Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Böcek Yenir mi? Yenilebilir Böcekler, Yüzleşeceğimiz Besin Kıtlığı Sorununa Alternatif Bir Çözüm Olabilir mi?

Neden Herkes Böcek Yemiyor?

Böcek Yenir mi? Yenilebilir Böcekler, Yüzleşeceğimiz Besin Kıtlığı Sorununa Alternatif Bir Çözüm Olabilir mi? Wikimedia Commons
Almanya'da yanında sosuyla servis edilmiş, kavrulmuş böcekler (yemek kurdu, manda kurdu, cırcır böceği ve çekirge).
11 dakika
5,205
  • Doğa Bilimleri
  • Entomoloji

Entomofoji (böcek yeme), kültürel ve biyolojik olarak böceklerin besin kaynağı olarak tüketilmesidir. Bilimsel olarak böcekler var olan tek eklembacaklılar olmasalar da, "entomofoji" sözcüğü kültürel olarak eklembacaklı tüm hayvanları tüketmeyi kapsar. İnsanların böcek yeme uygulaması tıpta ve biyolojik çalışmalarda antropo-entomofaji olarak da tanımlanır. Günümüzde Asya, Afrika ve Latin Amerika başta olmak üzere ortalama 2 milyar insan 1900'den fazla böcek türünü besin olarak tüketmektedir.

Böceklerin besin kaynağı olarak görülmesinin ana nedeni, özellikle de gelişmemiş ülkelerde beslenme sorunlarını gidermek, ulaşılamayan et, süt ve tahıllardan almaları gereken besin değerlerini alabilmek içindir. Genelde en sık tüketim oranı %31 ile Coleoptera (Kın Kanatlılar), %18 ile Lepidoptera (Pul Kanatlılar), %14 ile Hymenoptera (Zar Kanatlılar), %13 ile Orthoptera (Düz Kanatlılar), ve %10 ile Hemiptera (Yarım Kanatlılar) takımındandır.[1], [2]

Bu Reklamı Kapat

Ancak böcek yeme davranışı, sadece gelişmemiş ülkelere özgü bir beslenme prensibi değildir; yakın gelecekte çok daha genel geçer bir besin kaynağı olmaları beklenmektedir: 2050 yılında dünya nüfusunun 9 milyarı bulacağı ve et ile et ürünlerine talebin yılda yaklaşık 455 milyon tona ulaşacağı düşünülecek olursa, nüfusta ve besin talebindeki bu artışın karşılanmasının temel bir sorun hâline geleceği açıktır. Bu sorunla başa çıkabilmek için ihtiyaca oranla tarım alanlarının ve hayvan çiftliklerinin arttırılması, sürdürülebilir uygulamaların benimsenmesi gerekecektir. Bu noktada yenilebilir böcekler, umut vadeden bir gıda kaynağı olarak karşımıza çıkmaktadır.

Gelecek yıllarda sürdürülebilir besin kaynaklarından tek alternatifimiz tabii ki sadece yenilebilir böcekler olmayacaktır; bitkiler, yapay et ve tek hücre proteinleri gibi alternatifler de teknolojinin ilerlemesi ile hayatımıza gireceklerdir.[3] Bu yazımızda, yalnızca yenilebilir böceklere odaklanacağız.

Bu Reklamı Kapat

Tayland'da açık pazarda satılan kavrulmuş yenilebilir böcekler.
Tayland'da açık pazarda satılan kavrulmuş yenilebilir böcekler.
Wikimedia Commons

Böcek Yeme ve Tiksinme

Böcekler (Lat: "Insecta"), eklembacaklılar (Lat: "Arthropoda") şubesinin bir sınıfına ait canlı türleridir. Insecta sınıfı hayvanlar (Lat: "Animalia") aleminin yaklaşık 3/4'ü oranı ile en kalabalık türünü barındırmaktadır.

Yenebilir böcekler doğal yaşam alanı olarak ormanda yetişmektedirler. Bu tür yenebilir böceklere ilginin artması ve doğal ortamından toplanan böceklerin patojen veya toksik etken gibi risklerinin de bulunması sebebiyle Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), böceklerin yetiştirilmesi, işlenmesi ve pazarlanması konusunda düzenlemeler ve standartlar getirmiştir.[4] Bu düzenlemeler ve standartlar ışığında böcek endüstrisi gelişmiş, teknolojik donanıma sahip böcek çiftlikleri kurulmuştur. Yenebilir böcek sektörü pazar büyüklüğünün 2017 yılında 55 milyon ABD dolarının üzerinde olduğu kaydedilmiştir ve 2024 yılına kadar %43,5'in üzerinde bir oranla büyümesi hedeflenmektedir.

Yenebilir böcek sektörünün bu denli gelişmiş olmasına rağmen insanların tüketimi konusunda sıkıntılar yaşanmaktadır. Tüketiciler, canlı olarak bu besin alternatiflerini sosyokültürel veya psikolojik etkilerden dolayı tüketmekten kaçınmaktadır; tabii ki ekonomi, din, damak tadı ve mutfak deneyimi gibi faktörler de tüketimi etkilemektedir. Yenebilir böcek kaynaklarının tercih edilmemesinin en büyük sebebi, besinin kullanım ve tüketim şekillerinden kaynaklandığı düşünülmekte, bu alternatif besinlerin canlı olarak tüketilmesi yerine kızartılıp, haşlanıp veya un haline getirilip ekmek veya makarna hamurlarına karıştırılarak tüketilmesinin tercih edilme oranlarını artırdığı gözlemlenmektedir. Böcek tüketmeyi isteyen bireylerin ise yenebilir böceklerin faydalarını bilen, daha önce bu gıdaları denemiş ve tüketim formunu (bütün, un vb.) seçen kişiler olduğu bulgulanmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Amerika'da ve Hindistan'da yaşayan kişilere yapılan bir ankette böcek yememeye karşı en çok benimsenen tavrın "tiksinme" olduğu; aynı ankette baskın seçenek olarak karıncanın en lezzetli, fakat hamam böceğinin ise en tatsız besin olarak seçildiği bulgulanmıştır. Ayrıca aynı ankette katılımcılar, yenebilir böcekleri un halinde tüketmeyi daha çok tercih ettiklerini belirtmişlerdir.[5] Yapılan uluslararası bir çalışmada, böcek unu bulunan bir gıdayı deneme istekleri 13 ayrı ülkede değerlendirilmiş ve 8 ülkeden gelen katılımcılar "tiksinme" sebebi ile gıdayı deneme isteklerinin olmadığını belirtmişlerdir. Alman tüketiciler arasında yapılan başka bir çalışmada ise tüketiciler böceklerin çevreye en az zararda üretildiklerinden ve olumlu sağlık etkilerinin olması sebepleri ile yenebilir böcekleri tercih edebileceklerini ancak tiksinme ve isteksizlik gibi nedenler ile böcek tüketiminden geri çekildiklerini belirtmişlerdir.[6]Ülkemizde ise 2018 yılında bir grup gençle yapılan çalışmada entomofajiyi reddetme nedeni baskın olarak "tiksinme" olarak bulgulanmıştır.[7]

Böcek Yemeye Teşvik

2013 yılında Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından yayınlanan Yenebilir Böcekler: Gıda ve Yem Güvenliği için Gelecek Beklentileri adlı raporda yenilebilir böceklerin gelecekte sürdürülebilir bir yiyecek olacağı savunulmuş ve rapordan sonra tüketicilerin ve medyanın böcek tüketmeye olan ilgisi artmıştır. Ayrıca 2021 yılının Ocak ayında Avrupa Gıda Güvenliği Kurumu (EFSA) yayınladığı yönetmelikte Sarı Un Kurdunun (Lat: "Tenebrio molitor larva") tüketimini onaylamıştır.[8] Bu yönetmelikle beraber böcek tüketiminin hayatımızda daha fazla yer alacağı öngörülmektedir.

Böcek bazlı besin üreten şirketler insanlığı böcek yemeye teşvik etmeye yönelik çalışmalar yapmaktadır. Cırcır böcekleri ile protein barları üreten bir şirketin kurucuları arasında olan Greg Sewitz bir röportajında insanları böcek yemeye nasıl alıştıracaksınız sorusuna şu şekilde cevap veriyor:[9]

Şu anda Maine'deki mahkumlara haftada ikiden fazla ıstakoz sunmak yasadışı çünkü sömürge döneminde mahkumlar çok sık ıstakoz yedikleri için isyan ettiler! Zamanla şefler ıstakozu itibarlı mutfaklarda kullanmaya başlayınca yemeğin itibarı değişti.
Yaklaşık 40 cırcır böceği unu kullanılarak üretilmiş bir enerji barı.
Yaklaşık 40 cırcır böceği unu kullanılarak üretilmiş bir enerji barı.
Wikimedia Commons
14 cırcır böceği ile üretilen çikolata, ananas ve hindistan cevizi aromalı enerji barı.
14 cırcır böceği ile üretilen çikolata, ananas ve hindistan cevizi aromalı enerji barı.
Wikimedia Commons

Alternatif Besin Olan Böceklerin Üretilmesinin Faydaları

Yenebilir Böcekler ve Sürdürülebilirlik

Yazının başında da değinildiği gibi nüfusla beraber artan et ve hayvansal protein ihtiyacını karşılamak için büyükbaş ve küçükbaş üretiminde yüksek oranda artış olacaktır. Çiftlik hayvanların sayısının artmasıyla tükettikleri yem miktarları da artacaktır. Böceklerin tükettikleri yem miktarı oldukça az olduğu gibi, böcekler, insan veya hayvan atıkları ile de beslenebilmektedir. Bu beslenme biçimi ile böcekler organik atıkların değerlendirilmesine, dönüştürülmesine ve çevrenin temizlenmesine katkı sağlayabilirler.

Yapılan bir araştırmada ev cırcır böceğine (Lat: "Acheta domesticus") geleneksel çiftlik üretiminde kullanılan yem miktarı ile eşit miktarda yem verilmiş, bu böceklerin domuz ve yavru kümes hayvanlarından 2 kat, koyundan 4 kat, danadan 6 kat daha fazla gıda dönüşümü yaptığı gözlemlenmiştir.[10]Bununla beraber böcekler, çevreye büyükbaş çiftlik hayvanlarına nazaran yok denecek kadar az oranda metan, sera gazı ve amonyak yayarlar.

Bu Reklamı Kapat

Tarla bitkileri, çiftlik hayvanları ve kanatlı hayvanlar ciddi oranda su tüketmektedir. İnsan kullanımının da ortak olduğu bu israfa iklim değişikliğinin getirdiği su kıtlığının da eklenmesiyle yaşanacak ciddi su krizlerinin gelecek senelerde, özellikle nüfusun 9 milyar olacağı düşünülen 2050'li yıllarda kaçınılmaz bir su kıtlığına sebep olması beklenmektedir. Tarım bitkilerine, çiftlik hayvanlarına ve insanlara oranla çok daha az su tüketen böceklerin bir başka faydası da bu alanda ortaya çıkmaktadır.

Tarımsal üretim ve hayvansal üretim için büyük alanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Tarım alanlarını genişletmek için çiftçiler, orman arazilerinde bulunan ağaçları kesip orman alanlarını tahrip ederek tarımsal gıda üretiminde toprak kalitesinin giderek azalmasına sebep olmakta ve tarım faaliyetleri ile erozyon riskini artırmaktadır. Böcek üretiminde büyük arazilere gereksinim olmadığı gibi küçük alanlarda yüksek verimliliğe ulaşabilme imkanı da vardır.[1]

Yenebilir Böceklerin Besin Değerleri

Literatürde böceklerin besin değerleri üzerine çok sayıda çalışma yer almamaktadır. Böceklerin besin değerleri böceğin türü, uygulanan farklı diyetler, mevsimsel süreçler, yetiştiği yerler, büyüklüğü, metamorfik dönemi (yumurta, larva, pupa ve ergin) gibi çok farklı faktörlere göre değişmektedir.

Böceklerin kuru ağrılıklarının %38 ila %77'sini proteinler oluşturmaktadır. Çoğu böcek türleri 100 gr kuru ağırlıkta (ör. cırcır böcekleri %68,7) kırmızı et (%27,4) ve morina balığına (%28,5) göre daha yüksek oranda protein içerir.[3] 2016 yılında yayınlanan bir makalede sığır eti ve tavuk eti ile cırcır böceği, palmiye biti larvaları ve yemek kurdunun besin değerleri karşılaştırılmış, karşılaştırmanın sonucunda cırcır böceği, palmiye biti larvaları ve yemek kurdunun sığır eti ve tavuk etine karşı hiçbir besin yetersizliği bulunamamış, aksine insan sağlığı için yararlı olduğu ispatlanmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Çiftlik böcekleri ile sığır etinin vücut ağırlıklarının yüzde ve kilogram cinsinden şema üzerinde verim karşılaştırması. (Seval Akgün tarafından Türkçeye çevrilmiştir. )
Çiftlik böcekleri ile sığır etinin vücut ağırlıklarının yüzde ve kilogram cinsinden şema üzerinde verim karşılaştırması. (Seval Akgün tarafından Türkçeye çevrilmiştir. )
FLEISCHATLAS

Yenebilir böceklerin yeterli protein ve enerji alımının yanında insanların aminoasit ihtiyaçlarını da karşılayabildiği bulgulanmıştır.[11] Yapılan başka bir araştırmada böceklerin içerdiği protein değerleri, kırmızı et ve bitkisel ürünler ile karşılaştırıldığında böceklerin toplam protein seviyesi ve esansiyel aminoasit seviyesi (%50 ila 80 arasında) çerçevesinde yüksek kaliteli proteinlere sahip olduğu ortaya konmuştur. 2019 yılında yapılan bir çalışmaya göre insan vücudunun böcek proteinini sindirilebilirlik oranı cırcır böceği (Lat: "Gryllodes sigillatus") proteininde %76,2, un kurdu (Lat: "Tenebrio molitor") proteininde ise oranın %75,7 olduğu saptanmıştır. [6]

Böceklerde en çok bulunan besin proteindir. Proteinden sonra en çok yağ bulunur ve larva döneminde en üst düzey yağ oranına çıkarlar. Böceğin yaşam evrelerine göre vücudunda bulundurduğu yağ oranı değişmektedir ancak ortalama olarak %80 trigliserid ile %20'den az oranda fosfolipid bulundururlar. Yağ asitleri sadece belirli yaşam evrelerinde değil, böceğin tükettiği besine göre de değişebilmektedir. Buna bağlı olarak böcek yağında oleik (tekli doymamış omega-9 yağ asidi), linoleik (çoklu doymamış omega-6 yağ asidi) ve linolenik (omega-3 yağ asidi) asitler ve yüksek oranda palmitik asit dahil olmak üzere C18 (çoklu doymamış yağ asidi) yağ asitleri bulunmaktadır.[12] Genellikle böceklerde bulunan doymamış yağın oranı doymuş yağdan yüksektir. Un kurdundaki doymamış yağ asitlerinden omega-3 ve omega-6 yağ asitlerinin sığır ve domuzda bulunan yağ asidi değerlerine göre daha yüksek olduğu ispatlanmıştır.[6]

Böceklerin çözünemeyen kitin tabakaları iyi derecede lif kaynağıdır ve probiyotik etkisi ile bağırsak florasının gelişmesine katkı sağlar, ancak böcekten kitin tabakasının çıkarılıp tüketilmesi de proteinin sindirilebilirliğini arttırmaktadır. Yenilebilir böceklerin bağırsak florasına etkisinin araştırıldığı bir çalışmada günde 25 gr cırcır böceği (Lat: "Gryllodes sigillatus") unu tüketen deneklerden alınan dışkı örneklerinde probiyotik bakterilerilerde 5,7 kat artış saptanmıştır.[6]

Böceklerde karbonhidratlar genellikle kitin içerisinde bulunur ve kuru ağırlıklarının %5 ila %20'sini karbonhidratlar oluşturmaktadır. Örneğin karbonhidrat içeriği kalkan böceklerinde %6,71 iken, ağustos böceklerinde %15,98'dir.[6]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Güzel Dediniz Bay Feynman – Bir Dâhiden Alıntılar

“‘Bilmeden nasıl yaşayabiliyorsun?’ diye soranlar çıkar arada. Ne demek istediklerini hiç anlamamışımdır. Ben her zaman bilmeden yaşarım. Orası kolay. Benim asıl bilmek istediğim, nasıl bilir hale geldiğimiz.”
Bilime ve bilmeye dair muazzam bir tutku ve bu tutkuyu elle tutulabilir hale getiren bir anlatma becerisi: Nobel Fizik Ödülü sahibi Richard Feynman’ı benzersiz yapan buydu. Bünyesini sarmış merakın, dinleyen herkese bulaşmasını sağlayan bir ifade yeteneği.
GÜZEL DEDİNİZ BAY FEYNMAN, 20. yüzyılın en önemli şahsiyetlerinden birinin sadece bilime dair değil, sanattan çocukluğa, doğadan hayal gücüne, dinden politikaya pek çok alandaki zekâ ve mizah yüklü sözlerini bir araya topluyor. Kızı Michelle Feynman tarafından derlenen ve giriş yazılarını ünlü fizikçi Brian Cox ile çellist Yo-Yo Ma’nın kaleme aldığı bu kitap, bir dâhinin dünyaya benzersiz bakış biçimini ortaya koyan küçük bir hazine sandığı.
“Dünya, titreşen şeylerin oluşturduğu dinamik bir keşmekeştir.”

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺44.00
Güzel Dediniz Bay Feynman – Bir Dâhiden Alıntılar

Yenilebilir böcek türlerinin antioksidan özelliği de bulunmaktadır, düşük molekül ağırlığına sahip olan lizin ve metionin gibi aminoasitleri barındırdıkları ve bu aminoasitlerin antioksidan özelliklerinin daha fazla olduğu bildirilmiştir. 12 yenilebilir böcek ve 2 eklem bacaklı ile yapılan bir çalışmada elde edilen su ve lipo-çözünür ekstraktların in vitro ortamda (laboratuvar veya yapay ortamda) antioksidan etkileri incelenmiş; çekirge, ipekböceği, cırcır böceği özlerinin taze portakal suyundan 5 kat daha yüksek antioksidan özelliğe sahip olduğu bulgulanmıştır.[13]

Enerji barlarında yenilebilir böceklerin kullanılmaya başlandığını belirtmiştik. Böceklerin sağladığı enerji türlere göre değişiklik göstermekle birlikte 100 gr yer fıstığı 582 kcal enerji sağlarken Meksika güvesinin (Lat: "Phassus triangularis") 100 gramı 761 kcal enerji sağlamaktadır.

Yenebilir böcekler vitamin ve mineral değerleri açısından da zengindirler. 100 gr tavuk ve sığır eti 1,2 ila 3 mg demir minerali sağlarken 100 gr palmiye böceği (Lat: "Rhyncbophorus phoenicis") 12 ila 31 mg demir minerali sağlayabilmektedir.

Bazı böcek türlerinin tadının diğer besinlerle lezzet benzerliği (Seval Akgün tarafından Türkçe'ye çevrilmiştir. )
Bazı böcek türlerinin tadının diğer besinlerle lezzet benzerliği (Seval Akgün tarafından Türkçe'ye çevrilmiştir. )
L. Kouřimská

Böcek Tüketiminin Riskleri

Yenilebilir böcekler yetiştirildikleri bölgelere ve tükettikleri besinlere göre bünyelerinde zararlı mikroorganizmalar, parazit canlılar, ilaç kalıntıları, ağır metal veya alerjen etmenleri barındırabilirler. Yapılan bir çalışmada yemek kurdu ve cırcır böceklerinden üretilen besinlerde Bacillus cereus bakterial endosporlarına rastlanmıştır.[14] Aynı zamanda taze ve çiğ böceklerde, Enterobacteriaceae ve spor oluşturan bakteriler bulunabilir, böceğin pişirildikten sonra tüketilmesi bu riskleri en aza indirebilir. Fakat böceklerin 5 dakika kaynatılıp tüketilmesi sadece Enterobacteriaceae bakterilerin yok olmasını sağlar. Bu nedenle yenilebilir böceklerin önce bir kaç dakika kaynatılıp ardından kavrulması önerilmiştir.[1]

Kırsal Latin Amerika bölgelerinde özellikle böcek kaynaklı hastalıkların yaygın olduğu, böceklerin yanlışlıkla yutulması ve şeker kamışı suyu gibi saf olmayan gıdaların tüketilmesi gibi durumlardan kaynaklanan vakalarla karşılaşılmaktadır.[15]

Doğal ortamlarından toplanan yenebilir böcekler gıda güvenliği konusunda büyük tehdit oluşturmaktadır. Doğal ortamda yaşayan böceklerin sürekli hareket halinde olmaları ve sabit besinlerle beslenmemeleri pestisit kullanılmış bitkilerden beslenmiş olma veya pestisit kullanılırken o ortamda bulunma ihtimallerini artırmaktadır. Ancak böcek çiftliklerinde üretilen yenebilir böceklerin bu gibi durumlardan korunmaları mümkündür.

Sonuç

Dünya nüfusunun hızlı artışı, tarım alanlarının ve gıda kaynağının yetersizliği biz insanlığı gelecek yıllarda alışkanlıklarımızdan farklı besinleri tüketmeye itecektir. Bu besin arayışında yüksek miktarda besin değeri bulunan böcekler gelecek için oldukça umut vericidir. Yenilebilir böceklerin üretimi diğer besin kaynaklarının üretimine göre çevreyi daha az tahrip eder, ormansızlaşmayı önler, az atık oluşturur ve daha az yeme ihtiyaç duyar. Bu nedenlerle böcekler, güncel alternatiflerine kıyasla daha sürdürülebilir bir besin kaynağıdır. Sürdürülebilir uygulamalar ile üretilen besinlerin tercih edilmesinin gıda üretim sistemleri üzerindeki yükü hafifletecek çözümlerin temelini oluşturacağı öngörülmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İğrenç! 16
  • Tebrikler! 15
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Umut Verici! 7
  • Korkutucu! 5
  • İnanılmaz 4
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ a b c M. Muslu. (2020). Sağlığın Geliştirilmesi Ve Sürdürülebilir Beslenme Için Alternatif Bir Kaynak: Yenilebilir Böcekler. The Journal of Food, sf: 1009-1018. doi: 10.15237. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ FAO. (2013). Edible Insects: Future Prospects For Food And Feed Security. ISBN: 0258-6150. Yayınevi: Food And Agriculture Organization of the United Nations. sf: 13.
  • ^ a b A. Baş Aksoy, et al. (2021). Sürdürülebilir Protein Kaynakları: Bitki, Böcek, Yapay Et Ve Tek Hücre Proteinleri. ResearchGate. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ FDA. (Bilimsel Rapor, 2016). Frequently Asked Questions About Gras For Substances Intended For Use In Human Or Animal Food: Guidance For Industry. Not: https://www.fda.gov/media/101042/download.
  • ^ M. Ruby, et al. (2015). Determinants Of Willingness To Eat Insects In The Usa And India. Insects as Food and Feed, sf: 215-225. doi: 10.3920/JIFF2015.0029. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c d e B. Erdoğan, et al. (2021). Sürdürülebi̇li̇r Protei̇n Kaynaği Olarak Yeni̇lebi̇li̇r Böcekleri̇n Besleyi̇ci̇ Özelli̇kleri̇ Ve Tüketi̇ci̇ Kabulü. The Journal of Food, sf: 1105-1116. doi: 10.15237/gida.GD21074. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ E. Yüksel, et al. (2018). A Survey Of Public Opinion About Entomophagy In Erciyes University. International Journal of Agriculture and Wildlife Science, sf: 203-208. doi: 10.24180/ijaws.440555. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ EFSA Panel on Nutrition, et al. (2021). Safety Of Dried Yellow Mealworm (Tenebrio Molitorlarva) As A Novel Food Pursuant To Regulation (Eu) 2015/2283. EFSA journal. doi: 10.2903/j.efsa.2021.6343. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Thompson. Want To Help Solve The Global Food Crisis? Eat More Crickets. (31 Temmuz 2013). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2022. Alındığı Yer: Forbes | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Özkan, et al. (2020). Alternatif Gıda Kaynağı Olarak Yenilebilir Böceklerin Kullanımına Dair Bakış Açılarının Değerlendirilmesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, sf: 839-851. doi: 10.21325/jotags.2020.583. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. L. R. Payne, et al. (2022). Are Edible Insects More Or Less ‘Healthy’ Than Commonly Consumed Meats? A Comparison Using Two Nutrient Profiling Models Developed To Combat Over- And Undernutrition. European Journal of Clinical Nutrition, sf: 285-291. doi: 10.1038/ejcn.2015.149. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. A. Tzompa-Sosa, et al. (2014). Insect Lipid Profile: Aqueous Versus Organic Solvent-Based Extraction Methods. Food Research International. doi: 10.1016/j.foodres.2014.05.052. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. D. Mattia, et al. (2019). Antioxidant Activities In Vitro Of Water And Liposoluble Extracts Obtained By Different Species Of Edible Insects And Invertebrates. Frontiers in Nutrition. doi: 10.3389/fnut.2019.00106. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Vandeweyer, et al. (2022). Microbiological Safety Of Industrially Reared Insects For Food: Identification Of Bacterial Endospores And Targeted Detection Of Foodborne Viruses. Nature Food. doi: 10.1038/s43016-020-0120-z. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ WHO. Chagas Disease (American Trypanosomiasis). (29 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2022. Alındığı Yer: World Health Organization | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/05/2022 15:58:50 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11391

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Aşılar
Hastalık Kontrolü
Biyocoğrafya
Klinik Mikrobiyoloji
Editör Seçkisi
Şüphecilik
Araştırmacılar
Eğilim
Balıklar
Egzersiz
Kozmoloji
Organ
Ağaç
Kanıt
Algı
Sinirbilim
Kalp
Primatlar
İnfografik
Kedi
Gıda
İnternet
Veri Bilimi
Çevre
Anne
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et