Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Yapay Zeka Anksiyetesi

Yapay Zeka Ekonomi Konusunda Bize Ne Anlatıyor

Yapay Zeka Anksiyetesi Siyah ve Gri Ampul
Yapay Zekanın Görünmez Eli
4 dakika
49
  • Blog Yazısı
Blog Yazısı
Tüm Reklamları Kapat

Chatgpt’nin hayatımıza girmesiyle iyice içine gömüldüğümüz bir yapay zekanın (AI) ekonomi üzerinde endişesinden muzdaripsek ve bu kolumuzu bağlıyor ve beynimizde dönüyorsa yapmamız gereken bu yeni durumu nasıl anlamamız gerektiğidir. Hayatta insan nasıl ki yaşı ilerledikçe yeni duruma dair bilinç geliştirerek kararlarını değiştiriyorsa o zaman yapay zekaya karşı değil ama onla düşünmek ve yenilenmek durumundadır. Çünkü kesin gözüken artık AI’ın hayatımızda olduğu ve gün geçtikçe daha çok olacağıdır. Kolay değil, bir tarihçi olarak filozof kimliğine bürünerek “Homo Deus”[2] kitabını bunun üzerine de inşa eden Yuval Noah Harari bu durumun ismini “dataizm” olarak koymuştu. Yani işlenecek olanın artık insan değil data olduğu ve hümanizm zihniyeti ile yeni gelene çözüm değil endişe üretebileceğiniz gerçeği. Evrim Ağacı’nın kurucusu ve youtuber Mert Çağrı Bakırcı kısa süre önce “Yapay Zeka” ile ilgili yaptığı programda[1] bir sene önceye kadar aslında AI’a bakışının çok değiştiğini ve Amerika’da %5 oranında aynı algoritma tarafından işini kaybedenlerin olduğunu ve sıradaki programları bunun üzerine yapmak istediğini belirterek önceliği ve sorunsalı son derece net bir şekilde ortaya koydu. Bu yazıda AI’in ekonomi sorunsalının kendisinden değil, ekonomik sistemden kaynaklı olduğu üzerinde duracağım.

Peki gelmekte olanı nasıl değerlendirmeliyiz? Şöyle soralım korktuğumuz yapay zeka mı yoksa onun elimizi işimizden alması mıdır? Elimizi işimizden almayacak ve sadece bilgisayar gibi yardımcı olacak bir yapay zeka son derece endişesiz bir şekilde kabul edilirdi? Dolayısıyla problem aslında zaten eskiden beri var olan bir problemin daha da derinleşeceğinden başka bir şey değildir. O da insanın emeği karşılığı satacağı alanın yok olması ve işsizlik. gerçeğinin büyümesidir. Unutulmamalı ki her olgu başka olgularla içiçe yaşar. Nasıl ki avcı-toplayıcı toplum, doğadan ilham alan çok tanrılı dinlerle ilişkili ve bütünleyici ise; tarım toplumu, tek tanrılı dinlerle ve feodal ekonomi ile ayrı düşünülemiyorsa ve sanayi toplumu zihinsel ve bilimsel işlerin önemli hale geldiği kapitalizm ile iç içeyse o zaman yerleşmekte olan bilişim toplumunun (Harari’ye göre dataizm, veya genel isim olarak bilgi toplumunun) iç içe varlığını sürdürebildiği bir yeni ekonomik sistemin konuşulması ve hayata geçirilmesi lazımdır.

O zaman neden yeni bir ekonomik sistemi düşünmeliyiz ve varolan ekonomik sistemlerin yarattığı problem nedir? Yazımın başında da belirttiğim gibi problem yapay zeka gerçeği değil, bu gelişimin yaratacağı işsizlik sorununun çözümüdür. Burada tüm alanların bir yol haritası çizmesi için felsefe özelinde birleşmesi gerekmektedir. Zira felsefenin bir diğer işlevi geleceğe dair tutarlı ve etkili bir vizyonu oluşturmaktır. Yeri gelmişken bu bağlamda Yuval Noah Harari’yi tarihi bırakıp felsefe yapmakla eleştirenler aslında her toplumun uzmanlarının insanın geleceği için bir felsefi yol haritası çizmesinin gerektiğini de unutmuşa benziyorlar. Bu konuda nazarımda sorumluluk alan Harari’yi eleştirmek kendi gerçekliğini eleştirmekten kaçınan bir topluluk olduğunu ve bu topluluğun Platon’un aslen matmatikçi, Aristotle’un biyolog olarak hayatla bağı kurarak filozofluğu oluşturduğunu anlamadıklarını göstermektedir. Einstein’ın da belirttiği gibi bilim keşfeder, felsefe yorumlar. Dolayısıyla felsefe ile uğraşmak her bilgi/bilgelik severin (felsefe kelimesinin etimolojik anlamı) aynı zamanda insanlık tarafıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Yapay zekanın ekonomiye etkisi konusuna gelirsek sanırsam felsefenin işlevlerinden birini de burada anlatmış oldum. Şimdi meselenin kaynağına gelmemiz gerekir. Görünen o ki toplumsal endişenin sebebi, varolan kapitalist sistemin sermayedârları AI’i kâr azamileştirilmesi (profit maximization) için gereken emek masrafının düşürülmesi amacı ile kullanmaktadır. Diğer bir deyişle, işçiyi çıkartıp AI’ı işe koşması asıl problemin yaratıcısıdır. Zira AI bir nevi buharlı makine üretiminin daha da gelişmesi ve insanın yerine daha da geçmesi olarak gözükmektedir. Bu durumda şunu sormalıyız? Sorunlar nelerdir:

1- AI’ın kâr azamileştirilmesi için kullanılması

2- Emeğinden başka satacak bir şeyi olmayan işçilerin güvencesinin kalmaması

3- İş kavramının değişmesi ve insanın artık çalışmaya gerek olmayacak olması ve hedefe AI’ın ciddi şekilde dahil olması

Tüm Reklamları Kapat

Bir an durup düşünelim. İnsan toplumu artık iş meselesini insan eliyle yapılmasını çözmeye başladıysa bundaki sıkıntı yapay zeka mıdır yoksa bu değişime ayak uydurup çalışma zorunluluğunu bırakın artık çalışmaya gerek kalmayacak durumda olan insanı ayakta tutacak temel ihtiyaçların olduğu bir sistemde olmaması mıdır? O zaman yeni ekonomik sistem tüm bu “işsizlik” değil “yapacak işin insana kalmaması” meselesine değinmeli ve ekonomisini bu ayara göre değiştirmelidir. Nitekim kapitalist anlayışla yapacak işin kalmaması veya sadece IA’a kalması durumunda sistem büyük bir işsiz ordusuna ne cevap verecektir? Öyleyse verilmesi gereken cevap kapitalizmin ya yeniden inşası ya da en temel yapıtaşlarının değişmesi olacaktır. Yoksa krizler, isyanlar ve olumsuz bir çok sancı kapımızdadır.

İşte bu noktada, yapay zeka bize suçlunun kendisi değil, içine doğduğu kapitalizm odaklı işsizlik probleminde olduğunu ve çarelerin teknolojide değil onu kullanan ekonomik zihniyette aranması gerektiğidir. Kısaca yapay zeka anksiyetemiz aslında teknolojinin kendisinden değil, yaratacağı yeni ortamın eski araçlarla çözülemeyeceğinden gelmektedir. O zaman yeni aracı düşünmenin vaktidir. Bu yazı ise doğru temeller kurmak için sadece sorunsalın ne olduğunun gerçek tespiti için bir katkı niteliğindedir. Sonuçta teşhislerimiz doğru olmazsa tedavilerimiz de etkisiz kalacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
3
1
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Raporla
Mantık Hatası Bildir
Yukarı Zıpla
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ Mete Çağrı Bakırcı. “Yapay Zekadan Korkma Vakti Geldi Mi?”. (5 Mayıs 2024). Alındığı Tarih: 5 Mayıs 2024. Alındığı Yer: Evrim Ağacı Youtube Kanalı | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Y. N. Harari. (2015). Homo Deus: Yarının Kısa Bir Tarihi. ISBN: 9786055029630. Yayınevi: Kolektif Kitap. sf: 24-25.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/06/2024 14:09:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/17731

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Radyoaktif
Böcek
Albert Einstein
Yıldızlar
Sıcaklık
Model
Mavi
Doğum
Eczacılık
Tümör
Obezite
Evrimleşme
Etimoloji
Mers
Endokrin Sistemi
Bebek Doğumu
Kuyrukluyıldız
Eğitim
Ölçüm
Bilimkurgu
Balıklar
Bilim İnsanı
Elektrokimya
Kimyasal Evrim
Nöron
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close