Gece Modu

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Gerçeklik Analizi Araştırmaları'nın bir parçasıdır. Bu sistem çerçevesinde analiz edilen iddialar, "Gerçek", "Karışık", "Sahte" şeklinde üç sınıfa ayrılmaktadır. Aynı analiz sistemi çerçevesinde, ünlü insanlara atfedilen sözler de incelenmektedir. Bu sözler, "Gerçek", "Hatalı Atıf", "İspatsız" ve "Sahte" şeklinde dört sınıfa ayrılmaktadır.

İddia

Ditrianum gibi internet siteleri, kişi ve kurumlar depremleri önceden tahmin etmeyi başarmaktadırlar. Bu kişilerin birçok tahmini doğru çıkmıştır. Dolayısıyla hükümetler de bunu yapabilir; ancak bilerek yapmıyorlar.

Gerçek mi?

Sahte

Gerçek Ne?

Modern bilim ve teknolojimiz çerçevesinde depremleri önceden tahmin etmenin hiçbir yolu bulunmamaktadır. Deprem tahmini yaptığı iddia edilen kişi ve kurumlar tamamen istatistiki yalanlara ve hilelere başvurmaktadırlar. "Tahmin" ettikleri herhangi bir şey bulunmamaktadır ve sözde tahminleri tamamen işlevsizdir.

İddianın Kökeni

Deprem son derece korkutucu bir olgu olduğu için, hele ki geceleri vurabilecek depremleri önceden tahmin edebilmek birçok kişinin hayalidir. Bu hayali paraya dönüştürmek isteyen bazı kişi ve kurumlar, "deprem tahmini yapabildikleri" iddiasını ileri sürmüşlerdir.

Bilgiler

Bir deprem tahmininin gerçek ve işlevsel bir tahmin olabilmesi için şu 3 bilginin her birini barındırması gerekmektedir:

  1. Depremin tarihi ve saati,
  2. Depremin tam yeri,
  3. Depremin büyüklüğü.

İnternette görebileceğiniz "deprem tahmini" yaptığı iddia edilen kişi ve kurumların hiçbiri bu üç bilgiyi eş zamanlı olarak vermemektedir. Bu bilgilerden en az bir tanesi mutlaka göz ardı edilmektedir. Bunun da son derece anlaşılır bir nedeni vardır: Bu kişiler, depremi önceden herhangi bir şekilde tahmin edememektedirler. Tek yaptıkları, her gün yüzlercesi meydana gelen depremleri istatistiki olarak manipüle etmek ve halkı kandırmaktır.

Depremleri tahmin edebildiğini iddia eden kişiler şu nedenlerle tamamen hatalıdır:

  1. İddialarının bilimsel hiçbir temeli yoktur. Deprem, bilimsel olarak araştırılması gereken bir olgudur. Depremlerin astroloji gibi safsatalarla, bulutlarla, vücut ağrılarıyla, gök cisimleriyle hiçbir alakası yoktur.
  2. İddia sahipleri yukarıdaki 3 bilginin her birini eş zamanlı olarak veremezler. Dolayısıyla tahminleri istatistiki ve rastgele bir balık avından başkası değildir; hiçbir anlamı yoktur. Çoğu zaman yanılırlar ama bu yanılgılar umursanmaz. Yüzlerce tahminden birkaçı tutacaktır ve bu olduğunda onları ön plana çıkarırlar.
  3. Bu kişi ve kurumların tahminleri öylesine geneldir ki, o tahmine uyacak bir deprem mutlaka bir yerlerde yaşanacaktır.

Deprem Tahminlerinde Algıda Seçicilik

Örnekle anlatalım: Bir sabah uyanıp, size şöyle söyleyseydik ne düşünürdünüz: "Bugün %100 ihtimalle bir deprem olacak!"

Bu, ilk başta "kaçık" bir tahmin gibi gelse de, neredeyse %100 ihtimalle haklı çıkacağımız bir tahmin olurdu. Çünkü Dünya'da yılda 500.000 (günde 1400) deprem meydana gelmektedir. Bunların ezici çoğunluğu ufak tefek depremlerdir; bir kısmı da 4-5 büyüklük ve üzeri depremlerdir. Dolayısıyla size zaman veriyor olsa da ("bugün"), buna ek olarak yer/lokasyon, büyüklük (ve hatta saat) bilgisi vermediğimiz sürece, bu bilgi "havalı" olsa da, hiçbir anlam ifade etmez. Elbette bugün bir yerlerde deprem olacaktır!

Ancak bundan daha iyisini de yapabiliriz. Gün tahminine bir de büyüklük ekleyelim: "Bugün 5.0 ila 5.9 büyüklüğünde bir deprem yaşanacak!" Nasıl, daha iyi, öyle değil mi? Ama yine, hiçbir anlamı yok. Çünkü her yıl 5.0-5.9 arası 1500 civarı deprem meydana gelmektedir, dolayısıyla herhangi bir günde, Dünya'nın herhangi 4 farklı yerinde bile 5.0-5.9 büyüklükte bir deprem olmasını bekleriz!

Bu ve bunun gibi varyasyonlarla etkileyiciliği arttırmak mümkündür. Örneğin depremler fay hatları üzerinde daha sık meydana geldiği için, farklı aktif fay hatlarıyla ilgili daha sık tahminde bulunarak daha isabetliymişiz gibi göstermemiz mümkün. Keza, aynı tahmini birkaç defa yaparsak, bir noktada mutlaka tutacaktır. Tutmayan tahminlerimiz görmezden gelinecektir; çünkü ilgi çekici bir tarafı yoktur. "Elbette kimse depremleri tahmin edemez, ne bekliyorduk ki?" Ama ola ki sıra dışı 1 tahminimiz bile tutarsa, o zaman meşhur olma ihtimalimiz vardır; çünkü yüzlerce hatalı tahmin arasından tek bir tanesinin tutması sosyal medya gibi mecralarda yangın gibi yayılacaktır! Buna algıda seçicilik adını veriyoruz.

Eğer bir tahmin şu detay düzeyinde değilse, "tahmin" değildir:

26 Eylül 2020 saat 21:34'te Marmara Denizi'nin kuzeyinde 7.8 büyüklüğünde bir deprem meydana gelecektir.

Uzmanlar Nasıl Tahmin Ediyor?

Bunu daha iyi anlamak için, olasılık ile tahmin arasındaki farkı anlamak gerekiyor. İlki daha uzun dönem istatistiki hesaplara işaret ederken, ikincisi daha kısa dönemde olacak olayları öngörmeye işaret etmek için kullanılır.

Uzmanların yaptıkları uzun dönem olasılık hesapları, kısa ve net zaman aralıklarına yönelik tahminleri değil, uzun ve daha muğlak zaman aralıklarına yönelik istatistiki analizleri temel almaktadır. Bu tür tahminlerde hassasiyet düşük olsa da (yani depremin spesifik yer ve saatini bilemesek de), isabetlilik daha yüksek olabiliyor (o zaman aralığında beklediğimiz deprem genellikle yaşanıyor).

Uzman tahminlerine bakacak olursanız, "Önümüzdeki 30 yıl içinde Kuzey Anadolu fay hattında 7 veya üzerindeki bir büyüklükte bir depremin meydana gelme ihtimali %70'tir." şeklinde bilgiler verdiklerini görebilirsiniz. Bunlar, fay hatlarındaki enerji birikimlerini, bu enerjinin tarihsel olarak ne sıklıkta boşaldığını (depremlerin ne sıklıkta meydana geldiğini), deprem büyüklüğüne yönelik uzun dönem istatistikleri, vb. dikkate almaktadır. Bunlar "3 saat sonra büyük bir deprem olacak." iddiası kadar "havalı" ve "merak uyandırıcı" değildir; ancak en azından onlar gibi uydurma da değildir.

Kısa dönem tahminlerden ziyade, uzun dönem olasılık hesaplarının daha güvenilir olmasının da basit bir nedeni vardır: Depremlerin uzun vadedeki sıklıkları ve istatistiki detayları daha tahmin edilebilir düzeyde; bilim insanları da bundan faydalanıyorlar. Örneğin, 1960-2016 arasındaki verilere bakarak, Yeni Zelanda'da ortalamada:

  • Her gün en az 1 adet 4.0 - 4.9 arası büyüklükte deprem olur.
  • Her ay en az 2 adet 5.0 - 5.9 arası büyüklükte deprem olur.
  • Her 2 yılda en az 3 adet 6.0 - 6.9 arası büyüklükte deprem olur.
  • Her 4 yılda en az 1 adet 7.0 - 7.9 arası büyüklükte deprem olur.
  • Her 100 yılda en az 1 adet 8.0 ve üzeri büyüklükte deprem olur.

Benzer şekilde diğer coğrafi bölgelerin de istatistiki deprem haritalarını çıkarmak mümkündür. Örneğin aşağıdaki tablo, Dünya genelindeki depremlerin büyüklüğe göre yıl yıl istatistiklerini vermektedir:

Dünya'daki depremler
Dünya'daki depremler

Aslında bilim insanları da kısa dönem tahminlere başvururlar; ancak bunlar büyük depremler için değil, büyük bir deprem meydana geldikten sonraki artçıların ne sıklıkta ve büyüklükte meydana gelebileceğine yöneliktir.

Bilim insanları bu tahminleri bilimsel olarak temelsiz safsatalara dayandırmaz ve halkı kandırmaya ve "caka satmaya" yönelik bir amaç gütmezler; eldeki verilerin mantıklı ve bilimsel yorumunu sunarlar. Halkı yanıltmak yerine, talep edilmesi halinde profesyonel görüşlerini sunarlar.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 1
  • 18
  • 11
  • 4
  • 1
  • 1
  • 1
  • 2
  • 2
  • 2
  • 2
  • 3
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • USGS. Are Earthquake Probabilities Or Forecasts The Same As Prediction?. (2016, Ocak 01). Alındığı Tarih: 26 Eylül 2019. Alındığı Yer: USGS
  • USGS. Can You Predict Earthquakes?. (2019, Eylül 26). Alındığı Tarih: 26 Eylül 2019. Alındığı Yer: USGS
  • USGS. 100% Chance Of An Earthquake. (2019, Eylül 26). Alındığı Tarih: 26 Eylül 2019. Alındığı Yer: USGS

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2019 05:27:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5030

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Özgürlük yalnızca insanların hükümetlerin çekidüzen verdikleri yerlerde bulunur.”
Woodrow Wilson
Geri Bildirim Gönder