Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Darwin'in Evrim Ağacı Çizimi Üzerinden Evrimi Anlayın!

Darwin'in Evrim Ağacı Çizimi Üzerinden Evrimi Anlayın!
11 dakika
19,174
  • Evrimsel Biyoloji
  • Bilim Kitabı
Evrim Ağacı Akademi: Evrime Giriş Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrime Giriş yazı dizisinin 13. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Aşağıda verdiğimiz görselde, Charles Robert Darwin'in Türlerin Kökeni isimli kitabına eklediği tek görseli görebilirsiniz. Gerçekten de, Köken'i okuyacak olursanız, 600 civarı sayfalık kitapta sadece bu figürü göreceksiniz. Bu, Darwin'in Evrim Kuramı'nın bilim camiasına ve tüm insanlığa ilanı sırasında kullanmayı seçtiği tek görseldir. Bu yüzden, birçok şeyi anlatması beklenir ki gerçekten de öyledir.

Evrimle ilgili düşülen en yaygın hata, türlerin birbirlerine dönüştüğünün sanılmasıdır. Hele ki bu hataya daha da sık olarak aynı dönemde yaşamış türlerin birbirlerine dönüşümü, yani "zincirsel" bir evrim olarak düşülmektedir. Eğer şu görselimize bakacak olursanız, bu durum oldukça net izah edilmektedir. Evrim zincirsel bir süreç değildir; dallanarak ilerleyen ve bir "ağaç" ile sembolize edilebilecek bir süreçtir.

Tüm Reklamları Kapat

Darwin'in Evrim Ağacı!

Darwin de kitabına koyduğu figürde bunu anlatmaktaydı. Şimdi, daha yakından incelemek adına şu görsele bir bakalım ve onun üzerinden ilerleyelim:

Filogenetik ağaç modeli
Filogenetik ağaç modeli
Türlerin Kökeni (Charles Darwin)

Evrim ağaçları, diplerinden başlanarak, dallarına ve sonrasında uçlarına doğru giderek okunur. Darwin de burada bunu anlatmayı hedefliyordu. Bu kökten uca doğru ilerlemede, zaman çizgisi üzerinde ilerlenmektedir. Dolayısıyla çizgi üzerindeki her adım, birkaç yüz bin yıldan birkaç milyon ve hatta birkaç milyar yıla kadar değişen bir zaman dilimine denk gelebilir. Yukarıdaki görselde belirli bir türün evrimsel değişimi ya da belirli bir zaman aralığı verilmemektedir; sadece genel bir tanımlama yapılmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Görselin en altındaki A'dan L'ye kadar verilenler, herhangi bir anda, herhangi bir coğrafyada yaşayan, aynı cinse ait türlerdir (aynı cins olması şart değildir; ancak burada öyle kabul edilmiştir). Bu türlerin birbirlerine olan akrabalıkları farklı düzeydedir ve çizim, buna göre yapılmıştır: birbirine daha yakın yazılanlar, birbirleriyle daha yakın akrabadırlar. Kök, her zaman ata türleri temsil eder. Ancak dikkat edecek olursanız, Evrim Ağaçları istenen noktadan itibaren ele alınabilir. Dolayısıyla, kökün altında da, bizim ilgi alanımızda olmayan ve bu ağaçtaki kök türlerin atası olan türler bulunmaktadır (en altta, kesik çizgilerle gösterilmiştir). Ancak biz kök olarak, herhangi bir andaki, herhangi bir cinse ait türlerin popülasyonlarını ele alacağız ve atalarını göz ardı edeceğiz.

Bu kökten, yukarı doğru ilerlenecek olursa, sağda Roma sayılarıyla 1'den 14'e kadar sıralı sayılar görülecektir. Bunlar, Darwin'in çiziminde nesilleri temsil etmektedir. Her bir aralık 1000 nesli temsil etmektedir, yani görselde 14.000 nesillik bir değişim görülmektedir. Evrim Ağacı okumalarının en kritik noktalarından biri de budur. Evrim, bireylerde ve tek bir ömürde değil, popülasyonlar ve nesil boyunca olduğu için Evrim Ağaçları ister nesil bazında, isterse de nesilleri içine alabilecek kadar uzun zaman dilimlerinde hazırlanır.

Her bir harften, 1000. nesle ulaşacak olursanız, yani I numaralı çizgi üzerine varacak olursanız, arada bazı harflerde birçok dallanmadan geçecek, bazılarında hiçbir dallanma görmeyeceksiniz. Örneğin A popülasyonunda (veya türünde), 6 farklı dallanma olduğu görülür. İşte bu, bir popülasyonun alt popülasyonlara ve çeşitlere bölünmesi ve her bir popülasyonun ayrı bir ortamda veya ayrı yönlere doğru evrimleşmesi anlamına gelmektedir. A'yı takip edecek olursanız, sadece 3 dalın I çizgisine, yani 1000. nesle ulaştığı görülür. Dolayısıyla buradan çıkaracağımız ders şudur: Ata popülasyon, birçok dala bölünebilir ve bu alt-popülasyonların birçoğu süreç içerisinde yok olabilir, sadece bazıları hayatta kalabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu 3 dal, artık farklı yönlere giden evrimsel süreçleri temsil etmektedir. Ancak II numaralı çizgiye gitmek için yola çıktığınızda, 3 daldan ortadakinin artık ilerleyemediği görülecektir. Yani o popülasyon, 1000. nesle ulaşmış olsa da, 2000. nesle ulaşamayarak yok olmuştur. Ancak kalan 2 dal (iki uçtaki), Darwin'in a1 ve m1 olarak isimlendirdiği yeni türlere evrimleşmiştir. Buradaki harflendirmedeki temel prensip, ata türle aynı harfi taşıyanların, türleşmeden çok farklılaşma, kısıtlı bir evrim geçirme şeklinde değişmesidir. Yeni harfler ise, ata türden artık tamamen farklı türlerin oluştuğunu göstermektedir. Örneğin a1, a5, a8 gibi gruplar, ata tür olan A'ya oldukça benzerdir (birer alt tür, ırk ya da çeşit olarak görülebilirler). Ancak d5, k7 gibi gruplar, A ata türünden tamamen farklı yepyeni türlerdir; ancak o atadan evrimleşmişlerdir.

Bu şekilde, tüm dallar takip edilecek oluırsa, 14.000 nesillik serüveni boyunca A ata türünden a14, q14, p14, b14, f14, o14, e14 ve m14 çeşit ve türlerinin evrimleştiği görülebilir. Bu türler, ata türden tamamen farklı türlerdir. Ancak ata türden bir anda oluşuvermemişlerdir. Türün evrimsel geçmişine bakılacak olursa, bu küçük figürde bile onlarca neslin yok olduğu görülebilir. Çünkü bir türün değişen koşullarda yok olma ihtimali, o koşullara adapte olma ihtimalinden çok daha yüksektir.

Bu görselde her bir ata tür ile başka bir şey anlatılmaya çalışılmaktadır, bu yüzden oldukça öğreticidir. Örneğin B ata türü 1000. nesle ulaşamadan ana popülasyondan silinmiştir. C ata türü 2. nesle ulaşamadan, D ata türü ise 3. nesle ulaşamadan yok olmuştur. Buradan öğrenebileceğimiz bir şey, evrimsel değişim geçirmeyen ata türlerin, süreç içerisinde daha kolay yok olabileceğidir. Bu evrimsel sıkıntının nedeni çeşitliliğin az olması ya da popülasyonun küçük olması gibi nedenler olabilir. Nedeni ne olursa olsun, alt dallara ayrılmayan, yani evrimleşmeyen türler yok olmaya daha meyilli olabilecektir (az sonra göreceğimiz gibi her zaman böyle olmasa da).

Benzer şekilde, buradan görebileceğimiz bir diğer nokta, türlerin illa farklı yönlere doğru evrimleşmek zorunda olmadığı gerçeğidir. Ki günümüzde "yaşayan fosiller" olarak bilinen türler bunlardır. Örneğin E ata türü, 10.000'inci nesle kadar kendi içerisinde birçok değişim yaşamakla birlikte, atadan çok farklılaşan alt popülasyonlara, dolayısıyla yeni türlere bölünmemiştir. 10.000 nesil sonunda (X ile gösterilmektedir) oluşan E10 nesli, atanın birçok özelliklerini taşımaktadır ve yeni bir tür olarak görülmeyebilir. Bunun sebebi, bazı türlerin bulundukları ortama son derece adapte olmalarından ötürü, değişime ihtiyaç duymamalarıdır. Benzer şekilde, ortamın çok değişmemesi de evrimsel değişimleri yavaşlatır. E ata türünün soyu 10.000'inci nesilde sona ermiştir ve şanslıysak, ancak fosil kayıtlarından ona dair bilgiler elde edebiliriz (ve aradaki diğer fosillere bakarak atalarından çok ciddi değişimlere uğramadan geldiklerini görebiliriz).

Öte yandan F ata türünden evrimleşen ve pek az değişimle günümüze kadar ulaşabilen (ki "günümüz"ü, Evrim Ağaçları'nda dalların en noktalarında gösteririz) F14 nesli, atalarına dair birçok bilgi taşımakta olabilir. Böylece "yaşayan fosil" olarak bilinen bu türlerden, atalara ve o dönemin şartlarına ait birçok bilgi edinebiliriz. Örneğin at nalı yengeçleri, sölekantlar, ornitorenk, vb. türler bunun güzel örnekleridir. Bu türler evrimleşmemiştir diyemeyiz; her tür, mikro veya makro boyutta evrimleşmek zorundadır. Ancak kimi zaman evrimsel değişimler, ancak profesyonel analizle anlaşılabilecek kadar az olmuş olabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Burada gösterilen X. nesil (10.000) ile XI. nesil (11.000) arasındaki kesintinin sebebi, Darwin'in çizimi daha da karıştırmamak adına konuyu kısa kesmesindendir. Ancak biz, bunu ilginç bir anlatım için kullanabiliriz. Bu boşluğun, tarihte sıklıkla görülen bir kitlesel yok oluşu göstermek için kullanılabileceğini iddia edebiliriz. Ani çevresel değişimler, dönemin türlerini hızlı bir şekilde yok edebilir ve sadece bazı türler veya türlerin sınırlı sayıda popülasyonları hayatta kalabilir. İşte bunlar, evrimsel süreci inanılmaz hızlandıran olaylarıdır. Zaten ağacı dikkatli inceleyecek olursanız, bu olaydan sonra, tek bir atadan birçok yeni türün, hızlı bir biçimde evrimleştiğini ve dallandığını görebilirsiniz. Örneğin 10.000'inci nesilde bulunan a10 türünden, a14, q14 ve p14 evrimleşmiştir. Burada, a14 ile a10 birbirlerine çok yakın türleri temsil etmektedir (bu yüzden ikisi de "a" harfi ile gösterilmiştir). Yani a10 nesli, kitlesel yok oluşu bir şekilde atlatmayı başarmıştır. Aynı şeyi f10, m10 ve z10 nesillerinde de görmek mümkündür.

Ancak, eğer ki u10 nesline/türüne bakacak olursanız, kitlesel yok oluştan sonra, atasal özellikleri koruyan hiçbir neslin hayatta kalamadığını ve çok hızlı bir evrimsel değişim sonucunda (veya belki de diğer yakın akraba türlerle karışım sonunda), u14 gibi atasal nitelikte bir türün kalmadığını, yepyeni 3 türün evrimleştiğini görebilirsiniz.

Örneğin, F ata türünün kitlesel yok oluşu yaşayan F10 nesli, E10'un yapamadığı bir biçimde hayatta kalmayı başarmış; ancak buna rağmen türleşme gerçekleşmemiş veya az miktarda gerçekleşmiştir. Bu yüzden F14 türü, kitlesel yok oluş atlatmasına rağmen atalarının özelliklerini taşıyacak şekilde günümüze kadar ulaşabilmiştir. Bunda, kimi zaman türlerin şanslarının da etkisi görülmektedir. Bazı felaketlerde bazı türler hiçbir genetik arkaplanı olmayan sebeplerle (doğru zamanda doğru bölgede bulunmak gibi) ciddi değişimlerden etkilenmeyebilmektedirler.

Bu ağacın genelinden çıkarabileceğimiz bir diğer yargı ise, hayatta kalma başarısı yüksek olan türlerin, atasal türlerinin de, ataların yaşadığı zamanda daha yaygın olduğudur. Bu her zaman doğru olmak zorunda değildir; ancak genellikle, bir ortamda en yaygın bulunan ve en geniş çeşitliliğe ve sayıya sahip türler, evrimsel süreçte o kadar başarılı olmakta ve o kadar uzun hayatta kalabilmektedirler. Bu bağlamda A ve I ata türlerinin, kendi zamanlarında en başarılı ve/veya en yaygın türler olabileceği düşünülebilir. Bu iddia, günümüzdeki popülasyonlarla test edildiğinde de doğrulanmaktadır; dolayısıyla, bilimin tekdüzelik ilkesi dahilinde, günümüzde gözlediklerimizin geçmişte de benzer şekilde olacağını düşünebiliriz. Bu, genellikle fosil kayıtlarındaki bolluk miktarıyla da test edilebilmekte ve doğrulanmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Benzer şekilde, bir Evrim Ağacı'nın bize anlattığı en önemli bilgilerden biri de, torun türler arasındaki farklılıkların giderek artacağıdır. Çünkü atasal özelliklere dönüş gibi nadir görülen geri evrim örnekleri olsa bile, evrim kusursuz bir biçimde işlemediğinden ve 180 derece geri dönmesi matematiksel olarak olanaksız olduğundan, farklı evrimsel dallarda biriken özellikler, türleri giderek birbirinden uzaklaşmaya itecektir. Dolayısıyla, örneğin a14 ile f14 arasındaki özellikler farkının toplamı, kendilerinden önceki, birbirlerinden en uzak çeşit ve türlerdeki toplamdan bile daha fazla olacaktır. Yani a14'ün f14'e olan benzerliği, örneğin a3'ün m3'e olan benzerliğinden çok daha az olacaktır.

Burada, son olarak fosiller üzerinde durmakta fayda görüyoruz: Fosiller, bize bu Evrim Ağacı'nın farklı dalları üzerindeki farklı noktalardan kesitler, örnekler sunar. Fosilleşme ve fosil bulma işleri aşırı zor olduğundan, bir evrimsel değişimin her bir neslindeki her bir örneğe ait fosil kayıtları bulmayı beklemek saçmalık olacaktır. Fosiller, bize bu ağaç üzerinden karmakarışık örnekler sunarlar. Ancak birkaç fosilden ve onların torun türlerinden yola çıkarak, evrimsel biyoloji bilgilerimizle yaptığımız çıkarımların, yeni bulunan fosiller ve türlerle doğrulandığını tekrar tekrar ve istisnasız olarak görmek, evrimsel biyolojinin gücünü bize göstermektedir. Dolayısıyla, çıkarılan bir fosile "her şeyi çözecek anahtar" olarak bakılmamalı, eldeki evrimsel biyoloji verilerini test etmemizi sağlayacak bir araç olarak bakılmalıdır. Unutmayınız ki, günümüzde elimizde hiçbir fosil kaydı bulunmasa bile, sadece genetik bilgilerimizle birçok türün evrimsel geçmişini net bir şekilde analiz edebiliriz. Fosiller olduğu için ekstradan şanslıyız, onlar bize ek bilgiler ve test imkanları sunarlar, hepsi bu.

Dolayısıyla, evrimi gözlemek için gereken en önemli şeylerden biri zamandır. Birçok tür için bırakın 14.000 nesli, 1000 nesil bile yaklaşık 1000-30.000 yıl arası bir zamana denk gelmektedir. Çünkü her bir nesil, bir canlının doğumundan üremesine kadar geçen zaman ile ifade edilir. Evrimi gözlemek için en azından birkaç bin nesil atlanması gerekmektedir. Kimi zaman, çok hızlı evrimsel değişimler görürüz (sadece 3 nesilde atalarından tamamen farklılaşan balık türleri keşfedilmiştir); kimi zamansa bu ortalamanın çok altındadır (binlerce nesil geçmesine rağmen, yukarıda da izah ettiğimiz gibi, yapısal olarak pek az değişmiş türler, nadir de olsa bulunmaktadır). Evrim analizinde nesil sayısını bol tutmak ve her nesli yakından takip etmek önemlidir.

Önemli olan bir diğer nokta da, çevrenin değişimi ile türün bireylerinin ya da genel olarak popülasyonun bu değişime verdiği cevaplardır. Uyum başarısı (fitness) olarak bilinen bu kavram da, bir türün ne yöne doğru evrimleşeceğine dair teorik bilgiler sunar. Pratikte gözlemlediklerimiz genellikle teori ile büyük oranda örtüşse de, çevrenin kaotik yapısından ötürü teorik hesaplarımıza ne yazık ki tüm değişkenleri yüksek bir başarıyla katamayız ve varsayımlarda bulunmamız gerekir. Ancak evrim, bizim teorik hesaplarımızdan bağımsızdır ve kendi yolunda ilerler. Biz, sadece onu anlamaya çalışmakta olan araştırmacılarız.

Tüm Reklamları Kapat

Sonuç

Görüldüğü gibi, çok basit bir Evrim Ağacı'ndan, bir türün evrimsel değişimine ve türler arası ilişkilere dair çok sayıda veri elde etmek mümkündür. İşte bu yüzden evrimsel biyoloji çok güçlüdür ve bu yüzden temel evrim bilgilerine herkes sahip olmalıdır.

Tüm bu anlatımda temel olan, nesiller ilerledikçe hayatta kalan, seçilen, uyumlu olan veya uyumlu hale gelen bireylerin özelliklerinin, gerek fizyolojik, gerek anatomik, gerek morfolojik, gerek genetik olarak atalarının özelliklerinden giderek uzaklaşmasıdır. Bu sebeple, nesiller boyunca süren seçilim, ufak değişimleri biriktirerek atanın özelliklerinin torunlarda giderek seyrelmesi ya da farklılaşmasıdır. İşte biz buna evrim deriz. Bu, doğanın en yalın ve en güçlü yasalarından biridir ve her zaman öyle olacaktır.

doi: 10.47023/ea.bilim.360

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Evrime Giriş Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrime Giriş yazı dizisinin 13. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
108
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 121
  • Tebrikler! 89
  • Bilim Budur! 56
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 42
  • Merak Uyandırıcı! 36
  • İnanılmaz 31
  • Umut Verici! 27
  • Korkutucu! 5
  • Grrr... *@$# 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. Darwin. (1859). Türlerin Kökeni. Yayınevi: John Murray Publishers.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/02/2023 01:27:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/360

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Galaksi
Evrenin Genişlemesi
Uydu
Kuşlar
Süpernova
Kuantum
Astrofotoğrafçılık
Covıd-19
Mikrobiyoloji
Antropoloji
Teori
Kimyasal
Değişim
Sinek
Damar
Korku
Sağlık Bakanlığı
Kuantum Fiziği
Kök Hücre
Mit
Manyetik Alan
Öğrenme Teorileri
Allah
Orman
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Darwin'in Evrim Ağacı Çizimi Üzerinden Evrimi Anlayın!. (26 Mart 2013). Alındığı Tarih: 8 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/360 doi: 10.47023/ea.bilim.360
Bakırcı, Ç. M. (2013, March 26). Darwin'in Evrim Ağacı Çizimi Üzerinden Evrimi Anlayın!. Evrim Ağacı. Retrieved February 08, 2023. from https://doi.org/10.47023/ea.bilim.360
Ç. M. Bakırcı. “Darwin'in Evrim Ağacı Çizimi Üzerinden Evrimi Anlayın!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 26 Mar. 2013, https://doi.org/10.47023/ea.bilim.360.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Darwin'in Evrim Ağacı Çizimi Üzerinden Evrimi Anlayın!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, March 26, 2013. https://doi.org/10.47023/ea.bilim.360.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.