Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Dudakların ve Dudak Yapısının Evrimi ve Filtrum Üzerine

Dudakların ve Dudak Yapısının Evrimi ve Filtrum Üzerine
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, İnsan Evriminde Özel Konular yazı dizisinin 41. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

İlk olarak renk ile başlayalım: Dudak neden pembemsi ve kırmızıdır ve vücudumuzun diğer yerlerinden genel olarak farklı renktedir? Bu sorunun cevabı aslında çok zor değil; sadece şu bilgiyi vermekte fayda var: Dudaklarımızda bolca sinir ucu bulunur ve bunlar yüzeye oldukça yakındır. Örneğin maxillary sinir kolunun infraorbital isimli siniri üst dudağımızı sarmalar. Mandibular isimli sinir kolunun mental isimli siniri ise alt dudağımıza gelir ve buradan bilgileri beyne iletir. Dudaklarımızdaki sinirlerin yüzeye yakın olması gerekir, bu yüzden de dudak derimiz, vücudumuzdaki en ince derilerden bir tanesidir. Sinirlerin yüzeye yakın olmasının tek bir sebebi vardır: Cinsel ilişkide duyulan haz. İnsan beyninin evrimleşmesi sırasında, cinselliğe yüklenen anlamlar da değişmiş ve cinsel seçilim önemli bir hal almıştır. İnsanlar, dudaklarını kullanarak cinsel ilişki sırasında veya gündelik ilişkilerinde pek çok mesaj aktarabilirler. Öpücük, bunların başında gelir. Bunun da verimli ve etkileyici olabilmesi için dudaklar incelmiş ve sinirler yüzeye yaklaştırılmıştır. Kısaca, bu inceliğin oluşmasında cinsel seçilimin rolü büyüktür. Ayrıca sinirlerin yüzeye yaklaşması, ağza girecek olan yiyeceklerin veya diğer cisimlerin sıcaklıklarını önceden hissedebilmemizi sağlar. Böylece, ağzımıza çok sıcak bir yiyecek almadan önce, dudaklarımız bizi uyarır ve dilimizin, yutağımızın ve hatta midemizin yanmasına engel olur. Devam edelim:

Derinin incelmesinin sonucunda, dudaklarımızda bulunan kan damarlarına düşen ışık miktarı da artmıştır. Bu sebeple de deri, o bölgede pembe ve hatta kırmızı gözükür. Kısacası, dudaklarımızın pembe/kırmızı olmasının sebebi altından geçen kan damarlarının içerisindeki kanın rengindendir.

Peki dudağın anatomisinin (üst dudağın "M", alt dudağın "U" şeklinde olmasının) evrimsel bir açıklaması var mıdır? Aslında temel olarak ağız yapısı çok eskilere dayanmaktadır, bundan 500 milyon yıl öncesine... O zamandan bu yana hemen hemen bütün canlıların ağız yapısı bulunmaktadır ve ağız, en ilkelinden en gelişmişine kadar evrimsel tarihteki tüm canlılarda temel olarak yuvarlak bir açıklıktır. Bizde de aslında bundan fazlası değildir.

Zaten dikkat edilirse, alt dudağımızın (Labium inferius) daha yuvarlak olması, ağzımızın temel olarak bir daire veya elips olmasından (sıradan bir açıklık) kaynaklanmaktadır. Peki üst dudağımız neden "M" şeklindedir?

Buna sebep olan, filtrum (philtrum) denen, üst dudağımız (Labium superius) ile burnumuz arasındaki gediğin dudaklar üzerinde yaptığı baskıdır. Kısacası o yarığın orada bulunması, üst dudağımızı "ters U" şeklinde olmak yerine "M" şeklinde yapar. Burada can alıcı nokta ve Evrim'in gücünü ortaya koyacak olan nokta şudur:

Filtrum (İngiltere'de rabbus olarak da bilinir), çoğu memelide bulunan ve genellikle "rhinarium" denen nemli ve kıllı bölgeyi de barındıran bir yapıdır. Tıpkı burun deliklerimiz gibi bir yarıktır ve atalarımız ile bazı modern kuzenlerimizde (maymun olması şart değil, tüm canlılar ile uzak veya yakın kuzen olduğumuzu hatırlayın) burna girmeden önce havanın nemlendirilmesi gibi bir işlevi vardır. Pittsburgh Üniversitesi'nde Memeli Bilimcisi (mammalogist) olan ve Chicago'nun meşhur Field Doğal Tarih Müzesi'nin eski dönem müdürlerinden Philip Hershkovitz'in 1977'de yayınladığı "Yeni Dünya Maymunları'nı Yaşamak: Primatlara Giriş" isimli kitabında izah ettiği gibi, günümüzde filtrum artık işlevsiz bir organdır ve evrimsel olarak körelmektedir.

İnsanda filtrum, embriyolojik gelişimde nazomedyal (üst dudak ve burnu barındıran, embriyoda henüz bunlara ayrışmamış olan yapı) ile maxillary bölgenin birleşmesi sırasında oluşur. Bu birleşmenin düzgün gerçekleşmemesi sonucu "tavşan dudaklılık" dediğimiz hastalık meydana gelebilir. Bu, filtrum ile ilgili tek hastalık değildir: Eğer filtrum düzleşmiş veya yassı olursa, Fetal Alcohol Sendromu (FAS, mental bir hastalık) ve Prader-Willi Sendromu'ndan (15. kromozomda meydana gelen genetik bir hastalık) şüphelenilebilir.

BBC'nin Sağlık köşesinde yer alan University Collage London'da tıp doktorluğu yapan Dr. Michael Mosley'in yazısında yer aldığı gibi, filtrum'un görünürde hiçbir işlevi yoktur ve sadece atalarımızdan kalma bir eklentidir. Yüzümüz, annemizin karnındayken henüz bir pirinç tanesi boyundan, bir fasulye tanesi boyutuna büyüyene kadar geçen dönemde oluşur. 

Vücudumuzdaki plakalar, yukarıda anlattığımız gibi birleşirken, hemen hemen hiç iz bırakmadan birleşirler. Bir tek filtrum dediğimiz yarık, bir "emrbriyonik birleşim izi" olarak kalır. Yani atalarımızda işlevsel olan bu yarık, günümüzde onlardan bize kalan bir mirastır ve evrimsel geçmişimizi bize hatırlatırcasına orada durmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • M. Mosley. Anatomical Clues To Human Evolution From Fish. (2019, Kasım 01). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2019. Alındığı Yer: BBC | Arşiv Bağlantısı
  • wikipedia. Philtrum. (2019, Kasım 01). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2019. Alındığı Yer: wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • wikipedia. Lip. (2019, Kasım 01). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2019. Alındığı Yer: wikipedia | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/07/2020 14:57:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/82

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Güncel
Öğrenme Alanı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Nöron
Yumurta
Bebek Doğumu
Sağlık Personeli
Uçma
Dünya Sağlık Örgütü
Dünya
Hücre
Makina
Hız
Jeoloji
Cinsellik
Mitler
Evrim Teorisi
Teyit
Gelişim
Yiyecek
Çocuk
Beslenme Davranışları
Evrim
Bilgi
Sperm
Hayvan Davranışları
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Ezilmişler eşit olabilmek, eşitler üstün olabilmek için baş kaldırır.”
Aristoteles
Geri Bildirim Gönder