Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Diatom (Diyatome) Nedir?

Karadeniz ve İstanbul Boğazı'nın Bazen Turkuaz Renge Dönmesine Sebep Olan Diatomlarla Tanışın!

Diatom (Diyatome) Nedir?
Plankton
National Geographic
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

İnsanlık varoluşundan itibaren coğrafya ile iç içe yaşamakta ve ister bilinçli veya bilinçsiz de olsa coğrafi sorgulamalar yapmaktadır. Coğrafya bilimi, insanların doğal merak ile çevresini tanıma, nesneler arasındaki ilişkiyi kavrama duyularına sistematik bir metot ile yardımcı olmaya çalışan bir disiplindir. Eğitim kurumlarında coğrafya biliminin öğrencilere kazandırmak istediği de bu sorgulama tekniğidir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Planktonlar, suda ancak akıntı sayesinde hareket edebilen, bunun haricinde aktif olarak pek hareket edemeyen canlılara verilen genel isimdir. Diyatomeler (ya da diatomlar) ise, ökaryotik su yosunlarının fitoplanktonlarını oluşturan bir çeşididir. Bu ufak canlılar, etrafımızdaki birçok doğa olayının bir parçasıdır. Gelin, diatomları biraz daha yakından tanıyalım.

Diatomlar tek hücreli ve çok farklı şekilleri olan mikroskobik bir alg grubudur. Ne tam olarak bitkidirler, ne de tam olarak hayvandırlar; ancak her ikisine ait özelliklere de sahip olabilirler. Tıpkı bitkiler gibi fotosentez yapabilirler ve bitkilere özgü kloroplast yapılarına sahiplerdir; ancak hayvanlarla ilişkililendirilen genlere de sahiptirler. Bunun sebebi, diatomların bitkiler ile hayvanların tam olarak birbirinden ayrışmadığı bir dönemde evrimleşmiş ve günümüze kadar bu ortak atadan farklılaşarak gelmiş olmasıdır.

Bu canlılar, sert yapılı ve silisli kabukları dolayısıyla milyonlarca yıllık süre içerisinde üst üste birikirler ve paleontologlar için adeta bir "tarih kitabı" haline gelirler. Bu sayede farklı zamanlarda yaşanmış olaylara ve o çevreye ait detaylı bilgiler edinmemizi mümkün kılarlar.

Dünya oksijeninin büyük bölümünden sorumlu bu küçük canlıların en büyükleri 1mm genişliğindedir.  1cm3 deniz suyunda 10000 tane diatom canlısı bulunur. Birçok deniz canlısı diatomlarla beslenir.
Dünya oksijeninin büyük bölümünden sorumlu bu küçük canlıların en büyükleri 1mm genişliğindedir. 1cm3 deniz suyunda 10000 tane diatom canlısı bulunur. Birçok deniz canlısı diatomlarla beslenir.
Soundcloud

Günümüzde mimarlar, gökdelenler ve sıra dışı evler inşa etmek için ağırlıklı olarak cam kullanırlar. Fakat diatomlar, evleri için camı milyonlarca yıl önce kullanmaya başlamışlardır! Camdan yapılmış evlerde yaşayan bu canlılar şeffaf, opalin ve silikattan oluşan hücre duvarlarına sahip tek organizmalardır. Karmaşık ve geometrik silis desenleriyle süslü duvarlara sahip olan bu tek hücreli organizmaların ismi, Yunancada "ikiye bölünmüş" anlamına dia temnein sözcüklerinden gelmektedir. Diatomlar, suyun olduğu her yerde, nemli bölgelerde veya topraklarda yaşayabilirler.

Soğuk su diatom algleri akvaryum kayalarında bile birçok ortamda doğal olarak büyür.
Soğuk su diatom algleri akvaryum kayalarında bile birçok ortamda doğal olarak büyür.
Lake Scientist

Bu organizmalar besinlerini kayalar, nehirler, buzullar ve çöller gibi farklı morfojenetik bölgelerden temin ederler. Yağmurların kaya yüzeylerini aşındırıp silika tortularını nehirler vasıtasıyla Boğaz, göl, deniz ve okyanuslara ulaştırması ya da atmosferde meydana gelen sirkülasyonların çöl kumlarını yerinden ederek toz taşıması, diatomların bulundukları sularda beslenebilecekleri, güzel bir coğrafi ortam oluşturur. Diatomlar yeni hücre kabukları oluşturmak için bu öğütülmüş kayalardan çıkan silikayı ya da daha önce yaşamış ölü diatom bedenlerinden arta kalan silikayı kullanırlar. Bu sayede hızlıca üreyerek çoğalırlar. Nüfusları kısa zamanda artar ve bu nüfus patlaması, denizlerde ve okyanuslarda ışığın farklı bir şekilde kırılarak iç açıcı bir turkuaz renge dönüşmesini sağlar.

İrlanda kıyılarında plankton bulutu. Fitoplankton atmosferdeki gazları düzenleyerek küresel iklimi etkilemektedir.
İrlanda kıyılarında plankton bulutu. Fitoplankton atmosferdeki gazları düzenleyerek küresel iklimi etkilemektedir.
NASA

Bu beslenme çılgınlığı ve nüfus patlaması çok hızlı gerçekleşir. Besinlerin tükenmesiyle birlikte çoğalma durur ve diatomların çoğu ölmeye başlar. Bedenleri yavaşça deniz tabanına çöker ve orada kalın bir tabaka oluşturur. Afrika’da Sahra çölü bir zamanlar deniz olan ve tabanı bu denizde yaşamış ölü diatom kabukları ile oluşmuş tortulara ait bir alandır. Atmosferde meydana gelen sirkülasyonlar, Afrika kumlarını yerinden ederek tozları Dünya'nın çeşitli bölgeleriyle birlikte Atlantik Okyanusu’nun diğer tarafına, Amazon’a kadar taşır. Ölü diatom bedenleri ile yüklü bu toz karışımı, Amazon havzasında bitkilerin büyümesinde de önemli bir rol oynar.

Coğrafya ve Doğa Olayları

İnsanlık varoluşundan itibaren coğrafya ile iç içe yaşamakta ve gerek bilinçli, gerekse bilinçsiz olarak coğrafi sorgulamalar yapmaktadır. Coğrafya bilimi, insanların doğal merak ile çevresini tanıma, nesneler arasındaki ilişkiyi kavrama duyularına sistematik bir metot ile yardımcı olmaya çalışan bir disiplindir. Eğitim kurumlarında coğrafya biliminin öğrencilere kazandırmak istediği de bu sorgulama tekniğidir.

Coğrafya, özellikle doğal olayların mekana bağlı sebep-sonuç ilişkisini kurarak bir perspektif sunar ve bir insanın coğrafi sorgulamalar yapabilmesi, dünyanın bizler için vazgeçilemez ve korunmaya değer bir gezegen olduğunu anlamasını sağlar.

Zaman zaman yaşadığımız şehirde farklı coğrafi oluşumlara bizzat şahit oluruz. Bazen de aşağıdaki gibi, gazetelere çarpıcı manşetler ile konu olmuş coğrafi oluşumlar dikkatimizi çeker. "Gökyüzünden toz yağdı, araçların üstü çamurla kaplandı." gibi haberleri mutlaka duymuşsunuzdur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kuzey Afrika kaynaklı olduğu belirtilen toz taşınımı.
Kuzey Afrika kaynaklı olduğu belirtilen toz taşınımı.
Milliyet

Bir kısmımız, araçların üzerini kaplayan bu toz tabakasının nedenini sorgulamadan bir an evvel araçları temizletmenin derdine düşeriz. Ve yine bir kısmımız, aşağıda göreceğimiz gibi İstanbul Boğazı'nın neden renk değiştirdiğini anlamaya çalışmak yerine, manzarayı izlemekle yetinmeyi seçer. Bu yazının ilgilileri ise, bir yandan araçları üzerinde biriken tozun nereden geldiğini, içeriğinde neler barındırdığı ile ilgili coğrafi sorulara cevap ararken, boğazın neden turkuaz bir renge dönüştüğü ve buna neyin sebep olduğunu merak ederek araştırır. Öyleyse, doğru yerdesiniz.

İstanbul Boğazının Turkuaz Rengine Dönüşmesinin Sebebi Nedir?

Diatomlar, çöl kumunun rüzgar taşınımıyla beraber, atmosfer sirkülasyonuyla ülkemize kadarda gelebilmektedir. Örneğin yukarıda gördüğümüz tozların içerisinde diyatomelerin ölü bedenleri bulunmaktadır.

Diatomlarla ilişkili bir diğer coğrafi oluşum ise Boğaz'ın turkuaz rengini almasıdır. Turkuaz rengin sebebi, kuzey yönlü rüzgarların getirdiği tek hücreli planktonlardır (bitki olanlarına fitoplanktonlar denir). Kuzey yönlü rüzgar sayesinde Boğaz'a ulaşan sulardaki tek hücreli canlılar, vücut yapılarından suyun güneş ışınlarını kırma biçimini değiştirir ve turkuaz rengi oluşturacak dalga boylarını yansıtırlar.

Planktonların yoğunluğu sebebiyle Boğazın görüntüsü turkuaz'a dönüştü.
Planktonların yoğunluğu sebebiyle Boğazın görüntüsü turkuaz'a dönüştü.
Radisson Blu

Soluduğumuz Oksijenin Yaklaşık %50'sini Diatomlar Üretmektedir!

Çok çeşitli ve düzenli geometrik şekilleri olan bu canlılar, yaşamımız için vazgeçilmez olan oksijeni de üretirler.

İklimin diatomlar üzerindeki etkisi karmaşıktır. Diatomlar fotosentez yaparken, atmosferdeki karbondioksit sayesinde nefes alır ve oksijeni solurlar. Bu aktivite, atmosferin kimyasını değiştirerek iklimi küresel ölçekte etkiler. Diatomlar, fotosentez sayesinde karbondioksit, güneş ışığı, su ve klorofil yardımıyla besin ve oksijen üretirler. Karbon dioksiti (CO2), şeker şeklinde organik karbona dönüştürerek atmosferden uzaklaştırırken, ortama oksijen (O2) salınır. Gezegenimizde var olan oksijenin %30 civarını ormanlar sağlıyor olsa da, soluduğumuz havanın yaklaşık %50'sini diatomların serbest bıraktığı oksijene borçluyuz.

Açığa çıkardıkları oksijen sayesinde daha büyük ve çeşitlilikte canlıların var olmasını sağlayan bu küçük organizmalardan bazıları, bir insan saçının büyüklüğünde olsa da, çoğunu görebilmek için ışık ya da elektron mikroskobu kullanmak gerekir. Böylesine küçük bir canlı, devasa gruplar oluşturarak dünyadaki geniş okyanuslarda görünür olmasını hızlı üremeye ve kalıcılığına borçludur.

Diatomlar, bünyelerinde ürettikleri uzun zincirli yağ asitleri ile enerji açısından zengin bir besin kaynağına dönüşerek okyanuslar, göller ve nehirlerde bulunan zooplanktonlardan su böceklerine, balıklara ve balinalara kadar tüm canlılar için önemli bir gıda kaynağına da dönüşürler.

Her yıl yeni türlerin keşfedilmekte olduğu diatomlar, dengeli bir pH ve tuzluluk yapısına sahip ortamda varlıklarını sürdürebilecekleri için yaşadıkları suyun kalitesi ve sağlığı hakkında bilgi de verir. Bu da suların biyotik durumunun değerlendirilmesi ve izlenmesi için hayati öneme sahiptir.

Büyüdükçe Küçülen Diyatomeler

Tek bir diatom hücresi bölünebilir ve iki yeni hücre oluşturabilir. Silisyum dioksit (SiO2) veya silikadan ötürü, hücre duvarı diatom hücreleri için bir çeşit biyolojik sınırdır. Bu sert camsı duvar, her hücre bölünmesiyle sıkışan ortamda diatom hücrelerini giderek küçültür. Neticede diatom hücresi, "büyüdükçe küçülür". Buna bağlı olarak yeni oluşan hücreler, tüm hayatları boyunca oluştukları ana hücreden daha küçük sıkışmış minyatür diatomlara dönüşür.

Diatomlar, cinsel üreme ve oksospor (İng: "Auxospore", yani iki hücrenin birleşmesinden oluşan üreme hücresi) olarak adlandırılan özel bir yapının oluşturulması yoluyla maksimum boyutlarını geri kazanır. Bir oksospor üreme hücresi bölündüğünde, normal bir diyatome hücresi üretir ve bu hücre daha sonra her hücre bölünmesiyle yeniden küçülmeye başlar.

Sonuç

Ülkemizde ve tüm dünyada toz taşınımı bizleri rahatsız edebilir. Ancak bu tozun hayatın devamlılığı için ne kadar önem ihtiva ettiğine, coğrafi sorgulama becerisiyle şahitlik etmiş oluyoruz. Tozun kayalardan öğütülmesi için yağmura, taşınması için nehirlere ve rüzgarlara, besin olarak kullanıp gıda ve oksijen üreterek hayatın devamlılığını sağlayan diatomlara çok şey borçluyuz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 14
  • Muhteşem! 4
  • İnanılmaz 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • E. Fernández, et al. Effects Of The Diatom-Emiliana Huxleyi Succession On Photosynthesis, Calcification And Carbon Metabolism By Size-Fractioned Phytoplankton.. (25 Eylül 1996). Alındığı Tarih: 30 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Springer Link | Arşiv Bağlantısı
  • J. M. Prospero. African Droughts And Dust Transport To The Caribbean: Climate Change Implications. (25 Eylül 2003). Alındığı Tarih: 30 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Researchgate | Arşiv Bağlantısı
  • NTV. İstanbul Boğazı Neden Turkuaza Büründü? İşte Nasa'nın Yanıtı. (14 Haziran 2017). Alındığı Tarih: 30 Mayıs 2020.
  • NASA. Phytoplankton Bloom Off Ireland. (02 Haziran 2006). Alındığı Tarih: 30 Mayıs 2020.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/09/2020 12:07:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8820

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Genetik Müdahale
Hekim
Evrimsel
Hastalık Kontrolü
Diş Hekimliği
Türkiye
Maske
Ornitoloji
Sağlık
Kozmoloji
Memeli
Goril
Deniz
Sağlık Bilimleri
Viral Enfeksiyon
Kalp
Vaka
Teyit
Klinik Mikrobiyoloji
Sinir Sistemi
İspat
Köpekbalığı
Koronavirüs
Ortak Ata
Güneş Sistemi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Apollo projesini gerçekleştirmekten daha zor bir şey varsa, o da projeyi sahteymiş gibi göstermektir. Apollo projesi gerçektir ve biz, Ay'a ayak bastık. İnsanlar gerçek olanı kabul etmektense, komplo teorilerine güvenmeyi tercih ediyorlar ve bunu çok seviyorlar.”
Neil Armstrong
Geri Bildirim Gönder