Oyun Şirketi Çocuğunu Bağımlı Yaptı, Suçu Sana Yükledi

Benim fikrimce çocuklara yönelik oyun piyasası, bağımlılık yaratan tasarım mekanizmalarını bilinçli biçimde çocuk gelişim süreçlerine entegre ederek ağır kullanıcı konumuna düşen çocukların eğitim çıktılarını sistemli biçimde tahrip etmekte ve bu tahribatın sorumluluğunu "ebeveyn denetimi" söylemiyle bireysel aileye yıkmaktadır. Ben bu sistemin ürünüyüm: ilkokul ve ortaokul boyunca akademik başarısızlığın temel sebebi müfredat değil, 7 yaşında kancalanan ve bir çocuğun prefrontal korteksi henüz "bu beni bağımlı yapıyor" çıkarımını yapamayacak düzeydeyken tasarlanmış döngüsel ödül mekanizmalarıydı. Üstelik söz konusu oyun PEGI 7 sertifikalıydı; yani yaş sınırı ihlal edilmemiş, ebeveyn ihmali yoktu. Sistemi kuran, test eden ve o yaş grubuna satan şirketti. 13 yaşında bu döngüyü fark edip kendim kestim; ancak bu bir erdem değil, istatistiksel bir ayrıksılıktır. Uyanamayan, liseye giriş sınavında, üniversiteye giriş sınavında başarısız olan, yükseköğretime giremeyen bireyler de sistematik bir müdahalenin kurbanıdır; zarar evrensel değil, ancak önlenebilir ve belgelenmiş bir dışsallıktır.

Bu tablonun en yoğun biçimi rekabetçi online oyunlarda gözlemlenmektedir. League of Legends gibi rekabetçi online oyunlar, maç terk edilemezliği, ranklanma döngüsü ve takım sosyal baskısı aracılığıyla çıkışı yapısal olarak engelleyen bir tasarıma sahiptir; lise öğrencileri arasında binlerce saat oyun oynayan bireylerin varlığı Türkiye'de kamuoyunca bilinen, tartışmaya kapalı bir gözlemdir. Bu oyunlar çocuğu değil, kritik sınav hazırlık dönemindeki ergeni hedef alır ve zararın boyutu çocuk odaklı oyunların çok ötesine geçer.

"Ebeveyn kontrolü" argümanı yapısal bir yanılsamadır. Günde ortalama iki saatin altında kaliteli etkileşim kurabilen, teknolojiyi çocuğundan az anlayan ve sosyal dışlanma korkusuyla yasaklama kararı veremeyen bir ebeveynden milyar dolarlık davranışsal psikoloji ekiplerinin kurduğu sistemi denetlemesini beklemek, sorumluluğu kasıtlı olarak güçsüz tarafa aktarmaktır. Devletin müdahale eşiği öznel ebeveyn kapasitesine değil, bağımlılık eğilimi gösteren çocuklarda hafta içi yoğun oyun örüntüsünün eğitim çıktıları üzerindeki belgelenmiş zarara dayanmalıdır. Çin'in uygulaması teknik olarak aşılabilir olsa da yönelim doğrudur: müdahalesizlik nötr değildir, mevcut piyasa yapısını ve onun ürettiği bağımlılık hiyerarşisini zımnen onaylamaktır. Mesele oyunun yasaklanması değil, 18 yaş altına yönelik bağımlılık mekanizmalarının — döngüsel ödül sistemi, sonsuz içerik, sosyal baskı döngüleri — hukuki olarak tanımlanıp düzenlenmesidir. Sigara paketindeki uyarı etiketinin satışları düşürdüğü kanıtlanmıştır; aynı mantık burada da işler: oyun satın alma ekranlarında ve platform giriş ekranlarında aşırı oyunun somut hayat sonuçlarını belgeleyen görsellerin ve altlarında "aşırı oyun oynamak akademik başarısızlığa yol açabilir" gibi zorunlu uyarı metinlerinin yer alması gerekmektedir. Bu görsel-metin kombinasyonları ekrandaki içeriklerin okunmasını engellemeyecek ideal boyutta olmalı; ek olarak Steam gibi dağıtım platformlarında, web tabanlı oyun platformlarının ve web oyunlarının kayıt ve giriş ekranlarında kalıcı ve erişilebilir biçimde yer almalıdır.

Bu metin yapay zeka desteğiyle kaleme alınmıştır.

Görüşler şahsıma aittir.