Demir

Demir Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Demir
Demir elementi örneği.
ThoughtCo
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
1,831 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 27. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Demir
  • İngilizce İsim Iron
  • Alternatif İsim Ferrum
  • Sembol Fe
  • Atom Numarası 26
  • Grup 8
  • Periyot 4
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d6
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Ar] 3d6 4s2
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 55.8452 Da (0.00200000 Da)
  • Blok d
  • Kategori Geçiş metali
  • Görünüm Bir nebze grimsi, parlak metalik
  • Atomik Yarıçap 140 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 3134 K
  • Erime Sıcaklığı 1811 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 7.874 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 5.63×10−2 kg/kg
  • Şehir Toprağında 22.3000 kg/kg
  • Meteoritlerde 22 %
  • Deniz Suyunda 2×10−9 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.006 %
  • Güneş'te 9.0×10−1 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 9.0×10−1 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 82 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 170 GPa
  • Poisson Oranı 0.29
  • Young Modülü 211 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı Ortadoğu, MÖ 5000'den önce
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı Mısır, MÖ 4000
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Demir elementi sembolü "Fe"dir. 4'üncü periyod 8B gurubuna ait bir geçiş elementidir. Atom numarası 26 ve atom ağırlığı 55.845'dir. Oda sıcaklığında katı fazda bulunur. Yoğunluğu 7.874 gram/cm3 dür. Erime noktası 1811K (1538°C veya 2800°F) olarak ölçülmüştür. Kaynama noktası ise 3134K (2861°C veya 5182°F) olarak bilinir.[1]

Demir, en çok kullanılan ve en ucuz metaldir. Parlak, sünek, dövülebilir ve gümüş grisi bir metaldir. Dört farklı kristal formda var olduğu bilinmektedir. Kuru havada değil, nemli havada paslanır. Seyreltik asitlerde kolaylıkla çözünür. Demir kimyasal olarak aktif bir metaldir ve iki büyük kimyasal bileşik serisi oluşturur bunlar; iki değerlikli demir (II) veya demirli bileşikler ve üç değerlikli demir (III) veya ferrik bileşiklerdir.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Demirin, evrende en bol bulunan onuncu element olduğu düşünülmektedir. Demir ayrıca Dünya'yı oluşturan en bol (kütlece %34,6) elementtir. Dünya'nın çeşitli katmanlarındaki demir konsantrasyonu, iç çekirdekteki katmandan dış kabuktakine kadar yaklaşık %5 oranında değişmektedir. Bu demirin çoğu, hematit, manyetit ve takonit mineralleri gibi çeşitli demir oksitlerde bulunur. Dünyanın çekirdeğinin büyük ölçüde metalik bir demir-nikel alaşımından oluştuğuna inanılmaktadır.

Dünya'daki yeni demir üretimi yılda 500 milyon tonun üzerindedir ve geri dönüştürülmüş demir 300 milyon ton kütleye erişebilir. Ekonomik olarak işlenebilir demir cevheri rezervleri 100 milyar tonu aşmaktadır. Ana madencilik alanları Çin, Brezilya, Avustralya, Rusya ve Ukrayna'dır ve ABD, Kanada, Venezuela, İsveç ve Hindistan'da önemli miktarlarda çıkarılmaktadır.

İnsan Vücudundaki Demir Miktarı

Demir, tüm yaşam biçimleri için temel bir elementtir ve toksik değildir. Ortalama bir insan vücudunda yaklaşık 4 gram demir bulunmaktadır. Bu demir miktarının çoğu hemoglobinde, yani kanda bulunur. Hemoglobin, akciğerlerimizdeki oksijeni doku solunumu için gerekli olan hücrelere taşır. İnsanın her gün 10-18 miligram demire ihtiyacı vardır. Pekmez, bira mayası, kakao ve meyan kökü gibi yiyecekler bol miktarda demir içermektedir.[2]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Demir, dünya çapında üretilen tüm metal tonajının %95'i dahil olmak üzere tüm metaller içinde en çok kullanılanıdır. Düşük maliyet ve yüksek mukavemet kombinasyonu sayesinde vazgeçilmezdir. Uygulamaları, yiyecek kaplarından aile arabalarına, kazıyıcılardan çamaşır makinelerine, kargo gemilerinden kağıt zımbalara kadar uzanmaktadır. Çelik, en iyi bilinen demir alaşımıdır ve bu sayede demirin aldığı bazı formlar şunları içerir bunlar; pik demir, dökme demir, karbon çeliği, ferforje, alaşımlı çelikler, demir oksitlerdir.

Tarihi

Mısır'da MÖ 3500 yıllarından kalma demir nesneler bulunmuştur. Yaklaşık %7,5'i nikel içermektedir. Bu da meteorik kökenli olduklarını gösterir. Bugünün Türkiyesi olan Küçük Asya'nın eski Hititleri, MÖ 1500'lerde cevherlerinden ilk demiri eriten kişilerdi ve bu yeni, daha güçlü metal onlara ekonomik ve politik güç verdi. Aynı zamanda Demir Çağı da böylelikle başlamıştır. Çeşitli demir türlerini ilk açıklayan kişi, 1722'de konuyla ilgili bir kitap yazan René Antoine Ferchault de Réaumur'du. Aynı yüzyılda başlayan Sanayi Devrimi de büyük ölçüde bu metale dayanıyordu.

Etimolojisi

Demirin adı, Germenik ve Keltik dillerdeki "iren"den gelmektedir ve bu elementi tanımlamak için kullanılmaktadır. Demirin kimyasal sembolü ise Latince ferrum kelimesinden gelir. Bu ise, "kıyafetleri düzleştirmek için üzerlerine metal cisim bastırma işi" anlamına gelmektedir ve bu nedenle İngilizcede "iron" hem demir, hem de ütü anlamında kullanılmaktadır.

Önlem ve Güven

Aşırı demir oksit konsantrasyonlarının solunması, akciğer kanserojenlerine maruz kalan işçilerde akciğer kanseri gelişme riskini artırabilir. Demir(III)-O-arsenit, pentahidrat çevreye zararlı olabilir; bitkilere, havaya ve suya özellikle dikkat gösterilmelidir. Ortamda kalıcı olduğu için kimyasalın ortama girmesine izin verilmemesi şiddetle tavsiye edilir. İnsanlar için daha yaygın bir sorun, anemiye yol açan demir eksikliğidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İlginç Bilgiler ve Diğer

Haçlı Seferleri sırasında yapılan kılıçların yapımında kullanıldığı için demir kelimesi muhtemelen "kutsal metal" anlamına gelen önceki kelimelerden türetilmiştir.[3]

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 27. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/08/2021 08:42:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9857

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Bağışıklık
Dünya
Tüyler
Ağız Sağlığı
Genetik
Gazetecilik
Bilimkurgu
Gıda
Galaksi
Amerika Birleşik Devletleri
Kanat
Oyun
İnsanlık
Asteroid
Etik
Coronavirus
Sinir Sistemi
İstatistik
Ölüm
Öğrenme
Kuyruksuz Maymun
Kitap
Kimyasal Bağ
Deprem
Biyolojik Antropoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın