grafiği

Orijinal makaledeki grafik şu şekildedir:

Orijinal Dunning-Kruger makalesinde sonucu özetleyen grafik.
Orijinal Dunning-Kruger makalesinde sonucu özetleyen grafik.
Journal of Personality and Social Psychology

Bu grafiği anlamak için, biraz arka plan bilgisi verelim: Dunning-Kruger Etkisi genellikle kişinin kendi kabiliyet ve deneyimini ölçen testlerle ölçülür. Örneğin katılımcılara, matematiğin belli bir alanındaki veya pilotsuz kalan bir uçağı indirme konusundaki kabiliyetleri konusundaki kabiliyet ve uzmanlıklarını nasıl algıladıklarına yönelik bir test verilir. Sonrasındaysa bu alanlarda gerçek uzmanlığı ölçen bir test verilir veya kişinin gerçekten o yeteneği sergilemesi istenir. Son olarak, kişinin test öncesi algılarıyla testte gerçekten nasıl bir performans sergilediği kıyaslanır. Bu yapıldığında, genellikle şu tür bir grafik elde edilir:

Gerçek Dunning-Kruger Etkisi Grafiği
Gerçek Dunning-Kruger Etkisi Grafiği
Wikipedia

Bu grafikte yatayda kişilerin genel popülasyon içinde bulunabilecekleri yetkinlik grupları yatayda (x ekseninde) yer almaktadır. Bu, örneğin yüzdelik dilim gibi bir kategoriye karşılık gelebilir. Örneğin pilotlukta çok uzman olan kişiler %99'luk dilimde, çok az deneyimli pilotlarsa %1'lik dilimde yer alabilirler. Düşeyde (y ekseninde) ise kişilerin belli bir uzmanlık alanında aldığı skor gösterilmektedir. Bir kişi belli bir görevde veya testte ne kadar yüksek skor alırsa, y ekseninde de o kadar yüksekte bulunacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Zoonozlar - İnsan ve Hayvanları Etkileyen Enfeksiyonlar

Zoonozlar – İnsan ve Hayvanları Etkileyen Enfeksiyonlar

Halk Sağlığı Yönlerine Odaklanma

Önsöz

Zoonozlar, hayvanlardan insanlara geçen mikroorganizmaların neden olduğu bulaşıcı hastalıklardır. Son birkaç on yılda artan ve yeniden ortaya çıkan hastalıkların çoğu aslında ya zoonotik kökenli ya da zoonotik potansiyeldedir. “Zoonoz” terimi, esas olarak bilimsel patolojinin babası olarak bilinen, aynı zamanda ondokuzuncu yüzyıl Almanya’sında önemli bir siyasi figür olarak tanınan Alman doktor Rudolf Virchow tarafından ortaya atılmıştır. Klasik fakülte temelli bir üniversite sisteminde kök salmış olsa da, kendisi ve aynı zamanda eğitimli bir doktor olan Kanadalı öğrencisi William Osler, insan ve veteriner tıbbı ve ayrıca – muhtemelen daha da önemlisi – halk sağlığı disiplinler arasında zoonotik hastalıkların sosyal ve politik yönlerinden işbirliğine duyulan ihtiyacı çok erken farkettiler. Her ikisinin de bilimsel temeli patoloji iken, mikrobiyolojinin bir tıp disiplini olarak yükselişi insan ve hayvan infeksiyöz hastalıkları arasındaki açık ve en kolay yürünebilir köprü olarak mikroorganizmalara odaklanmaya izin verdi. Bu, farklı türlerden izole edilen mikroorganizmaları analiz etmek için özellikle DNA tabanlı tiplendirme tekniklerinin ortaya çıkması ve böylece onların gerçek zoonotik potansiyellerinin araştırılmasına olanak sağlaması nedeniyle daha doğrudur. Yaşam ve sosyal bilim alt disiplinlerini (örneğin immünoloji veya epidemiyoloji) dahilederek, tıp biliminde sistemik bir paradigma tanıtıldı ve böylece hem insan hem de veterinerlik tıbbında disiplinler içi ve disiplinler arası yaklaşımlar için zemin hazırlandı.

Bu paradigma değişiminin nüfus düzeyindeki sonuçlarına çarpıcı bir örnek Yeni Halk Sağlığı kavramlarıdır. Son olarak, birbirine bağlı ve küreselleşmiş bir dünyada Pandora’nın kutusundan hem gerçek hem de beklenen sürümlerle mücadele etmek için küresel halk sağlığı çabalarına duyulan ihtiyaçtan kaynaklanmayan Tek Sağlık kavramı, 2004 “Manhattan İlkeleri”nin kurulmasından sonraki son on yılda hızla ivme kazandı. xii Bu kitap, zoonozların hem tıbbi hem de toplumsal olarak halk sağlığı üzerindeki etkilerine odaklanan Tek Sağlık konseptine dayanmaktadır. Zoonozları anlamadaki önemli yönler daha klasik konularla sınırlı değildir, örneğin hem insanlarda hem de hayvanlarda epidemiyolojileri veya ilgili iki bacaklı, dört veya daha fazla bacaklı, tüylü veya tüysüz türlerdeki hastalık semptomları, ancak moleküler temelli epidemiyolojik verileri ve sistemik, örneğin ekolojik yaklaşımları dikkate almalıdır. Zoonotik araştırma konularının geniş bir yelpazesi hakkında bir izlenim vermek için, bu kitabın yazarları çeşitli akademik ve mesleki geçmişlerden, insan ve veteriner hekimliği alanlarından, üniversitelerden ve halk sağlığı kurumlarından ve tüm kıtalardan seçilmiştir. Temel fikirler, bilinen tüm zoonotik hastalık varlıkları hakkında ansiklopedik bir inceleme almak değil, halk sağlığı perspektifi altında zoonozlarla ilgili acil sorunları belirlemek veya tartışmak için bir foruma sahip olmaktır. Buna göre, ana hedef gruplar ilgili bilim toplulukları, tıp ve veteriner hekimler, onların öğrencileri, halk sağlığı ve veteriner halk sağlığı pratisyenlerinin yanı sıra halk sağlığı ve veteriner halksağlığı alanındaki karar vericilerdir.

Devamını Göster
₺715.00
Zoonozlar - İnsan ve Hayvanları Etkileyen Enfeksiyonlar

Normalde yeterince büyük bir grupla test yapılacak olursa, kişilerin yer aldıkları yetkinlik grubu ile o testten aldıkları skor arasında doğrusal bir ilişki görülecektir. Çünkü örneğin %25'lik yetkinlik grubunda olan birinin alacağı test skoru da 100 üzerinden 25 civarında olacaktır; %90'lık yetkinlik grubunda olan birinin alacağı test skoru da 100 üzerinden 90 civarında olacaktır. Bu da aa'nın pozitif bir değer olduğu, yani iki değişken arasında pozitif bir korelasyona işaret ettiği, y=ax+by=ax+b olarak karakterize edilebilecek, sıradan bir lineer grafik oluşturacaktır.

Yukarıdaki iki grafikten görüleceği üzere, gerçekten de test sonuçları yetkinlik grubuyla skor arasında doğrusal bir ilişki tespit etmektedir. Ne var ki kişilerin test öncesinde ölçülen algılanan becerileri ile, test sonrasında ortaya çıkan gerçek becerileri arasında belirgin bir fark vardır. Spesifik olarak, gerçekte daha düşük yetkinlik grubunda olan kişiler, testten alacakları skoru daha yüksek tahmin etmeye meyillidirler; gerçekte daha yüksek yetkinlik grubunda olan kişilerse testten alacakları skoru daha düşük tahmin etmeye meyillidirler.

İşte belli bir konuda gerçekte daha düşük beceriye sahip kişilerin o konudaki yeteneklerini abartması, daha yüksek beceriye sahip kişilerin o konudaki yeteneklerini azımsaması olgusuna Dunning-Kruger Etkisi denmektedir.

Bu Grafikler O Kadar Farklı mı?

Açıkçası iki grafik arasındaki fark, ilk etapta görüldüğü kadar farklı değildir. Basit bir hesaplamayla, orijinal grafikteki "gerçek uzmanlık" ile "algılanan uzmanlık" arasındaki farkı, mutlak değer cinsinden, şu şekilde grafiğe çevirebiliriz:

Burada mavi ve kırmızı çizgiler, orijinal araştırmadaki sonuçları taklit etmektedir. Yeni eklenen sarı grafikse, iki değer arasındaki farkın mutlak değeridir.
Burada mavi ve kırmızı çizgiler, orijinal araştırmadaki sonuçları taklit etmektedir. Yeni eklenen sarı grafikse, iki değer arasındaki farkın mutlak değeridir.

Görülebileceği üzere sarı grafik, popüler Dunning-Kruger grafiğindeki "Aptallık Dağı'nın Zirvesi"ni, Umutsuzluk Vadisi'nin dibini ve Aydınlanma Eğrisi'ni yansıtmaktadır. Elbette popüler grafiklerde bu kesintili ve az sayıda veriye dayanan sonuçlar düzgünleştirilmiş ve zenginleştirilmiştir. Örneğin Dunning ve Kruger'ın araştırmasında x ekseninde kullandıkları 4 çeyrekliği daha fazla sayıda dilimle değiştirecek olursak, grafiği şu şekilde çizmemiz mümkün olurdu:

Görülebileceği gibi, algı farkını yansıtan sarı grafik, popülerleştirilen Dunning-Kruger Etkisi eğrisindeki noktaları net bir şekilde yansıtmaktadır (kırmızı ve mavi çizgiler hâlen orijinal makaledeki verileri taklit etmektedir).

Burada tek itiraz, popüler grafiklerde en soldaki "dağ" kısmının sol tarafı, yani 0'dan zirveye ulaşan çizgiye getirilebilir. Bu, grafiğin estetik olması için katılmış bir parça olarak görülebilir. Ancak 2017 yılında yapılan çalışmalar, belli bir konuyu yeni öğrenmeye başlayan kişilerin özgüvenlerini abarttıklarına yönelik empirik kanıtlar da bulmuştur:[14]

Bu araştırmada sağ tarafta çizilen aşırı özgüven eğrisi, Aptallık Dağı'nın tamamını yansıtmaktadır. Sağ taraftaki kutuyla gösterilen kısımsa, az önce (sarı renkli grafikte) elde ettiğimiz üzere, popülerleştirilmiş Dunning-Kruger Etkisi grafiğinin geri kalanına bağlanmaktadır.
Bu araştırmada sağ tarafta çizilen aşırı özgüven eğrisi, Aptallık Dağı'nın tamamını yansıtmaktadır. Sağ taraftaki kutuyla gösterilen kısımsa, az önce (sarı renkli grafikte) elde ettiğimiz üzere, popülerleştirilmiş Dunning-Kruger Etkisi grafiğinin geri kalanına bağlanmaktadır.
Journal of Personality and Social Psychology

Dolayısıyla popüler Dunning-Kruger Etkisi grafiğinin, orijinal araştırmayı yansıtmadığı itirazı belki akademik düzlemde kabul edilebilir olsa da popüler bilim (ve konunun özünün genel olarak kavranması) bakımından geçerli bir itiraz değildir.

İtirazlar ve Alternatif Açıklamalar

Ortalamaya Dönüş Etkisi

Herkes, Dunning-Kruger Etkisi'nin gerçek bir etki olduğunda hemfikir değildir. Kimi araştırmacıya göre, Dunning-Kruger Etkisi, ortalamaya dönüş (İng: "regression towards the mean") olarak bilinen istatistiki bir numaradan ibarettir. Bu olguya göre, eğer rastgele bir değişkene yönelik olarak alınan bir örneklem ekstrem bir değere sahipse, bir sonra alınacak olan örneklem muhtemelen ortalamaya daha yakın olacaktır.

Örneğin performansların kalitesi söz konusu olduğunda, ortalamaya dönüş etkisi, belirli bir performansın kalitesinin yalnızca temsilcinin beceri düzeyine değil, aynı zamanda herhangi bir nedenle iyi veya kötü şansa da bağlı olduğu anlamına gelir. Bu nedenle, ortalama beceriye sahip bir katılımcı, becerilerinin doğru bir öz değerlendirmesini yapsa bile, belki de şans eseri test sırasında kötü bir performans sergileyebilirler ve bu da araştırmacılarda, o katılımcının becerilerini abarttığı sanısına neden olabilir. Bu yaklaşıma göre, özellikle de ekstrem durumlarda, kendi kendini değerlendiren kişi ile nesnel performans arasındaki tutarsızlık, şansın rastgeleliğinden kaynaklanmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Çoğu araştırmacı, ortalamaya dönüş etkisinin, empirik bulguları yorumlarken dikkate alınması gereken ilgili bir istatistiksel etki olduğunu kabul eder.[3] Ancak bu tür istatistiki faktörler, Dunning-Kruger Etkisi'ni ortadan kaldırmamaktadır, bu nedenle ortalamaya dönüşün ölçülen etkiyi açıklamak için yeterli olduğu görüşü genellikle reddedilir.[7]

İstatistiki Gürültü ve Rastgelelik

İnsan psikolojisi sahasında bir etkinin "gerçek" olarak kabul görmesi için, o etkinin veride rastgele gürültü kullanılarak tekrar üretilememesi gerekmektedir. Eğer insan beyni yazı-tura oyununda herhangi bir nedenle tura seçmeye yatkınsa, bunu bir bilgisayar tarafından yapılan rastgele tahminlerle (yazı veya tura) karşılaştırabilir ve insan zihninde böyle bir önyargı olup olmadığını görebilirsiniz. Bir insan bilgisayardan daha fazla tura seçecektir, çünkü bilgisayar tamamen rastgele bahisler yaparken, insan turalara karşı önyargılı olacaktır. Dunning-Kruger Etkisi'nde ise durum böyle değildir. Rastgele veriler, Dunning-Kruger Etkisi'ni çok iyi bir şekilde taklit etmektedir:[8]

McGill University

Yukarıdaki grafik, tamamen rastgele veriler kullanarak elde edilmiştir. Yazılımda, bu grafiği üretmek için özel bir yanlılık kodlanmamıştır. 2002 yılında yayınlanan bir diğer makalede de tamamen rastgele verilerden yola çıkarak aynı grafiği üretmenin mümkün olduğu gösterilmiştir.[9]

Birinin kendi becerileri de dahil olmak üzere herhangi bir şey hakkındaki algısını ölçmek zorluklarla doludur. Bir sınavda ne kadar iyi yaptığınız hakkında bugün düşündükleriniz, birebir aynı test ve sorgulama yarın yapılacak olsa, ruh halinizin ve kendinize olan güveninizin zaman içinde değişmesinden ötürü tamamen değişmiş olabilir. Bu öz değerlendirme ölçümü bu nedenle bir dereceye kadar güvenilmezdir. Kimi zaman çok büyük kimi zamansa o kadar büyük olmayan bu güvenilmezlik, var olan herhangi bir gerçek psikolojik etkinin bir deney bağlamında daha küçük olarak ölçüleceği anlamına gelir. Buna güvenilmezlik nedeniyle zayıflama denir.

Bu Reklamı Kapat

Buraya kadar gördüklerimizin, ortalamadan-daha-iyiyim etkisi gibi diğer bilişsel önyargılarla birleşerek, Dunning ve Kruger'ın empirik bulguların neredeyse tam bir açıklamasını sağlayabileceği öne sürülmüştür.[3], [4], [10] Ortalamadan-daha-iyiyim etkisine göre, insanların yeteneklerini, niteliklerini ve kişilik özelliklerini ortalamadan daha iyi olarak değerlendirme eğilimi vardır.[11], [12] Bu tür açıklamalara kimi zaman veri gürültüsü + önyargı açıklaması da denmektedir.[13]

Bu açıklama, Dunning-Kruger etkisinden farklıdır, çünkü bu açıklama, insanların sahip olduğu "aşırı olumlu" bakış açısının, insanların kendilerini değerlendirme becerileriyle ilişkisini görmezden gelir. Dunning-Kruger etkisi ise esas olarak bu tür yanlış değerlendirmelerin kötü performans gösterenler için nasıl gerçekleştiğine odaklanır.[4], [5]

Ortalamadan-daha-iyiyim etkisi, ortalamaya dönüş olgusu ile bir arada kullanıldığında, hem vasıfsız insanların yeterliliklerini büyük ölçüde abartma eğiliminde olduğu hem de yüksek vasıflı insanlar için ters etkinin çok daha az belirgin olduğunu açıklamaya yetebilir.[3], [10]

Ancak bu açıklamanın savunucuları bile, bunun empirik bulguları tam olarak açıklamadığı konusunda hemfikirdir. Bu, Dunning-Kruger Etkisi'nin, eskiden sanılandan daha küçük olsa bile hâlen insan algısında bir rolü olabileceği anlamına gelir.[10] Bu yaklaşımın karşıtları, kişilerin kendi yeteneklerini kendi akran grubuna göre yeteneğini değerlendirirken veri gürültüsü + önyargı açıklamasının kullanılabileceğini, ancak öz-değerlendirme nesnel bir standarda göre gerçekleştiğinde Dunning-Kruger Etkisi'nin kullanılması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.[3]

Bu Reklamı Kapat

Bilim Karşıtlarında Dunning-Kruger Etkisi

 Bu etkiyi günümüzde yoğun bir şekilde, fizik/astronomi hakkında derin bir cehalete sahip olmalarına göre uzay konusunda kendilerini uzman sayan astrologlarda, temel mimari hakkında tamamen cahil olmalarına rağmen kendilerini uzman sayan piramit ve UFO komplocuları, evrim/biyoloji hakkında derin bir cehalete sahip olmalarına rağmen kendilerini bu alanda uzman sayan evrim karşıtlarında ve benzeri bilim-dışı örgütlenmelerde görmekteyiz. 

Evrim Karşıtlığında Dunning-Kruger Etkisi

DK Etkisi'ne güzel bir örnek olarak, evrimsel biyoloji hakkında hiçbir akademik ve bilim temelli arka planı olmayan insanların, kendilerini bu konuda "uzman" ilan etmeleri verilebilir. Bu kişilerin konuya dair hiçbir düzgün, akademik, bilimsel olarak temellendirilmiş, bilimsel geçerliliğe sahip fikirleri, eğitimleri ve deneyimleri olmadığı için, az miktarda, kulaktan dolma bilgilerle bile kendilerini konu hakkında "yeterli" ve "uzman" sayarlar.

Eğitim düzeyiniz arttıkça, ne kadar fazla şey hakkında ne kadar az şey bildiğinizi fark edersiniz. Ancak bildiğiniz az sayıda şey konusunda çok geniş bir bilgi düzeyine erişirsiniz.
Eğitim düzeyiniz arttıkça, ne kadar fazla şey hakkında ne kadar az şey bildiğinizi fark edersiniz. Ancak bildiğiniz az sayıda şey konusunda çok geniş bir bilgi düzeyine erişirsiniz.
Piled Higher and Deeper

Halbuki bugüne kadar evrimsel biyoloji hakkında sadece İngilizce dahilinde ve sadece "evrimsel biyoloji" kategorisinde (genel biyoloji, paleontoloji, jeoloji, fizyoloji, kimya, biyomedikal gibi ilgili alanlar dahil bile edilmeden) yazılmış olan milyonlarca akademik makaleden habersizdirlerdir. Bilim insanlarının ezici çoğunluğunun evrimi bir doğa yasası olarak kabul ettiği gerçeğini inatla görmezden gelmeye çalışırlar. Hatta kendi sanrılarına o kadar kapılmışlardır ki, kendilerini haklı çıkarmak için gerçekleri saptırır, yalanlar inşa eder, bilim insanlarının sözlerini, davranışlarını, fikirlerini çarpıtırlar.

Tüm bunlar, "cahil cesareti"nden kaynaklanmaktadır. Evrimsel biyoloji sahasından çok uzak oldukları için, "konu hakkında bilgili" statüsünün ne olduğundan habersizdirler ve kendilerini üstün veya yeterli görürler; cehaletlerinin derinliğinden habersizdirler.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 75
  • Muhteşem! 23
  • Merak Uyandırıcı! 18
  • Bilim Budur! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 9
  • Umut Verici! 8
  • İnanılmaz 6
  • Üzücü! 4
  • Güldürdü 2
  • Korkutucu! 1
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/09/2022 06:17:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2799

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Hareket
Gelişim
Ribozim
Kan Hastalıkları
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
İspat Yükü
Hız
Cinsellik Araştırmaları
Yapay Zeka
Işık
Tarım
Abd
Yüzey
Elektron
Böcek
Genel Görelilik
Antibiyotik
Biyoçeşitlilik
Kadın Doğum
Makroevrim
Kemik
Retrovirüs
Sinek
Irk
Biyocoğrafya
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.